2025
BAKALAVR TALABALARINIG MAQOLALARI TO‘PLAMI
№8
MAXSUS SON
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
2
Bosh muha i :
Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich
Bosh muha i oʻ inbosa i:
Ka imo No boy G‘aniye ich
Muha i :
Qu bono She zod Isma illaye ich
Elek on nash . 46 sahi a.
2025-yil noyab
Tah i hay’a i:
Salimo Oqil Um zoqo ich, O‘zbekis on Fanla akademiyasi akademigi
Abdu axmano Kalanda Xodjaye ich, O‘zbekis on Fanla akademiyasi akademigi
Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich, exnika anla i dok o i (DSc), p o esso
Rae K on Chung, Janubiy Ko eya, TDIU ax iy p o esso i, “Nobel” muko o i lau ea i
Osman Mes en, Tu kiya pa lamen i a’zosi, Tu kiya – O‘zbekis on do‘s lik jamiya i ahba i
Axmedo Du bek Kud a illaye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Axmedo Say ullo No ma o ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Abdu axmano a Gulno a Kalanda o na, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Kalono Muxiddin Bax i dino ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Siddiqo a Sadoqa G‘a o o na, pedagogika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Xudoyqulo Sadi din Ka imo ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Maxmudo Nosi , iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Yuldashe Mu allib Ib agimo ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Samado Asqa jon Nishono ich, iq isodiyo anla i nomzodi, p o esso
Slizo skiy Dimi iy Yego o ich, exnika anla i dok o i (DSc), p o esso
Mus a akulo She zod Igambe diye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Axmedo Ik om Ak amo ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Esh aye Alishe Abdug‘aniye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Xajiye Bax iyo Dushaboye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Hakimo Naza Hakimo ich, alsa a anla i dok o i (DSc), p o esso
Musaye a Shoi a Azimo na, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), p o esso
Ali Konak (Ali Ko‘nak), iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso (Tu kiya)
Cham Ta Huei, alsa a anla i dok o i (PhD), p o esso (Malayziya)
Foziljono Ib ohimjon So oldixo‘ja o‘g‘li, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do s.
U aye Uk am Cho iye ich, O‘z.Respub. Bosh p oku a u asi boshqa ma boshlig‘i o‘ inbosa i
Ochilo Fa khod, O‘zbekis on Respublikasi Bosh p oku a u asi IJQKD boshlig‘i
Buz ukxono Sa a xon Muna a xono ich, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Axmedo Ja ohi Jamolo ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Toxi o Jaloliddin Ochil o‘g‘li, exnika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), ka a o‘qi u chi
Bobobeko E gash Abdumaliko ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), .b. do s.
Djudi Sme ana, pedagogika anla i nomzodi, do sen (AQSH)
K issi Lyuis, pedagogika anla i nomzodi, do sen (AQSH)
Glazo a Ma ina Vik o o na, iq isodiyo anla i nomzodi (Mosk a)
Nosi o a Na giza Jamoliddin qizi, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Se il Pi iye a Ka aman, alsa a anla i dok o i (PhD) (Tu kiya)
Mi zaliye Sanja Makhama jon o‘g‘li, TDIU ITI depa amen i ahba i
Ochilo Bobu Bax iyo o‘g‘li, TDIU ka a o‘qi u chisi
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 3
Edi o ial boa d:Edi o ial boa d:
Salimo Okil Um zoko ich,Salimo Okil Um zoko ich, Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an
Abdu akhmano Kalanda Khodjaye ich,Abdu akhmano Kalanda Khodjaye ich, Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an
Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich,Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich, Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso
Rae Kwon Chung, Sou h Ko ea,Rae Kwon Chung, Sou h Ko ea, Hono a y P o esso a TSUE, Nobel P ize Lau ea e Hono a y P o esso a TSUE, Nobel P ize Lau ea e
Osman Mes en,Osman Mes en, Membe o he Tu kish Pa liamen , Head o he Tu key–Uzbekis an F iendship Socie y Membe o he Tu kish Pa liamen , Head o he Tu key–Uzbekis an F iendship Socie y
