SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
42
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17667905
O‘ZBEKISTONDA EKOLOGIK TA’LIM TARBIYANI
RIVOJLANTIRISH
A.I.Xayi baye
Geog a iya anla i alsa a dok o i(PhD)
Qadamo a Noila Hikma qizi
U ganch Da la Pedagogika ins i u i Aniq a abiiy anla ni o‘qi ish
me odikasi(geog a iya)1-ku s magis an i
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada O‘zbekis on Respublikasida ekologik a’lim a a biyaning
dolza bligi, us u o yo‘nalishla i, bugungi kundagi hola i a kelajakdagi i ojlanish
is iqbolla i ahli qilinadi. Maqolada ekologik a’limning mak abgacha a’limdan
boshlab oliy a’lim muassasala igacha bo‘lgan ba cha bosqichla dagi ahamiya i,
amaliyo ga yo‘nal i ilgan das u la ning sama ado ligi, xalqa o aj ibala asosida
mahalliy sha oi ga moslash i ish imkoniya la i o‘ ganiladi. Shuningdek, a o -muhi ni
muho aza qilishga oid qonunla , da la das u la i a noda la no ijo a
ashkilo la ining ekologik a biyani a g‘ib qilishdagi oli hamda omma iy axbo o
osi ala ining azi ala i yo i iladi. Maqola ekologik ong a madaniya ni shakllan i ish
o qali ba qa o i ojlanish maqsadla iga e ishish yo‘lida qo‘yilgan akli la bilan
yakunlanadi.
Kali so‘zla :Ekologik a’lim,Ekologik a biya,A o -muhi ni muho aza qilish,
Ekologik madaniya , Ba qa o i ojlanish, Ekologik ong, Tabia ni muho aza qilish
siyosa i, O‘zbekis on, Xalqa o ekologik aj iba, Ekologik loyihala
АННОТАЦИЯ
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
43
В данной статье анализируются актуальность, приоритетные
направления, современное состояние и перспективы развития экологического
образования и воспитания в Республике Узбекистан. В статье освещается
значение экологического образования на всех уровнях — от дошкольного до
высшего, эффективность практико-ориентированных программ, а также
возможности адаптации международного опыта к местным условиям. Кроме
того, рассматриваются законы, государственные программы, роль
негосударственных некоммерческих организаций в продвижении экологического
воспитания и задачи средств массовой информации. Статья завершается
предложениями, направленными на достижение целей устойчивого развития
через формирование экологического сознания и культуры.
Ключевые слова: экологическое образование, экологическое воспитание,
охрана окружающей среды, экологическая культура, устойчивое развитие,
экологическое сознание, природоохранная политика, Узбекистан,
международный экологический опыт, экологические проекты.
ANNOTATION
This a icle analyzes he ele ance, p io i y di ec ions, cu en s a e, and u u e
de elopmen p ospec s o en i onmen al educa ion and upb inging in he Republic o
Uzbekis an. The a icle highligh s he signi icance o en i onmen al educa ion a all
le els, om p eschool o highe educa ion, he e ec i eness o p ac ice-o ien ed
p og ams, and he possibili ies o adap ing in e na ional expe ience o local
condi ions. In addi ion, i examines en i onmen al p o ec ion laws, s a e p og ams, he
ole o non-go e nmen al o ganiza ions in p omo ing en i onmen al upb inging, and
he unc ions o mass media. The a icle concludes wi h p oposals aimed a achie ing
sus ainable de elopmen goals h ough he o ma ion o ecological awa eness and
cul u e.
Keywo ds: en i onmen al educa ion, en i onmen al upb inging, en i onmen al
p o ec ion, ecological cul u e, sus ainable de elopmen , ecological awa eness,
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
44
en i onmen al policy, Uzbekis an, in e na ional en i onmen al expe ience,
en i onmen al p ojec s.
