312
TALABALAR PEDAGOGIK IQTIDORINI RIVOJLANTIRISHNING
NAZARIY-ASOSIY YO‘NALISHLARI
Eshqobilo Shaxboz Xay ulla o‘g‘li
Xalqa o Inno a sion Uni e si e i, o„qi u chi
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17667181
Anno a siya. Ushbu maqolada alabala ning pedagogik iq ido ini aniqlash, i ojlan i ish a
akomillash i ish ja ayonining naza iy-me odik asosla i keng yo i ilgan. Pedagogik iq ido ni
shakllan i u chi omilla , alabala da k ea i ik lash, kommunika i kompe ensiya a pedagogik
e leksiyani i ojlan i ish mexanizmla i ahlil e ilgan. Shuningdek, oliy a‟lim muassasala ida
pedagogik iq ido ni qo„llab-qu a lo chi inno a sion yondashu la a a‟lim exnologiyala ining
sama ado ligi asoslab be ilgan. Tadqiqo na ijala iga ko„ a, alabala da kasbiy-pedagogik
salohiya ni kuchay i ish a‟lim si a i a pedagog kad la ayyo lash ja ayonida muhim omil
ekanligi aniqlangan.
Tayanch so‘zla : Pedagogik iq ido , didak ik kompe ensiya, k ea i ik lash, kommunika i
ko„nikma, e leksiya, pedagogik salohiya , inno a sion a‟lim exnologiyala i, alaba shaxsini
i ojlan i ish.
Ki ish. Bugungi kunda a‟lim izimi jamiya ning ba cha sohala ida chuqu
isloho la olib bo ilayo gan bi aq da, pedagogik kad la ayyo lash ja ayonida
alabala ning iq ido ini aniqlash a i ojlan i ish eng dolza b masalala dan bi idi .
Pedagogik iq ido - bu shaxsning a‟lim ja ayonini sama ali ashkil e a olish
qobiliya i, bolala bilan ishlash maho a i, aqdimo , ushun i ish, kuza ish a
boshqala ni ag„ba lan i a olish kompe ensiyala ining majmuasidi . Ushbu iq ido
o„z-o„zidan shakllanmaydi, balki izimli yondashu , me odik qo„llab-qu a lash a
amaliy mashg„ulo la bilan mus ahkamlanadi.
Talabala ning pedagogik iq ido ini i ojlan i ish ja ayoni ilmiy-me odik asosga
ega bo„lib, bunda o„qu das u la i, zamona iy pedagogik exnologiyala , psixologik
eningla , inno a sion da s modella idan oydalanish muhim ahamiya kasb e adi.
Pedagogik iq ido ni i ojlan i ish na aqa alabaning shaxsiy o„sishini a‟minlaydi,
balki kelajakda malakali, kompe en pedagogla ye ishib chiqishiga xizma qiladi.
Adabiyo la ahlili.A. Xodiye a (2021) o„z adqiqo ida pedagogik iq ido ni
i ojlan i ishda kommunika i kompe ensiya asosiy ko„ sa kichla dan bi i ekanligini
a‟kidlaydi. Uning ik iga ko„ a, alaba o„qi u chi a alo muloqo ga ki isha olishi,
ik ni sodda, ushuna li a aniq ye kaza olishi za u . Bu ik la bugungi a‟lim
ja ayonida o„qu chi bilan indi idual ishlashning muhimligini ko„ sa adi.
B.Amino (2020) esa pedagogik iq ido ni shakllan i ishda psixologik
moslashu chanlik, k ea i yondashu a e leksi ahlil salohiya i asosiy omilla
ekanligini ilmiy asoslab be gan. Olimning a‟kidlashicha, e leksiya - alabaning o„z
313
aoliya ini baholashi a akomillash i ish ja ayonidi . Bu esa zamona iy o„qi u chi
uchun za u bo„lgan kompe ensiyala dan bi idi .
