SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
49
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17668061
ZAMONAVIY ADABIYOTDA AYOL OBRAZI
Ilmiy ahba : S.M.Begma o a
ilologiya anla I bo‘yicha alsa a anla i dok o i,PHD
O‘zbekis on Da la Jahon illa i uni e si e i
Tadqiqo chi: R.U.Odiljano a
Xo ijiy il a adabiyo i 2- akul e i 1ku s alabasi
ANNOTATSIYA
So‘nggi yilla da adabiyo imizda ayol ob azi u li xil alqin qilinmoqda.Ayolning
ichki dunyosi,psixologiyasi a jamiya dagi o‘ ni zamona iy adabiyo la da yaqqol aks
e adi.Ushbu maqolada
“ayol”ob azining badiiy alqini,jamiya dagi ma’na iy a uhiy qiyo asi zamonla
osha qay yo‘sinda as i langani ahlil qilinadi.Si emaski,ayollik masalala i,gende
engligi,ayolning ij imoiy oliga bo‘lgan e’ ibo keskin o ib bo ishining gu ohi
bolmoqdamiz.Tahlil da imida mode nizmda ayollik a a uning ko‘p qi ali dunyosi
yo i ib be iladi.Tadqiqo na ijala i ayol ob aziga u li omonla dan yondashib
baholashga,ayollik konsepsiyala ining yilla da imida qanday o‘zga ishla ga
uch agani a yozu chi uslubining bu ja ayonga ko‘ sa gan a’si la ni ko‘ ib
chiqishga imkon ya a adi.
Kali so‘zla : gende engligi,,psixologik ahlil, eminizm,ij imoiy
s e eo ipla .
Mus aqillikdan so‘ng ayolla masalasi,ula ning badiiy alqini adabiyo ning
aj almas qismiga aylanib ulgu di.Bu da da ayolla ga bo‘lgan qa ashla ubdan
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
50
o‘zga di:ula ni shunchaki ij imoiy mehna subyek i yoki oila bekasi si a ida emas,
balki mu akkab psixologik a uhiy dunyoga ,jamiya da aj almas o‘ inga ega a o‘z
o zu-maqsada i omon in ilu chan ye uk shaxs si a ida ga dalana boshladi.Badiiy
adabiyo da ayol mus aqil ik yu i u chi,shaxsiy maqsadla ga ega bo‘lgan o‘laqonli
ye uk shaxs si a ida ga dalanishi ij imoiy hayo da ula ning o‘li,gende engligi
masalala ining kengayishining dolza b masalaga aylanishiga olib
keldi.Adbiyo shunoslikda ayol sab- oqa ,meh oqiba ,sadoqa li um yo‘ldoshi kabi
imsolla si a ida as i langan.Bi oq zamon o‘zga ishi a’si ida ula yanada keng oq
qam o da shakllana boshlandI.Endilikda ayol shunchaki maishiy hayo imsoli
emas,o‘z aqdi ini belgilashga in ilu chi mus aqil shaxs si a ida yo i ila boshladi.Bu
ob az insoniylikning u li jabhala idagi ij imoiy munosaba la ni yo i ish uchun
osi aga aylandi.Mazku adqiqo ning asosiy maqsadi o‘zbek adabiyo ida ayolning
badiiy alqinini yo i ish,uning uziga xos dunyosining es e ik jiha la ini ochib be ish a
jamiya ning aj almas qismiga aylanib ulgu gani a ula ning qaay da ajada hayo
balansi uchun muhim ol oynashini ijodko la alqinida ahlil qilishdi .Na ijala
ij imoiy qa lamda ayolning o‘ ni naqada beqiyos ekanini anglashga yo dam be adi.