A o -muhi muammola i obo a keskinlashib bo ayo gan zamonamizda ekologik
a’lim a a biyaning ahamiya i bu un dunyoda jadal su ’a la bilan o‘smoqda.
O‘zbekis on ham, qu g‘oqchilik, su anqisligi a sho‘ lanish kabi jiddiy ekologik
muammola ga duch kelayo gan min aqada joylashganligi sababli,yosh a lodning
ekologik ongini shakllan i ish muhim s a egik azi aga aylangan. Ushbu maqola
O‘zbekis on Respublikasida ekologik a’lim a a biyaning bugungi hola i, uning
qiyosiy ahlili, us u o yo‘nalishla i a kelajakdagi i ojlanish is iqbolla ini
o‘ ganishga bag‘ishlangan. Maqsadimiz-mamlaka imizda ekologik a’limni
i ojlan i ishga qa a ilgan cho a- adbi la , ula ning sama ado ligi a us idan ko‘ ilishi
lozim bo‘lgan qadamla haqida ilmiy asoslangan xulosala a akli la ishlab
chiqish.Respublikamizda ekologik anglik a uning oqiba ida yuzaga kelayo gan
muammola ni ba a a e ish, shuningdek,ba qa o i ojlanish amoyilla ini amalga
oshi ish yo‘lida bi qa o ijobiy ishla amalga oshi ilmoqda. Bi oq, abiiy esu sla dan
oydalanishning hozi gi su ’a la i saqlanib qolgan aqdi da, ula ning zahi asi yaqin
yilla da ugashi mumkin, bu esa muqobil ene giya manbala idan oydalanishni jadal
i ojlan i ishni dolza blash i moqda.
O‘zbekis on Respublikasi Vazi la Mahkamasi 2019-yil 27-maydagi 434-sonli
qa o i bilan «O‘zbekis on Respublikasida Ekologik a’limni i ojlan i ish
konsepsiyasi»ni asdiqladi. Ushbu hujja uzluksiz a’lim izimida ekologik a’limni
i ojlan i ishning asosiy amoyilla ini belgilab, ula ni a’lim- a biya ja ayoniga
izchillik bilan bosqichma-bosqich a biq e ishni maqsad qilgan. Konsepsiyaga
mu o iq, O‘zbekis onda ekologik a’lim quyidagi bosqichla ni qam ab oladi:
mak abgacha a’lim a a biya, umumiy o‘ a a o‘ a maxsus a’lim, p o essional
a’lim, oliy a’lim, oliy a’limdan keyingi a’lim, kad la ni qay a ayyo lash a ula ning
malakasini oshi ish hamda mak abdan ashqa i a’lim.
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
45
Hozi gi kunda O‘zbekis onda ekologik a’lim sohasida bi qa o muammola
ma jud. “Tabia ni muho aza qilish o‘g‘ isida”gi Qonunning 4-moddasida naza da
u ilgan ekologiya o‘qu ining majbu iyligiga oid alabla ba cha u dagi a’lim
muassasala ida ye a li da ajada baja ilmayap i.O‘zbekis on ekologiya a a o -muhi ni
muho aza qilish sohasida xalqa o hamko likni kuchay i moqda. 2024-yil sen ab oyida
Ekologiya, a o -muhi ni muho aza qilish a iqlim o‘zga ishi azi i Aziz
Abduhakimo bi qa o xo ijiy da la la ning O‘zbekis ondagi elchila i bilan
uch ashu la o‘ kazdi.Ekologik a biyani shakllan i ishda uning ba cha anla a a’lim
bosqichla i bilan uyg‘unlash i ilgan holda olib bo ilishi ka a ahamiya ga ega. Bu
bo ada ma’lum da ajada ishla amalga oshi ilgan bo‘lsa-da, bu yo‘nalishda yana ko‘p
ishla qilinishi lozim.
