325
BOSHLANG‘ICH TA’LIM MATEMATIKA DARSLARIDA
O‘QUVCHILARGA MASALA YECHISHGA O‘RGATISH JARAYONIDA
YO‘L QO‘YILADIGAN XATOLAR
No ojiye a Muhayyo Za a qizi
Xalqa o inno a sion uni e si e i o‘qi u chisi
Yomg‘i o a Ruxso a A azmu od qizi
Xalqa o inno a sion uni e si e i alabasi
E-mail: [email p o ec ed]
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17667202
Anno a siya. Ushbu maqolada boshlang‘ich a’lim ma ema ika da sla ida o‘qu chila ga
masala yechishni o‘ ga ish ja ayonida uch aydigan asosiy xa ola ahlil qilinadi. Tadqiqo ning
maqsadi - o‘qu chila ning ma ema ik ik lashini i ojlan i ish ja ayonida pedagogik xa ola ni
aniqlash, ula ning sababla ini ahlil qilish a sama ali yechimla akli qilishdi . Maqolada
o‘qu chila ga masala yechishni o‘ ga ishda me odik kamchilikla , pedagogik xa ola , mo i a siya
a ushun i ishdagi muammola ko‘ ib chiqiladi.
Kali so‘zla : boshlang‘ich a’lim, ma ema ika da si, masala yechish, o‘qu chila ga
o‘ ga ish, pedagogik xa ola , me odik kamchilikla , ma ema ik ik lash, a’lim ja ayoni.
Аннотация. В данной статье анализируются основные ошибки, возникающие в
процессе обучения учащихся начальной школы решению математических задач. Цель
исследования - выявить педагогические ошибки в процессе развития математического
мышления учащихся, проанализировать их причины и предложить эффективные решения. В
статье рассматриваются методические недостатки, педагогические ошибки, проблемы
мотивации и объяснения при обучении учащихся решению задач.
Ключевые слова: начальное образование, урок математики, решение задач, обучение
учащихся, педагогические ошибки, методические недостатки, математическое мышление,
образовательный процесс.
Anno a ion. This a icle analyzes he main e o s ha occu in he p ocess o eaching
p ima y school s uden s o sol e ma hema ical p oblems. The aim o he s udy is o iden i y
pedagogical e o s in he de elopmen o s uden s’ ma hema ical hinking, analyze hei causes,
and p opose e ec i e solu ions. The a icle examines me hodological sho comings, pedagogical
e o s, and p oblems ela ed o mo i a ion and explana ion in eaching s uden s o sol e p oblems.
Keywo ds: p ima y educa ion, ma hema ics lesson, p oblem sol ing, eaching s uden s,
pedagogical e o s, me hodological sho comings, ma hema ical hinking, educa ional p ocess.
Ma ema ika boshlang„ich a‟limda o„qu chila ning man iqiy ik lashini,
hisoblash ko„nikmala ini a amaliy aziya la da masalala ni yechish qobiliya ini
shakllan i adigan asosiy an hisoblanadi. Shu bilan bi ga, masala yechish - mu akkab
a ko„p bosqichli ja ayon bo„lib, unda o„qu chining ha bi qadamini o„g„ i
yo„nal i ish muhim ahamiya ga ega.
Bi oq, pedagogla omonidan ba‟zan me odik xa ola , noaniq ushun i ishla
yoki mo i a siya ye ishmasligi sababli o„qu chila da masala yechishga qiziqish
326
kamayadi, no o„g„ i ik lash shakllanadi a na ijada bilimning si a li egallanishi
o„x ab qoladi. Shu bois, boshlang„ich sin la da masala yechishni o„ ga ishda
pedagogik xa ola ni aniqlash a ula ni ba a a e ish dolza b masala hisoblanadi.
Masala yechish ja ayonida uch aydigan asosiy xa ola
1. Masalani no o„g„ i ushun i ish yoki ye a licha izohlamaslik. Pedagog
omonidan masala ma ni a sha la i noaniq ushun i ilsa, o„qu chi masalani no o„g„ i
ushunadi. Bu xa o quyidagi hola la da uch aydi:
Masala sha idagi asosiy ma‟lumo la ga e‟ ibo be ilmasligi;
Masala ma nini o„qu chila ning yoshiga moslash i maslik;
Vizual yo dam osi ala idan ( asmla , diag ammala , jad alla ) sama ali
oydalanmaslik.