Akhmedo Du bek Kud a illaye ich,Akhmedo Du bek Kud a illaye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Akhmedo Say ullo No ma o ich,Akhmedo Say ullo No ma o ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Abdu akhmano a Gulno a Kalanda o na,Abdu akhmano a Gulno a Kalanda o na, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Kalono Mukhiddin Bakh iddino ich,Kalono Mukhiddin Bakh iddino ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Siddiko a Sadoka Ga o o na,Siddiko a Sadoka Ga o o na, Doc o o Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Doc o o Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences
Khudoykulo Sadi din Ka imo ich,Khudoykulo Sadi din Ka imo ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Makhmudo Nosi ,Makhmudo Nosi , Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Yuldashe Mu allib Ib agimo ich,Yuldashe Mu allib Ib agimo ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Samado Aska jon Nishono ich,Samado Aska jon Nishono ich, Candida e o Economic Sciences, P o esso Candida e o Economic Sciences, P o esso
Slizo skiy Dmi iy Yego o ich,Slizo skiy Dmi iy Yego o ich, Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso
Mus a akulo She zod Igambe diye ich,Mus a akulo She zod Igambe diye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Akhmedo Ik om Ak amo ich,Akhmedo Ik om Ak amo ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Esh aye Alishe Abduganiye ich,Esh aye Alishe Abduganiye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Khajiye Bakh iyo Dushaboye ich,Khajiye Bakh iyo Dushaboye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Khakimo Naza Khakimo ich,Khakimo Naza Khakimo ich, Doc o o Philosophy (DSc), P o esso Doc o o Philosophy (DSc), P o esso
Musaye a Shoi a Azimo na,Musaye a Shoi a Azimo na, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, P o esso
Ali Konak,Ali Konak, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso (Tu key) Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso (Tu key)
Cham Ta Huei,Cham Ta Huei, Doc o o Philosophy (PhD), P o esso (Malaysia) Doc o o Philosophy (PhD), P o esso (Malaysia)
Foziljono Ib okhimjon So oldikhoja ugli,Foziljono Ib okhimjon So oldikhoja ugli, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso
U aye Uk am Cho iye ich,U aye Uk am Cho iye ich, Depu y Head o Depa men , P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an Depu y Head o Depa men , P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an
Ochilo Fa khod,Ochilo Fa khod, Head o DCEC, P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an Head o DCEC, P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an
Buz ukkhono Sa a khon Muna a khono ich,Buz ukkhono Sa a khon Muna a khono ich, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso
Akhmedo Ja okhi Jamolo ich,Akhmedo Ja okhi Jamolo ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences
Tokhi o Jaloliddin Ochil ugli,Tokhi o Jaloliddin Ochil ugli, Doc o o Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senio Lec u e Doc o o Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senio Lec u e
Bobobeko E gash Abdumaliko ich,Bobobeko E gash Abdumaliko ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Ac ing Associa e P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Ac ing Associa e P o esso
Judi Sme ana,Judi Sme ana, Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA) Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA)
Ch issy Lewis,Ch issy Lewis, Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA) Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA)
Glazo a Ma ina Vik o o na,Glazo a Ma ina Vik o o na, Candida e o Economic Sciences (Moscow) Candida e o Economic Sciences (Moscow)
Nosi o a Na giza Jamoliddin kizi,Nosi o a Na giza Jamoliddin kizi, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso
Se il Pi iye a Ka aman,Se il Pi iye a Ka aman, Doc o o Philosophy (PhD) (Tu key) Doc o o Philosophy (PhD) (Tu key)
Mi zaliye Sanja Makhama jon ugli,Mi zaliye Sanja Makhama jon ugli, Head o he Depa men o Scien i ic Resea ch and Inno a ions, TSUE Head o he Depa men o Scien i ic Resea ch and Inno a ions, TSUE
Ochilo Bobu Bakh iyo ugli,Ochilo Bobu Bakh iyo ugli, Senio lec u e a TSUI Senio lec u e a TSUI
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
4
Muassis: “Ma’ i a -p in -media” MChJ
Hamko la imiz: Toshken da la iq isodiyo uni e si e i, OʻzR
Tabia esu sla i azi ligi, OʻzR Bosh p oku a u asi huzu idagi IJQK
depa amen i.
