328
TALABALARDAGI NIZOLI XULQNING NAMOYON BO‘LISHI
Ka amo a Mohinu Fax i din qizi
Xalqa o inno a sion uni e si e i o‘qi u chisi,
E-mail: [email p o ec ed]
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17667207
Anno a siya. Ushbu maqolada alabala dagi nizoli xulqning sababla i, shakllanish
mexanizmla i a uning a’lim ja ayonidagi oqiba la i ilmiy nuq ai naza dan ba a sil ahlil qilinadi.
Tadqiqo ning maqsadi - alabala da nizoli xulqni aniqlash, uning yuzaga kelish omilla ini
o‘ ganish a pedagogik sha oi la da unga a’si qilish usulla ini aniqlashdi . Shuningdek,
maqolada pedagogik psixologik yondashu la o qali nizoli xulqni kamay i ish s a egiyala i a
alabala da ij imoiy-muloqo ko‘nikmala ini i ojlan i ish usulla i kel i iladi.
Kali so‘zla : nizoli xulq, alaba psixologiyasi, kon lik , a’lim ja ayoni, ij imoiy-muloqo ,
pedagogik psixologiya, emo sional in ellek , kons uk i muloqo .
Аннотация. В данной статье с научной точки зрения подробно анализируются
причины конфликтного поведения студентов, механизмы его формирования и последствия в
образовательном процессе. Цель исследования - выявить конфликтное поведение
студентов, изучить факторы его возникновения и определить способы воздействия на него
в педагогических условиях. Кроме того, в статье представлены стратегии снижения
конфликтного поведения с использованием педагогических и психологических подходов, а
также методы развития у студентов навыков социального общения.
Ключевые слова: конфликтное поведение, психология студентов, конфликт,
образовательный процесс, социальное общение, педагогическая психология, эмоциональный
интеллект, конструктивное общение.
Anno a ion. This a icle p o ides a de ailed scien i ic analysis o he causes o s uden s’
con lic beha io , he mechanisms o i s o ma ion, and i s consequences in he educa ional p ocess.
The aim o he s udy is o iden i y con lic beha io in s uden s, examine he ac o s con ibu ing o
i s occu ence, and de e mine me hods o in luencing i in pedagogical se ings. Addi ionally, he
a icle p esen s s a egies o educing con lic beha io h ough pedagogical and psychological
app oaches, as well as me hods o de eloping s uden s’ social communica ion skills.
Keywo ds: con lic beha io , s uden psychology, con lic , educa ional p ocess, social
communica ion, pedagogical psychology, emo ional in elligence, cons uc i e communica ion.
Talabalik da i inson psixologiyasida o„ziga xos a mu akkab bosqich
hisoblanadi. Shu da da shaxsning o„zini i oda e ishi, jamoa bilan munosaba la i,
ij imoiy a akademik aoliya i aol i ojlanadi. Shu bilan bi ga, alabala da nizoli
xulq - qa ama-qa shilik, bahs-munoza a a kon lik la ga moyillik - ko„p uch aydigan
psixologik enomenla dan bi idi .
Talabalik da da nizoli xulqni yuzaga kel i u chi omilla shaxsiy, ij imoiy,
pedagogik a psixologik abia i bilan aj alib u adi. Nizoli xulq akademik ja ayon,
gu uh ichidagi munosaba la a shaxsiy i ojlanishning si a iga be osi a a‟si qiladi.
329
Shu bois, pedagogla a psixologla nizoli xulqni aniqlash, ushunish a boshqa ish
usulla ini izchil o„ ganish za u deb hisoblaydila .
Naza iy asosla
Nizoli xulq ushunchasi
Nizoli xulq - shaxsning qa ama-qa shi munosaba la a ziddiya la ni yuzaga
kel i ishga moyilligi si a ida ushuniladi. Psixologik naza iyala shuni a‟kidlaydiki,
nizoli xulq shaxsning emo sional hola i, ichki mo i a siyasi a ij imoiy ko„nikmala i
bilan be osi a bog„liq.
Talabala da nizoli xulqning shakllanishi
Talabalik da ida shaxs ij imoiy iden i e ini shakllan i adi. Shu ja ayonda
nizoli xulq quyidagi shaklla da namoyon bo„lishi mumkin:
Gu uh a‟zola i bilan o ishu la a bahsla ;
O„qi u chila ga nisba an no ozilik a qa shilik;
Akademik alabla ni baja ishda nizola ;
Jamoa iy loyihala a mashg„ulo la da hamko lik muammola i.
Talabala nizoli xulqni o„ ganish ja ayonida psixologik, so siologik a
pedagogik adqiqo la dan oydalangan holda ijobiy a salbiy omilla ni aniqlash
mumkin.
Nizoli xulqning sababla i
Shaxsiy omilla
Ichki mo i a siyaning ye ishmasligi: alabala ko„pincha o„z
maqsadla ini aniqlay olmaydila yoki o„qu ja ayoniga qiziqishsiz ki ishadila .