Ekologik a’limni i ojlan i ish konsepsiyasining asosiy maqsadi o‘sib
kelayo gan yosh a lodning ekologik sa odxonligini oshi ish, ekologik ong a ekologik
madaniya ini shakllan i ish a i ojlan i ishdan ibo a Bu esa na aqa a o -muhi
muammola ini ba a a e ish, balki mamlaka ning ba qa o i ojlanishini a’minlashga
xizma qiladi.
O‘zbekis onning Ko eya Respublikasi, Ma okash Qi olligi, G uziya a Mis kabi
da la la bilan ekologiya sohasidagi hamko ligi mamlaka imizda ekologik a’lim a
exnologiyala ni i ojlan i ishga ka a hissa qo‘shmoqda. Xususan, KEITI (Ko eya
a o -muhi sanoa i a exnologiyala i ins i u i) bilan qa iq maishiy chiqindila ni
boshqa ish izimini akomillash i ish bo‘yicha qo‘shma loyiha mu a aqiya li
yakunlangan.Konsepsiya qabul qilinganiga qa amay, ekologik a’limning amaliyo da
sama ali jo iy e ilmasligi asosiy muammola dan bi idi . Buning sababla i qa o iga
moliya iy esu sla ning cheklanganligi, malakali kad la ye ishmasligi a me odik
adabiyo la ning ye a li da ajada ishlab chiqilmaganligini ki i ish mumkin.Ekologik
a’limni sama ali ashkil e ish uchun zamona iy labo a o iyala , o‘qu uskunala i a
didak ik ma e ialla muhim ahamiya ga ega. Hozi gi kunda ko‘plab a’lim
muassasala ida ushbu esu sla ye a li da ajada ma jud emas.O‘zbekis on ekologik
a’lim sohasida ilg‘o xo ijiy aj ibala dan keng oydalanishi lozim. G uziya bilan
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
46
ekologiya sohasida oliy a’lim bo asidagi hamko lik bu yo‘lda qilinayo gan ijobiy
amaliyo di .
Ma kaziy Osiyo a o -muhi a iqlim o‘zga ishini o‘ ganish uni e si e i («G een
Uni e si y») ni ashkil e ish g‘oyasi ekologik a’limni yangi bosqichga ko‘ a ishga
xizma qiladi.Ekologik a’lim ja ayoniga aqamli exnologiyala ni keng jo iy e ish,
onlayn pla o mala a in e aol usulla dan oydalanish sama ado likni sezila li
da ajada oshi adi.Ekologik a’lim sohasida malakali mu axassisla ayyo lash a
ula ning malakasini doimiy oshi ib bo ish muhim ahamiya ga ega. Buning uchun
na aqa mahalliy, balki xalqa o das u la a eningla dan oydalanish a siya
e iladi.Ekologik a biyani a g‘ib qilishda omma iy axbo o osi ala ining olini
oshi ish, aholi o asida ekologik madaniya ni shakllan i ishga qa a ilgan das u a
loyihala ni amalga oshi ish lozim.
Ekologik a’lim a a biyani i ojlan i ishda da la o ganla i bilan noda la ,
no ijo a ashkilo la ining o‘ asidagi hamko likni mus ahkamlash sama ado likni
oshi adi. O‘zbekis onda ekologik a’lim a a biyani i ojlan i ish ishla i da la
siyosa ining us u o yo‘nalishla idan bi iga aylangan bo‘lib, buning asosida bi qa o
amaliy na ijala ga e ishildi. “Yashil makon” loyihasi doi asida 2025-yilning bi inchi
ya mida mamlaka boʻyicha 137 million up koʻcha ekildi, 130 ming gek a
maydonda oʻ mon ba po e ildi a qay a iklandi
-A o -muhi ga a’si ko‘ sa u chi 44 a sanoa ko xonasida chang-gaz ozalash
uskunala i mode niza siya qilindi yoki yangila i o‘ na ildi.
-Ekologik moni o ing izimi kuchay i ildi. Jumladan, Toshken shah iga7 a yangi
a oma ik a mos e a ha osi moni o ing s ansiyasi o‘ na ildi.