Ekspe la kengashi:
Be kino Baza bay, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Po‘la o Bax iyo Alimo ich, exnika anla i dok o i (DSc), p o esso
Aliye Bekda la Aliye ich, alsa a anla i dok o i (DSc), p o esso
Isako Janabay Yakubbaye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Xaliko Suyun Ra shano ich, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Rus amo Ilhomiddin, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Hakimo Ziyodulla Ahmado ich, iq isodiyo anla i dok o i, do sen
Kamilo a I oda Xusniddino na, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
G‘a u o Doniyo O i o ich, pedagogika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Fayziye Oybek Raximo ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Tux abaye Jamshid Sha a e dino ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Xamido a Fa idaxon Abdulka im qizi, iq isodiyo anla i dok o i, do sen
Yaxshiboye a Laylo Abdisa o o na, ka a o‘qi u chi
Babaye a Zuh a Yuldashe na, mus aqil adqiqo chi
Boa d o Expe s:
Be kino Baza bay, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Pula o Bakh iyo Alimo ich, Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso
Aliye Bekda la Aliye ich, Doc o o Philosophy (DSc), P o esso
Isako Janabay Yakubbaye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Khaliko Suyun Ra shano ich, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso
Rus amo Ilkhomiddin, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso
Khakimo Ziyodulla Akhmado ich, Doc o o Economic Sciences, Associa e P o esso
Kamilo a I oda Khusniddino na, Doc o o Philosophy (PhD) in Economics
Ga u o Doniyo O i o ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Pedagogy
Fayziye Oybek Rakhimo ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economics, Associa e P o esso
Tukh abaye Jamshid Sha a e dino ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economics, Associa e P o esso
Khamido a Fa idakhon Abdulka imo na, Doc o o Economic Sciences, Associa e P o esso
Yakhshiboye a Laylo Abdisa o o na, Senio Lec u e
Babaye a Zuh a Yuldashe na, Independen Resea che
08.00.01 Iq isodiyo naza iyasi
08.00.02 Mak oiq isodiyo
08.00.03 Sanoa iq isodiyo i
08.00.04 Qishloq xo‘jaligi iq isodiyo i
08.00.05 Xizma ko‘ sa ish a moqla i iq isodiyo i
08.00.06 Ekonome ika a s a is ika
08.00.07 Moliya, pul muomalasi a k edi
08.00.08 Buxgal e iya hisobi, iq isodiy ahlil a audi
08.00.09 Jahon iq isodiyo i
08.00.10 Demog a iya. Mehna iq isodiyo i
08.00.11 Ma ke ing
08.00.12 Min aqa iy iq isodiyo
08.00.13 Menejmen
08.00.14 Iq isodiyo da axbo o izimla i a exnologiyala i
08.00.15 Tadbi ko lik a kichik biznes iq isodiyo i
08.00.16 Raqamli iq isodiyo a xalqa o aqamli in eg a siya
08.00.17 Tu izm a mehmonxona aoliya i
Ju nalning ilmiyligi:
““Yashil” iq isodiyo a
a aqqiyo ” ju nali
Oʻzbekis on Respublikasi
Oliy a’lim, an a inno a siyala
azi ligi huzu idagi Oliy
a es a siya komissiyasi
ayosa ining
2023-yil 28- e aldagi
333/5-sonli qa o i bilan
oʻyxa dan oʻ kazilgan.
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
2025-yil. 8-maxsus son.
Bakala alabala ining
maqolala i o‘plami
5
MUNDARIJA
MEHMONXONA KORXONALARIDA INNOVATSION LOYIHALARNI AMALGA OSHIRISHNING O‘ZIGA
XOS XUSUSIYATLARI ......................................................................................................................................................................10
E kaboye a Jasmina Sa a ali qizi, Ochilo a Hilola Fa mono na
FAULT TOLERANCE AND SELF-HEALING IN IOT-ENHANCED P2P SYSTEMS ......................................................15
Ib okhimkhuja Rikhsikhujae , Mohi Bhandwal
BIZNES BOSHQARUVIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISHNING IQTISODIY
SAMARADORLIGI ............................................................................................................................................................................22
Ik omo Boisxon Bahodi o‘g‘li, Ozodbek Musaye
BIOLOGIYA FANINI O‘QITISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA VIRTUAL LABARATORIYADAN
FOYDALANISHNING SAMARADORLIGI ................................................................................................................................. 27
Tu aye a Sab ina Kamoliddin qizi, Qodi o Fa ux E gash o‘g‘li
YASHIL LOGISTIKA VA TRANSMILLIY KORPORATSIYALAR .........................................................................................32
Rа iqо Аb о Bаx iyо о‘g‘li, Nа zullаye Elmu оd Shux а о‘g‘li
OMBORXONALARNI BOSHQARISHDA RFID TEXNOLOGIYASIDAN FOYDALANISHNI
AFZALLIKLARI .................................................................................................................................................................................36
Mi kamolo Mi sa do Mi xamdam o‘g‘li, Yuldashe Abduhakim Abduka imo ich
STARTAPLAR VA KICHIK BIZNESNING IQTISODIY O‘SISH VA RIVOJLANISH JARAYONLARIDAGI
ROLI ......................................................................................................................................................................................................41
Abdumajido a Muxlisa Alishe qizi, Uma o a Mukaddas Abbaso na
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 41
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
2025-yil. 8-maxsus son.