2. Qadamma-qadam ko„ sa maslik. Ko„pchilik boshlang„ich sin o„qi u chila i
masalani yechish ja ayonini bi ma omda ushun i ib be ishga u inadi, bi oq
o„qu chila uchun ha bi qadamni alohida ko„ sa ish za u :
Masala sha ini ahlil qilish;
Ma‟lumo la ni aj a ish;
Tegishli ma ema ik amalla ni anlash;
Na ijani ekshi ish.
Qadamla ni e‟ ibo siz qoldi ish, o„qu chila da masalani yechishning man iqiy
ke ma-ke ligini ushunmaslikka olib keladi.
3. Indi idual xususiya la ni inoba ga olmaslik. Ha bi o„qu chining qobiliya i
a bilim da ajasi u licha bo„ladi. Pedagogla ba‟zan ba cha o„qu chila ni bi xil
ezlik a da ajada o„ ga ishga ha aka qiladi. Na ijada:
Ba‟zi o„qu chila o da qoladi;
Ba‟zi o„qu chila esa mashq ye a li emasligidan qiziqish yo„qo adi.
4. No o„g„ i yoki mo i a siyasiz yondashu . O„qu chila ga masala yechishni
o„ ga ishda ag„ba lan i ish ye ishmasligi yoki aqa naza iy ushun i ishla be ilishi
mo i a siya pasayishiga olib keladi. Masalala ni qiziqa li kon eks la da be ish,
amaliy hayo bilan bog„lash juda muhim.
5. No o„g„ i ekshi u a xa olikla ni ko„ sa ish. O„qu chila ning yechimla ini
ekshi ishda aqa “ o„g„ i/no o„g„ i” deb belgilash, xa ola ni kons uk i ahlil
qilmaslik xa o ik lashni kuchay i adi. O„qu chiga xa oni ushun i ish a uni
o„g„ ilash yo„lini ko„ sa ish muhim.
Xa ola ni kamay i ish a sama ali me odla
1. Masalani izual a amaliy usulla bilan ushun i ish
Rasm, jad al, diag amma yo damida masalani ko„ sa ish;
327
Amaliy hayo dan misolla kel i ish;
Masalani o„qu chila o„zla i bilan bog„lash imkoniya ini ya a ish.
2. Qadamma-qadam yechim ko„ sa ish
Ha bi bosqichni alohida ushun i ish;
O„qu chila ni mus aqil ha bi bosqichni baja ishga jalb qilish;
Qadamla ke ma-ke ligini man iqiy asoslash.
3. Indi idual yondashu
O„qu chila ning bilim da ajasini aniqlash;
Qiyin a oson masalala ni di e ensiallash i ish;
Qo„shimcha yo dam yoki mu abbiylik mashg„ulo la ini ashkil e ish.
4. Mo i a siyani oshi ish
Masalala ni o„yin, loyiha, hikoya yoki qiziqa li kon eks la da be ish;
Gu uh bo„lib ishlash a aqoba ni o„ na ish;
Rag„ba lan i ish izimi (balla , yulduzchala , diplomla ) qo„llash.
5. Xa ola ni kons uk i ahlil qilish
Xa ola ni ushun i ish a uza ish yo„lini ko„ sa ish;
Talabala o„z yechimla ini baholashga jalb qilish;
Teska i aloqa o qali o„qu chila ning ik lashini i ojlan i ish.
Xulosa
Boshlang„ich a‟limda ma ema ika da sla ida masala yechishga o„ ga ishda
pedagogik xa ola ko„p uch aydi a ula o„qu chila ning ma ema ik ik lashini
i ojlan i ishga salbiy a‟si ko„ sa adi. Xa ola ni kamay i ish uchun qadamma-qadam
yechim, izual a amaliy usulla , indi idual yondashu a kons uk i xa ola ahlili
qo„llanishi muhimdi . Shu a zda, o„qu chila da mus aqil masala yechish qobiliya i
shakllanadi, ma ema ik bilimla i mus ahkamlanadi a a‟lim ja ayoni sama ali
bo„ladi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Polya, G. How o Sol e I . P ince on Uni e si y P ess, 1957.
2. Van de Walle, J. A., Ka p, K. S. Elemen a y and Middle School Ma hema ics: Teaching
De elopmen ally. Pea son, 2019.
3. NCTM. P inciples and S anda ds o School Ma hema ics. Na ional Council o Teache s o
Ma hema ics, 2000.
4. Zoki o , A. “Boshlang„ich sin la da ma ema ika o„qi ish me odikasi.” Ta’lim a Pedagogika
Ju nali, 2021, №2.
5. Ka imo a, M. Ma ema ika da sla ida amaliy yondashu la . Toshken : Fan, 2020.
6. B own, C. Teaching P oblem Sol ing in P ima y School Ma hema ics. Rou ledge, 2018.