-2030-yilgacha aholining ekologik madaniya ini oshi ish konsepsiyasiqabul
qilindi. Unga ko‘ a, 1,9 million alabada a da la o ganla i xodimla ining 90% ida
ekologik madaniya ni yuksal i ish maqsad qo‘yilgan -Mamlaka ning “yashil”
iq isodiyo ga o‘ ish ja ayonini qo‘llab-qu a lash maqsadida ekologik ozalik
exnologiyala iga jalb qilingan in es i siyala hajmini kengay i ish. 2025-yilning
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
47
bi inchi ya im yilida a o -muhi sohasiga jalb qilingan xo ijiy in es i siyala 78,7
million AQSh dolla ini ashkil e di.
Mamlaka imizda ekologik a’limni i ojlan i ish uchun quyidagila ni amalga
oshi ishni maslaha be amiz
-“G een Uni e si y” (Yashil Uni e si e ) ashkil e ish a oliy a’lim
muassasala ida ekologik a’limni in eg a siyalash o qali yosh a lodning ekologik
sa odxonligini oshi ish.
-Xalqa o hamko likni i ojlan i ish a i ojlangan mamlaka la ning ekologik
a’lim- a biya aj ibasidan oydalanish.
-Xalqimizga o‘zla ining madaniy, ij imoiy,ekologik,diniy qa ashla i a u -
oda la ini i ojlan i ishda yashab u gan joy, odiy, adi la , og‘la ning go‘zalligi, shu
hududda o‘su chi da ax la ,umuman lo asi, ula ning inson hayo i a saloma ligidagi
ahamiya ini ushun i ish, yosh a lodda abia ga nisba an meh -muhabba uyg‘o ish
ishla i olib bo ish.
Xulosa qilib ay ish mumkinki, O‘zbekis onda ekologik a’lim a a biyani
i ojlan i ish na aqa a o -muhi muammola ini yengillash i ish, balki mamlaka ning
ba qa o iq isodiy a ij imoiy a aqqiyo ini a’minlashning muhim omilidi . Buning
uchun qonuniy bazani akomillash i ish, xalqa o hamko likni kengay i ish, moddiy-
exnik bazani yaxshilash a kad la salohiya ini oshi ish bo‘yicha izchil ishla olib
bo ish alab e iladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2025-yil 15-maydagi «2030-yilgacha
boʻlgan da da aholining ekologik madaniya ini yuksal i ish konsepsiyasini asdiqlash
oʻgʻ isida»gi PQ-184-sonli Qa o i.
2.Ekologiya, a o -muhi ni muho aza qilish a iqlim o‘zga ishi azi ligi.
(2025).2025-yilning bi inchi ya mi: O‘zbekis onda ekologik o‘zga ishla
jadallashmoqda. go .uz
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
48
3.Ekologiya, a o -muhi ni muho aza qilish a iqlim o‘zga ishi azi ligi.
(2025).2025-yilning bi inchi ya mida ekologiya sohasida qanday ko‘ sa kichla qayd
e ildi?. go .uz
4.Abdullaye a, M. T. L., & Maqsudo a, G. M. (2021). Ekologik Ta’lim Va
Ta biyada Xo ijiy Taj iba. O ien al Renaissance: Inno a i e, Educa ional, Na u al
And Social Sciences, 1(10), 159-165.
5.Xamido a, G. (2023). Mak abgacha Yoshdagi Bolala ga Ekologik Ta’lim
Be ishning Vazi ala i.Mak abgacha Ta’lim Ju nali, 3(2).
6.Jabbo o a, K. M. (2000).Mak abgacha Yoshidagi Bolala ga Ekologik Ta’lim-
Ta biya Be ishning Uziga Xosligi. Toshken .
7.Ma ko skaya, M. M. (1991). Bolala Bog‘chasida Tabia Bu chagi. Toshken :
«O‘qi u chi».
8. h ps://lex.uz/uz/docs/-4354743