Bakala alabala ining
maqolala i o‘plami
STARTAPLAR VA KICHIK BIZNESNING
IQTISODIY O‘SISH VA RIVOJLANISH
JARAYONLARIDAGI ROLI
Abdumajido a Muxlisa Alishe qizi
Milla Umidi uni e si e i alabasi
Ilmiy ahba :
Uma o a Mukaddas Abbaso na
Milla umidi uni e si e i, “Biznes boshqa u i”
ka ed asi p o esso i, i. .d.
E-mail: [email p o ec ed]
Anno a siya. Ushbu maqolada s a apla a kichik biznesla ning iq isodiy i ojlanishga a’si i, ula ning inno a sion
aoliya dagi o‘ ni hamda O‘zbekis on misolida iq isodiy ba qa o likka qo‘shayo gan hissasi ahlil qilingan. Tadqiqo
da omida s a ap eko izimi, da la omonidan ya a ilgan im iyozla , in es i sion muhi a kichik biznesning bandlikni
a’minlashdagi oli o‘ ganilgan. Na ijala s a apla inno a sion o‘sishni jadallash i ayo gani, kichik biznes esa iq isodiy
izimning ba qa o poyde o ini shakllan i ayo ganini ko‘ sa adi.
Kali soʻzla : s a ap, kichik biznes, inno a siya, iq isodiy o‘sish, in es i siya, ba qa o lik, O‘zbekis on.
Abs ac . This a icle analyzes he impac o s a ups and small businesses on economic de elopmen , hei ole in
inno a ion ac i i y, and hei con ibu ion o economic s abili y in he case o Uzbekis an. The s udy examines he s a up
ecosys em, s a e incen i es, in es men clima e, and he ole o small businesses in p o iding employmen . The esul s
show ha s a ups a e accele a ing inno a i e g ow h, while small businesses a e o ming a s able ounda ion o he
economic sys em.
Key wo ds: S a up, small business, inno a ion, economic g ow h, in es men , sus ainabili y, Uzbekis an.
Аннотация. This a icle analyzes he impac o s a ups and small businesses on economic de elopmen , hei ole in
inno a ion ac i i y, and hei con ibu ion o economic s abili y in he case o Uzbekis an. The s udy examines he s a up
ecosys em, s a e-c ea ed incen i es, he in es men clima e, and he ole o small businesses in p o iding employmen .
The esul s show ha s a ups a e accele a ing inno a i e g ow h, and small businesses a e o ming a s able ounda ion
o he economic sys em.
Ключевые слова: s a up, small business, inno a ion, economic g ow h, in es men , s abili y, Uzbekis an.
KIRISH
S a apla a kichik biznesla zamona iy iq isodiyo ning eng aol a inno a sion segmen i hisoblanadi [1]
[2]. Ula yangi g‘oyala ni iq isodiy amaliyo ga jo iy e ish, aqoba ni kuchay i ish, bandlikni oshi ish a milliy
da omadni shakllan i ishda muhim o‘ in u adi.
O‘zbekis onda ham s a ap eko izimi shakllanib, uni qo‘llab-qu a lashga qa a ilgan da la siyosa i
izchil amalga oshi ilmoqda [6][7]. So‘nggi yilla da IT-Pa k, Technopa k, Yoshla s a apla i das u i a boshqa
ashabbusla na ijasida minglab yoshla o‘z g‘oyala ini biznesga aylan i ish imkoniya iga ega bo‘ldi. Kichik
biznes esa mamlaka YaIMining ya midan o ig‘ini ashkil e ib, iq isodiy ba qa o likning asosiy manbala idan
bi iga aylandi [7].
Shu bois s a apla a kichik biznesla ning iq isodiy i ojlanishga a’si ini ahlil qilish, ula ni qo‘llab-qu a lash
mexanizmla ini o‘ ganish hamda sama ado ligini baholash dolza b ilmiy-amaliy masalala dan bi i hisoblanadi.
Mazku adqiqo ana shu maqsadga qa a ilgan bo‘lib, O‘zbekis on misolida ushbu sek o ning iq isodiy o‘sishga
qo‘shgan hissasi chuqu ahlil qilinadi.
