315
PEDAGOGIK JARAYONLARNI 3D TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA
TASHKIL QILISH VA RIVOJLANTIRISH KETMA-KETLIGI
Xushbaqо Eshpо‘la Alishe о ich
Xalqa o inno a sion uni e si e i о‘qi u chisi,
E-mail: xushbоqо[email p o ec ed]оm
Axmedo a Asal Azimjon qizi
Osiyo exnologiyala i uni e si e i 70230101 – Ling is ika ( illa bo‘yicha) a’lim yo‘nalishi
magis an i,
E-mail: [email p o ec ed]
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17667188
Anno a siya. Ushbu maqolada 3D exnologiyala ni pedagogik ja ayonla ga in eg a siya
qilishning naza iy a amaliy asosla i yo i ilgan. Ta’lim sama ado ligini oshi ishda 3D
modellash i ish, i ual a kengay i ilgan haqiqa , 3D bosib chiqa ish exnologiyala ining
imkoniya la i ko‘ ib chiqilgan. Xalqa o aj ibala (AQSh, Ye opa, Yaponiya, BAA) a ilmiy
adqiqo la ahlil qilingan hamda O‘zbekis on a’lim izimida ula ni jo iy e ish is iqbolla i bayon
e ilgan. Maqolada pedagogik ja ayonla ni 3D exnologiyala asosida ashkil e ish ke ma-ke ligi
ishlab chiqilgan, ma jud muammola a ula ning yechimla i ko‘ sa ilgan, shuningdek a’limda
yangi yondashu la ni a biq e ish bo‘yicha akli a a siyala be ilgan.
Kali so‘zla : 3D exnologiyala , pedagogik ja ayon, a’lim sama ado ligi, i ual haqiqa ,
kengay i ilgan haqiqa , 3D modellash i ish, 3D bosib chiqa ish, STEAM a’lim, inno a sion
pedagogika, O‘zbekis on a’lim izimi.
Аннотация. В статье рассматриваются теоретические и практические основы
интеграции 3D-технологий в педагогический процесс. Рассматриваются возможности
технологий 3D-моделирования, виртуальной и дополненной реальности, а также 3D-печати
в повышении эффективности образования. Проанализирован международный опыт (США,
Европа, Япония, ОАЭ) и научные исследования, а также обозначены перспективы их
внедрения в систему образования Узбекистана. В статье разработана последовательность
организации педагогического процесса на основе 3D-технологий, выявлены существующие
проблемы и пути их решения, а также даны предложения и рекомендации по внедрению
новых подходов в образование.
Ключевые слова: 3D-технологии, педагогический процесс, эффективность
образования, виртуальная реальность, дополненная реальность, 3D-моделирование, 3D-
печать, STEAM-образование, инновационная педагогика, система образования Узбекистана.
Abs ac . This a icle co e s he heo e ical and p ac ical ounda ions o in eg a ing 3D
echnologies in o pedagogical p ocesses. The possibili ies o 3D modeling, i ual and augmen ed
eali y, and 3D p in ing echnologies in inc easing educa ional e iciency a e conside ed.
In e na ional expe iences (USA, Eu ope, Japan, UAE) and scien i ic esea ch a e analyzed, and he
p ospec s o hei in oduc ion in he educa ion sys em o Uzbekis an a e ou lined. The a icle
de elops a sequence o o ganizing pedagogical p ocesses based on 3D echnologies, iden i ies
exis ing p oblems and hei solu ions, and also p o ides p oposals and ecommenda ions o he
implemen a ion o new app oaches in educa ion.
316
Keywo ds: 3D echnologies, pedagogical p ocess, educa ional e iciency, i ual eali y,
augmen ed eali y, 3D modeling, 3D p in ing, STEAM educa ion, inno a i e pedagogy,
Uzbekis an's educa ion sys em.