O‘zbek adabiyo ida ayol ob aiz XX a sning ikkinchi ya mida keskin o‘zga ishga
uch adi:an’ana iy ayol ob azini indi idualism qa ashla iga ega bo‘lgan ob az egallay
boshladi.Bu esa o‘z o nida zamona iy adabiyo da eminis ik adabiyo shunoslik
naza iyala ining shakillanishiga olib keldi Bu naza iyala ayol iden i e i,jamiya dagi
o‘li,shaxsiy e kinligi o qali ahlil qilinadi.Jahon adabiyo ida bu naza iyala Simona de
Bo ua a Judi Ba le ijodida yaqqol ko‘ inadi.Unga ko‘ a ayol-shaxsiy iden i e ya’ni
bi lik,shaxsiy e kinlikka ega bo‘lgan jamiya ning aj almas bo‘lagidi .Na aqa jahon
,balki o‘zbek zamona iy adabiyo ida ham ayol ob azining beqiyosligi a e kinligi
go‘zal mis ala o qali yo i iladi.Zul iyaning:”Uni a ish ala ham qo‘ iqlaydi”, deya
be ilgan a’ i ida ayolning klassik,an’ana iy imsoli sadoqa , meh ibonlik a ma’na iy
poklik o qali ga dalan i ilsa,Saida Zunnuno aning she iya ida ayolning jamiya dagi
o‘ ni a e kakla bilan englik masalalae ko‘ a iladi.Zamona iy hikoyala o asida ham
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
51
ayolning o‘z haq-huquqi uchun ku ashu chi mus aqil shaxs si a ida as i lagan
ijodko la ham uch aydi.Jumladan,Nu illa Cho‘qiboyning “Ayol joni” hikoyasi
gapimizning yaqqol misolid .
An’ana iy badiiy adabiyo da ayol ob azi,asosan,ona imsolida
ga dalan i iladi.Xususan,To‘g‘ay Mu odning “O amdan qolgan dalala ” asa ida
onaning idoiyligi,ayolning oila iy hayo dagi sab -ma ona i asosiy g‘oya si a ida
be iladi.Zamona iy o‘zbek adabiyo ida esa idoiylik o‘z o‘ nini shaxsiy
e kinlikka,sab - oqa esa o‘z man aa la ining jamiya dan us un qo‘yilishiga bo‘sha ib
be di.Ka e Cholpinning “Uyg‘onish” asa i g‘a bda e a eminis ik asa la dan bi i
bo‘lib,Edne Pon elye-oila iy s e eo ipla ga zid a ishda o‘z e kinligini izlaydigan ayol
qah amon muhokama ma kazida bo‘ladi.Feminizm alsa asining asosiy ma ni si a ida
Vi ginia Wol ning “Shaxsiy xona” asa idagi quyida ayol ijodko ining jamiya dagi
o‘ niga quyidagicha a’ i be adi”Ayolning ijod qilishi uchun pul a o‘z xonasi bo‘lishi
ke ak”.Zamona iy eminizmning eng a’si li i odala idan bo‘lgan Ma ga e A ud
asa la ida ayol huquqla i, anlo e kinligib pa ia xal jamiya ning zulmi keskin anqid
os iga olinadi.Ushbu asa la ayolla ni a ix da omida “ikkinchi jins”si a id ako‘ ish
sababla ini ahlil qiladi.Ko‘ inib u ibdiki,ayol ob azi yilla da omida na aqa badiiy
alqinda,balki ij imoiy alqinda ham u li o‘zga ishla ga uch agan.
Ushbu keng qam o li a ilmiy adqo dan olingan xulosala shuni
ko‘ sa adiki,is algan milla a madaniya doi asida ayol ob azining yangi,mu akkab a
ko‘p qa lamli alqini ayol shaxsinijng ij imoiy ma qei,ma’na iy olami a indi idual
e kinligi ma kaziy o‘ inni egallab ulgu di.Bu esa ayol ob azining global miqyosda
gende engligi g‘oyala i inson huquqla i, eminis ic yondashu la a ayol
ijodko la ning adabiyo ga ki ib kelishi bilan chamba chas bog‘liqdi .
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
52
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.Mu od,T.O amdan qolgan dalala . Toshken .Sha q,2019.
2.Mi zaye a,M.”Zamoa iy o‘zbek adabiyo ida ayol ob azi
poe ikasi”.Adabiyo shunoslik ju nali,2022.
3.Ahmedo a,N.”O‘zbek adabiyo ida ayol ob azining o‘zga ish endensiyala i”.-
O‘Zmu Ilmiy axbo o i,2021.
4.Saido a,M,”Zamona iy omanla da ayol iden i e i masalasi”.Jahon adabiyo i
ju nali,2023.
5.Beau oi ,S.de.The second sex.New Yo k:Vin age Books,2011.
6.Wool ,V.A Room o One,s own.London:Penguin Classics,2002.
7.A wood,M.The Handmaid’s Tale.Ancho Books,1998.
8.Chopin,K.The Awakening.Dowe Publica ions,1993.