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
42
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
2025-yil. 8-maxsus son.
Bakala alabala ining
maqolala i o‘plami
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI
Xo ijiy olimla dan J. Schumpe e (1934) o‘zining “The Theo y o Economic De elopmen ” asa ida
inno a siyani iq isodiy o‘sishning asosiy ha aka lan i u chi kuchi si a ida alqin e gan. U adbi ko ni iq isodiy
izimda o‘zga ishla ya a u chi ijodko subyek si a ida baholagan [1].
Pe e D ucke (1985) esa kichik biznes a s a apla ni “yangilikni amaliyo ga aylan i u chi mexanizm”
si a ida a’ i lab, ula ning iq isodiy izimni yangilashdagi olini asoslab be gan [2].
OECD (2022) a Wo ld Bank (2023) hisobo la ida kichik biznes a s a apla ning ish o‘ inla i ya a ish,
ekspo salohiya ini oshi ish a inno a sion muhi ni shakllan i ishdagi ahamiya i alohida a’kidlangan [3][4].
Ula ning ik icha, s a apla yangi exnologiyala ni ez jo iy e ish o qali iq isodiy o‘sishni ezlash i adi, kichik
biznes esa iq isodiy izimni ba qa o lash i adi.
O‘zbekis on olimla i o asida G‘ulomo A., Mama qulo S., Abduqodi o a N. a Toshpo‘la o Sh. kabi
adqiqo chila kichik biznesning milliy iq isodiyo dagi o‘ nini chuqu ahlil qilgan. Ula ning ishla ida adbi ko likni
i ojlan i ish iq isodiy di e si ika siya, hududiy bandlik a ij imoiy ba qa o likni a’minlashdagi asosiy omil si a ida
baholangan [5][14].
Shuningdek, O‘zbekis on Respublikasi P eziden i omonidan 2019-yilda asdiqlangan “Yoshla s a apla ini
qo‘llab-qu a lash o‘g‘ isidagi qa o ”, “2022–2026-yilla ga mo‘ljallangan Inno a sion i ojlanish s a egiyasi”
hamda IT-Pa k Uzbekis an aoliya i bo‘yicha yillik hisobo la mamlaka da s a apla uchun ya a ilayo gan qulay
muhi ni namoyon e adi. Ushbu hujja la ilmiy adabiyo la qa o ida amaliy manba si a ida ham muhim ahamiya
kasb e adi. [16][10]
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Tadqiqo da s a apla a kichik biznesla ning iq isodiy i ojlanishga a’si i ahliliy, s a is ik a aqqoslama
me odla asosida o‘ ganildi.[3][4] Ma’lumo la O‘zbekis on Respublikasi Iq isodiyo a moliya azi ligi, IT-Pa k
hamda Jahon banki hisobo la idan olindi [6][7]. Tahlil da omida ushbu sek o ning YaIMdagi ulushi, bandlikni
a’minlashdagi oli a ekspo salohiya iga a’si i baholandi [15]. Shuningdek, xo ijiy aj ibala bilan aqqoslab,
O‘zbekis on sha oi ida s a apla a kichik biznesni i ojlan i ish uchun sama ali yo‘nalishla aniqlangan.
TAHLIL VA NATIJALAR
So‘nggi yilla da O‘zbekis onda s a apla a kichik biznesla ning iq isodiy aolligi sezila li da ajada
o moqda. Rasmiy ma’lumo la ga ko‘ a, 2024-yilda kichik biznes subyek la i mamlaka YaIMining 53 oizdan
o ig‘ini ashkil e ib, bandlikning 75 oizini a’minlagan[6][15]. Shu bilan bi ga, IT-Pa k a Technopa k doi asida
4000 dan o iq s a ap loyihala i o‘yxa dan o‘ gan bo‘lib, ula ning asosiy qismi axbo o exnologiyala i, elek on
ijo a a xizma ko‘ sa ish sohala iga o‘g‘ i keladi. [7]
1-jad al. S a apla a kichik biznesla ning asosiy iq isodiy ko‘ sa kichla i(O‘zbekis on, 2022 - 2024) [6][7][17]
Ko‘ sa kichla 2020 - yil 2023 - yil 2024 - yil
S a apla soni ( a) 2500 3300 4000
Kichik biznes ulushi (YaIM %) 49,7 51,3 53,2
Bandlikdagi ulushi (%) 72 74 75
Ekspo hajmi (mln $) 70 90 115
1-jad alda 2022–2024-yilla da omida O‘zbekis onda s a apla soni, kichik biznesning YaIMdagi ulushi,
bandlik da ajasi a ekspo hajmidagi o‘sish dinamikasi aks e i ilgan.