Ki ish
Hozi gi globallashu ja ayonida a‟lim izimida ilg„o pedagogik a axbo o
exnologiyala idan oydalanish zamona iy eh iyojga aylanmoqda. Shu jumladan, 3D
exnologiyala na aqa sanoa a ibbiyo da, balki a‟lim ja ayonida ham keng
qo„llanilmoqda. Ula yo damida o„qu chila mu akkab ja ayonla ni aniq a
ushuna li ko„ ish, aj iba o„ kazish, make la bilan ishlash imkoniya iga ega
bo„ladila .
Mazku maqolada pedagogik ja ayonla ni 3D exnologiyala asosida ashkil
e ish, ula ning i ojlanish bosqichla i, a zallikla i a a biq e ish ke ma-ke ligi haqida
ik yu i iladi.
3D exnologiyala ushunchasi a a’limdagi o‘ ni
3D exnologiyala - bu kompyu e yo damida azo iy modella ni ya a ish, ula ni
izuallash i ish a eal muhi da qo„llash imkonini be u chi das u iy hamda exnik
osi ala majmuasidi . Ula ning a‟lim sohasidagi asosiy azi ala i:
- mu akkab ma zula ni oson oq ushun i ish;
- eal obyek la ning aniq modella ini ya a ish;
- labo a o iya ishla ini xa siz sha oi da amalga oshi ish;
- o„qu chila da ijodiy a akku ni i ojlan i ish.
3D exnologiyala pedagogik ja ayonla da keng qo„llanilmoqda. Jumladan, 3D
modellash i ish o qali mu akkab ob‟ek la izualiza siya qilinadi, 3D bosib chiqa ish
yo damida esa o„qu chila ga naza iy bilimla amaliy na ijala ko„ inishida namoyon
bo„ladi. Vi ual a kengay i ilgan haqiqa exnologiyala i yo damida a‟lim olu chila
mu akkab ja ayonla ni in e ak i a zda o„ ganish imkoniga ega bo„ladila .
Xalqa o aj iba shuni ko„ sa moqdaki, AQSh a Ye opa da la la ida 3D
exnologiyala STEM a STEAM a‟lim konsepsiyala i doi asida keng
qo„llanilmoqda.
Yaponiyada esa 3D exnologiyala mak abgacha a‟limdan boshlab jo iy e ilib,
bolala ning abs ak a akku ini i ojlan i ishda sama ali qo„llanilmoqda. O„zbekis on
a‟lim izimida ham so„nggi yilla da aqamli exnologiyala ni keng jo iy e ishga
qa a ilgan da la das u la i amalga oshi ilmoqda.
Misol uchun, biologiya da sida inson ana omiyasi 3D modella o qali
ko„ sa ilib, o„qu chila o ganla ning joylashu i a azi ala ini aniq asa u qilishla i
mumkin.
317
Pedagogik ja ayonla da 3D exnologiyala ning a zallikla i
3D exnologiyala idan oydalanish quyidagi a zallikla ni be adi:
1. Ko„ gazmalilik – ma zula izual ko„ inishda ushuna li bo„ladi.
2. In e ak i lik – o„qu chila model bilan be osi a ishlash imkoniya iga ega.
3. Tejamko lik – qimma labo a o iya jihozla i o„ niga 3D modella dan
oydalanish mumkin.
4. Xa sizlik – kimyo a izika da sla idagi xa li aj ibala ni i ual muhi da
baja ish.
5. Ijodko likni i ojlan i ish – o„qu chila o„zla i ham 3D loyihala ya a ishi
mumkin.
6. Ta‟lim ja ayonida qo„llaniladigan ma zula ni aniqlash.
7. Mos 3D modella ni ishlab chiqish yoki ayyo ku ubxonala dan oydalanish.
8. O„qu ja ayonida 3D modella ni in eg a siya qilish.
9. Talabala bilan in e ak i mashg„ulo la ashkil qilish.
10. O„qu chila ning bilimini amaliy opshi iqla o qali baholash.
11. Na ijala ni ahlil qilish a ja ayonni akomillash i ish.
Pedagogik ja ayonla ni 3D exnologiyala asosida ashkil qilish ke ma-
ke ligi
Pedagogik ja ayonni sama ali ashkil e ish uchun quyidagi bosqichla ga amal
qilish za u :
1-bosqich. Tahlil a ejalash i ish
- O„qu das u i a ma zula ni o„ ganish.