Emo sional ba qa o lik ye ishmasligi: s ess, uhiy cha chash, ushkunlik
nizoli xulqni kuchay i adi.
O„zini i oda e ishdagi qiyinchilikla : shaxs o„z ik ini kons uk i a zda
ye kazolmagan holla da nizoli xulq paydo bo„ladi.
Ij imoiy omilla
Do„s la a gu uh a‟zola i bilan munosaba la : alabala o„za o aqoba ,
ma qe uchun ku ash yoki no o„g„ i kommunika siya u ayli nizoli xulq namoyon
qilishi mumkin.
Jamiya dagi ij imoiy no mala ga moslashish qiyinchilikla i: alabala
gu uh ichidagi olla ni o„g„ i anglamaganda kon lik la yuzaga keladi.
Pedagogik omilla
Ta‟lim ja ayonidagi mo i a siya ye ishmo chiligi: alabala o„qu
aoliya ini qiziqa li a oydali deb hisoblamasa, nizoli xulq ko„payadi.
330
Da s me odikasi a pedagogik yondashu mos kelmasligi: aqa naza iy
bilimga asoslangan da sla alabala da qoniqa sizlik uyg„o ishi mumkin.
Qoidala a in izom ye a li da ajada bo„lmasligi: a ibsiz muhi nizoli
xulqni kuchay i adi.
Nizoli xulqning pedagogik oqiba la i
Ta‟lim ja ayoniga salbiy a‟si : diqqa ning jamlanmasligi, akademik
ko„ sa kichla ning pasayishi;
Gu uh ichidagi ij imoiy muhi ning buzilishi;
Talabaning shaxsiy i ojlanishi a ij imoiy moslashu ining
sekinlashishi;
Ruhiy cha chash, s ess a ushkunlik hola la ining kuchayishi;
O„qu ja ayonidagi ijobiy o„qu muhi ini kamay i ish.
Tadqiqo la shuni ko„ sa adiki, nizoli xulqni nazo a qilmaslik, aq o„ ishi
bilan jiddiy akademik a psixologik muammola ni kel i ib chiqa adi.
Nizoli xulqni kamay i ish s a egiyala i
Pedagogik psixologik yondashu la
1. Muloqo ni i ojlan i ish: alabala ni ik la ini kons uk i a zda
i odalashga o„ ga ish.
2. Kon lik ni boshqa ish me odla i: nizola ni kons uk i a zda hal e ish
bo„yicha eningla a semina la .
3. Emo siyala ni boshqa ish: alabala emo sional in ellek ni
i ojlan i ish o qali s essga chidamliligini oshi adi.
4. Ijobiy mo i a siya ya a ish: o„qu aoliya i a gu uh ishla ini
ag„ba lan i ish izimi.
5. Gu uhiy a loyiha ishla i: hamko lik a jamoa uhini i ojlan i ish
nizoli xulqni kamay i adi.
P ak ik a siyala
Talabala bilan indi idual psixologik suhba la o„ kazish;
Kon lik la ni hal e ish bo„yicha olli o„yinla a eningla ashkil e ish;
Akademik aoliya ni in e ak i me odla bilan boyi ish;
Ij imoiy aoliya ga jalb qilish o qali gu uh ichidagi hamko likni oshi ish.
Xulosa
Talabala dagi nizoli xulq ko„plab omilla bilan bog„liq bo„lib, uning pedagogik
a‟si i sezila li da ajada ij imoiy a akademik ja ayonla ga a‟si qiladi. Tadqiqo
shuni ko„ sa adiki, nizoli xulqni kamay i ish a ijobiy ij imoiy muhi ya a ish uchun
pedagogik psixologik yondashu la a in e ak i me odla qo„llanishi za u . Shu
331
bilan bi ga, alabala o„z emo siyala ini boshqa ish, kons uk i muloqo a
hamko likni i ojlan i ish o qali kon lik la ni minimallash i a oladi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Vygo sky, L. S. Mind in Socie y: The De elopmen o Highe Psychological P ocesses.
Ha a d Uni e si y P ess, 1978.
2. Dewey, J. Expe ience and Educa ion. New Yo k: Macmillan, 1938.
3. Bolman, L., Deal, T. Re aming O ganiza ions: A is y, Choice, and Leade ship. San
F ancisco: Jossey-Bass, 2017.
4. Zohido , M. “Talabala dagi psixologik kon lik la a ula ni boshqa ish.” Pedagogika a
psixologiya ju nali, 2020, №3.
5. Saido a, M. “Ta‟lim ja ayonida nizoli xulqning oldini olish me odla i.” Inno a sion a’lim
exnologiyala i, 2019, №4.
6. Hasano , U. Psixologik ba qa o lik a alabala xulqi. Toshken : Fan, 2021.
7. Johnson, D., Johnson, R. Con lic Resolu ion in Schools. Bos on: Allyn & Bacon, 2000.
8. Fishe , R., U y, W. Ge ing o Yes: Nego ia ing Ag eemen Wi hou Gi ing In. Penguin
Books, 2011.