Na ija a muhokama. Talabala pedagogik iq ido ini i ojlan i ish ja ayoni
ko„p bosqichli, izchil ashkil e ilishi lozim bo„lgan ja ayondi . Tadqiqo da omida
quyidagi asosiy yo„nalishla sama ali ekanligi aniqlandi:
1. Pedagogik mo i a siyani kuchay i ish.Talabada pedagogik kasbga bo„lgan
qiziqish kuchli bo„lmasa, iq ido i ojlanmaydi. Shu bois, o„qi u chila a
mu abbiyla alabala da kasbga bo„lgan ijobiy mo i a siyani shakllan i ish uchun
semina la , uch ashu la , us oz-shogi d izimini yo„lga qo„yishla i za u .
2. K ea i ik lashni i ojlan i ish.Iq ido li pedagog hech qachon ayyo
qolipla ga ayanib ishlamaydi. U ha bi da sga yangicha yondashadi. Shuning uchun
alabala ga k ea i da s ishlanmala i ya a ish, g„oyala ni ilga i su ish, muammoli
aziya la ni yechish bo„yicha mashg„ulo la ashkil e ilishi lozim.
3. Kommunika i kompe ensiyani akomillash i ish.Pedagogning eng
asosiy qu oli bu so„z, nu q, muloqo . Talabala da nu q madaniya i, omma oldida
chiqish, ik ni s uk u ali i odalash, inglo chila ni jalb qila olish ko„nikmala i
bo„lishi sha . Bu bo ada eningla , deba la , olli o„yinla sama ali na ija be adi.
4. Pedagogik exnologiyala ni o‘zlash i ish.Bilimli pedagog ye a li emas -
zamona iy pedagog bo„lish ke ak. Talabala mul imediali da sla ya a ishi, in e aol
me odla , elek on a‟lim pla o mala idan oydalana olishi za u . Bu esa ula ning
kasbiy salohiya ini ancha oshi adi.
5. Amaliy da sla sama ado ligini oshi ish.Talaba naza iy bilimni
amaliyo ga a biq qila olmasa, pedagogik iq ido i ojlanmaydi. Tahlil na ijasiga
ko„ a, pedagogik amaliyo ga ko„p oq soa aj a ish, men o la omonidan kuza u la
o„ kazish, da s ahlili asosida a siyala be ish sama ali bo„ladi.
6. Re leksi yondashu ni shakllan i ish.Talabaning o„z aoliya ini ahlil
qilishi, kuchli a zai omonla ini anglay olishi i ojlanishning eng muhim
sha la idan bi idi . Bu ja ayon mun azam a ishda olib bo ilganda alaba o„zining
pedagogik maho a ini ez oq akomillash i adi.
Xulosa.Yuqo idagi ahlilla dan kelib chiqib, shuni ay ish mumkinki,
alabala ning pedagogik iq ido ini i ojlan i ish izimli yondashu ni alab e adigan
mu akkab ja ayon hisoblanadi. Pedagogik iq ido ni aniqlash a i ojlan i ish a‟lim
ja ayonining aj almas qismiga aylanishi, o„qu das u la ida inno a sion me odla ,
amaliy mashg„ulo la ulushining ko„pay i ilishi sama ado likni oshi adi.
Takli la :
- Pedagogik amaliyo soa la ini ko„pay i ish a si a ini oshi ish.
314
- Talabala da k ea i ik lash ko„nikmala ini i ojlan i ish bo„yicha
maxsus ku sla ashkil e ish.
- Men o lik izimini jo iy qilish a ha bi alaba uchun us oz bi ik i ish.
- Talaba-o„qi u chila ning e leksi kompe ensiyala ini kuchay i ish
bo„yicha eningla o„ kazish.
- Raqamli a‟lim exnologiyala idan oydalanish da ajasini oshi ish.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Xodiye a A. “Pedagogik kompe ensiyala ni shakllan i ishning ilmiy asosla i”. Toshken , 2021.
2. Amino B. “Zamona iy a‟limda k ea i yondashu ”. Sama qand, 2020.
3. Yo„ldoshe a G. “Pedagogik maho a a psixologiya”. Toshken , 2019.
4. Shodmono Q. “Kasbiy a‟lim me odikasi”. Qa shi, 2022.
5. Tu aye a M. “In e aol me odla a ula ning sama ado ligi”. Toshken , 2021.
6. Hasano D. “Pedagogik exnologiyala naza iyasi”. Buxo o, 2020.
7. Ib agimo O. “Oliy a‟limda inno a sion me odla ”. Toshken , 2023.