- Qaysi ma zula da 3D exnologiyala dan oydalanish sama ali bo„lishini
aniqlash.
- Texnik a das u iy a‟mino ni ayyo lash.
2-bosqich. Modella ni ishlab chiqish
- 3D modellash i ish das u la idan oydalanib obyek la ya a ish.
- Pedagogik maqsadga mos in e ak i elemen la qo„shish.
3-bosqich. Ta‟lim ja ayoniga in eg a siya
- Da s ja ayonida 3D modella ni namoyish e ish.
- Vi ual labo a o iya ishla i yoki amaliy mashg„ulo la ashkil qilish.
- O„qu chila ning mus aqil ishlashi uchun opshi iqla be ish.
4-bosqich. Na ijala ni baholash
- O„qu chila ning bilim, ko„nikma a malakala ini ekshi ish.
- An‟ana iy me odla bilan 3D exnologiyala yo damida olingan na ijala ni
solish i ish.
318
5-bosqich. Takomillash i ish
- Da s ja ayonidan so„ng ik -mulohazala ni yig„ish.
- Yangi modella dan oydalanish a ma judla ini mukammallash i ish.
3D exnologiyala dan oydalanish bo‘yicha xalqa o aj iba
Bugungi kunda dunyoning ko„plab i ojlangan mamlaka la ida a‟lim
ja ayoniga 3D exnologiyala keng a biq qilinmoqda. Masalan:
- AQShda – STEM a‟limida i ual labo a o iyala qo„llanadi.
- Yaponiyada – ibbiyo uni e si e la ida 3D ana omiya das u la i keng jo iy
qilingan.
- Ye opa mamlaka la ida – muhandislik yo„nalishidagi a‟limda 3D
p in e la dan oydalanish oda iy holga aylangan. Bu aj ibala ni O„zbekis on a‟lim
izimiga moslash i ish o qali o„qu ja ayonining sama ado ligini oshi ish mumkin.
O‘zbekis on a’lim izimida 3D exnologiyala ni jo iy e ish imkoniya la i
O„zbekis on Respublikasi a‟lim izimi so„nggi yilla da jadal i ojlanmoqda.
Xususan, aqamli a‟lim esu sla i, elek on da slikla a i ual labo a o iyala ni
jo iy qilish bo„yicha keng ko„lamli ishla olib bo ilmoqda.
3D exnologiyala ni qo„llashda quyidagi yo„nalishla dolza b hisoblanadi:
- biologiya, kimyo, izika anla ida 3D i ual labo a o iyala ya a ish;
- a ix a geog a iya anla ida a ixiy obidala a abiiy hududla ning 3D
modella idan oydalanish;
- exnika yo„nalishida 3D p in e la yo damida amaliy loyihala ni amalga
oshi ish.
3D exnologiyala ni a’limda qo‘llashda uch aydigan muammola
Ha qanday yangi exnologiyani jo iy e ishda muammola ham ma jud:
- moddiy- exnik bazaning ye a li emasligi;
- o„qi u chila ning 3D exnologiyala bilan ishlash ko„nikmala ining
cheklanganligi;
- das u iy a‟mino ning yuqo i na xi;
- da s ja ayonini o„liq moslash i ishdagi qiyinchilikla .
Ushbu muammola ni bosqichma-bosqich hal qilish a‟limda 3D
exnologiyala dan sama ali oydalanishga zamin ya a adi.
Muammola a yechimla . 3D exnologiyala ni a‟lim izimida keng jo iy
e ishda ay im muammola ma jud. Jumladan, exnik osi ala ning ye ishmasligi,
o„qi u chila ning malaka da ajasi a me odik qo„llanmala kamligi muammola dan
hisoblanadi.
319
Ula ni ba a a e ish uchun a‟lim muassasala ida moddiy- exnik bazani
mus ahkamlash, o„qi u chila uchun maxsus ku sla ashkil qilish, a me odik
adabiyo la ni ya a ish za u :
- O„qi u chila uchun 3D exnologiyala bo„yicha malaka oshi ish ku sla ini
yo„lga qo„yish.
- Mak ab a oliy a‟lim muassasala ida 3D labo a o iyala ashkil e ish.
- Milliy o„qu das u la iga mos 3D esu sla ya a ish.
- Xalqa o aj ibala ni o„ ganish a a‟lim izimiga moslash i ish.
- Ha bi oliy a umumiy a‟lim muassasasida 3D labo a o iyala ashkil e ish.
- O„qi u chila ni 3D exnologiyala bo„yicha mun azam o„qi ish.
- Mahalliy a xo ijiy 3D a‟lim esu sla ini o„zbek iliga moslash i ish.
- Ta‟lim das u la iga 3D modellash i ish a dizayn anla ini ki i ish.
- O„qu chila ni s a ap a loyihala asosida inno a sion aoliya ga jalb qilish.
Xulosa
Xulosa qilib ay ganda, 3D exnologiyala ni pedagogik ja ayonla ga a biq e ish
a‟lim sama ado ligini sezila li da ajada oshi adi. Bu esa kelajak a lodning bilim
da ajasi, k ea i ik lashi a amaliy ko„nikmala ini i ojlan i ishga xizma qiladi.
O„zbekis on a‟lim izimida bu exnologiyala ni keng jo iy e ish o qali a‟lim
ja ayonining zamona iy alabla ga mosligini a‟minlash mumkin. 3D exnologiyala
a‟lim ja ayonini yangi bosqichga olib chiqadigan, o„qu chila bilimini sama ali
oshi ishga xizma qiladigan osi ala dan bi idi . Pedagogik ja ayonni 3D
exnologiyala asosida ashkil e ish na aqa o„qu chila ning bilimini mus ahkamlaydi,
balki ula ning a akku i, ijodko ligi a amaliy ko„nikmala ini i ojlan i adi. Shunday
ekan, O„zbekis on a‟lim izimida 3D exnologiyala ni keng a biq e ish zamon alabi
hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Ka imo I.A. Yuksak ma‟na iya – yengilmas kuch. – Toshken : Ma‟na iya , 2008.
2. O„zbekis on Respublikasi P eziden i qa o i. “Raqamli a‟lim esu sla ini i ojlan i ish cho a-
adbi la i o„g„ isida”. – Toshken , 2021.
3. Пидкасистый П.И., Хуторской А.В. Педагогические технологии. – Москва: Академия,
2019.
4. Qodi o N., Abdu ahmono a D. Inno a sion pedagogik exnologiyala . – Toshken : Fan a
exnologiya, 2020.
5. Соловьев А.А. 3D-технологии в образовании. – Санкт-Петербург: Питер, 2018.
6. Jonbeko B., Tu suno A. Axbo o -kommunika siya exnologiyala i asosla i. – Toshken :
TDPU, 2022.
7. Ga ison D.R., Vaughan N.D. Blended Lea ning in Highe Educa ion: F amewo k, P inciples,
and Guidelines. – San F ancisco: Jossey-Bass, 2008.
8. Ma in-Gu ie ez J., Fabiani P., Beneso a W. Vi ual Technologies in Educa ion: A Re iew. –
Educa ional Technology & Socie y, 2017.
320
9. O„zbekis on Respublikasi Xalq a‟limi azi ligi ma e ialla i. – www.edu.uz.
10. UNESCO. ICT in Educa ion: Policy, P ac ices and Recommenda ions. – Pa is, 2020.