2022-yilda mamlaka da 2500 a s a ap aoliya yu i gan bo‘lsa, 2024-yilga kelib ula ning soni 4000 aga
ye gan, ya’ni 60 oizga o‘sish kuza ilgan. Bu o‘sish IT-Pa k, Inno a siya agen ligi a Yoshla s a ap das u la ining
sama ali aoliya i bilan bog‘liq.
Kichik biznesning YaIMdagi ulushi esa 2022-yildagi 49,7 oizdan 2024-yilda 53,2 oizga ye gan. Bu aqam
kichik biznesning milliy iq isodiyo dagi ye akchi o‘ ni mus ahkamlanayo ganini ko‘ sa adi.
Bandlikdagi ulushi ham ba qa o o‘sishda: 2022-yildagi 72 oizdan 2024-yilda 75 oizga oshgan. Bu —
yangi ish o‘ inla i ya a ish bo‘yicha kichik biznes a s a apla ning ijobiy a’si ini i odalaydi.
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 43
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
2025-yil. 8-maxsus son.
Bakala alabala ining
maqolala i o‘plami
Ekspo hajmi bo‘yicha esa 2022-yildagi 70 million AQSh dolla i 2024-yilda 115 million dolla ga ye gan. Bu 1,6
ba oba ga o‘sish demakdi . Ushbu na ija s a apla ning xalqa o bozo ga chiqish imkoniya la i kengayayo ganini
bildi adi.
2-jad al. O‘zbekis on s a apla i aoliya i yu i ayo gan asosiy sohala (2024 - yil hola iga ko‘ a) [7][8][9]
Soha nomi Ulushi (%) Misol si a ida aol loyihala
Axbo o exnologiyala i 35 Payme, Blizz, Uzum Tech
Elek on ijo a 22 Book.uz, Asaxiy, Zoodmall
Qishloq xo‘jaligi exnologiyala i
(Ag oTech) 15 Ag obank s a apla i, Sma Fa m
Ta’lim exnologiyala i (EduTech) 12 Eduon, Ilmhub
Sog‘liqni saqlash a bio exnologiya 9 Medbox, ClinicP o
Boshqala 7 Tu izm, anspo , dizayn s a apla i
2-jad alda O‘zbekis on s a apla i aoliya yu i ayo gan sohala ning ulushi a yo‘nalishla i ko‘ sa ilgan. 2024-
yil hola iga ko‘ a, mamlaka s a apla ining asosiy qismi axbo o exnologiyala i (35%) a elek on ijo a (22%)
sohala ida o‘plangan. Bu esa s a ap eko izimining asosan aqamli iq isodiyo yo‘nalishida shakllanayo ganini
ko‘ sa adi.
Ag oTech (15%) a EduTech (12%) sohala ida ham aol o‘sish kuza ilmoqda. Ayniqsa, qishloq xo‘jaligi
exnologiyala ida aqamli yechimla jo iy e ilayo gani oziq-o qa xa sizligini a’minlashda muhim ahamiya
kasb e moqda. Ta’lim exnologiyala i sohasidagi s a apla esa onlayn o‘qi ish izimla ini i ojlan i ib, a’lim
si a ini yaxshilashga xizma qilmoqda.
Sog‘liqni saqlash (9%) yo‘nalishidagi s a apla elemedi sina, onlayn maslaha a ibbiy ma’lumo la ni
aqamlash i ishga qa a ilgan. “Boshqa sohala ” (7%) esa u izm, anspo a dizayn kabi yo‘nalishla ni qam ab
oladi.
Umuman olganda, s a apla ning ka a qismi yuqo i exnologiyala bilan bog‘liq a moqla ga jamlangani
iq isodiyo da aqamli ans o ma siya ja ayoni jadal kechayo ganini ko‘ sa adi.
3-jad al. Kichik biznesning hududla kesimidagi iq isodiy aolligi (2024 - yil) [7][15]
Hudud Ro‘yxa dan o‘ gan kichik biznesla soni (ming) Bandlik
ulushi (%) Asosiy yo‘nalish
Toshken shah i 58 21 I , xizma la , sa do
Fa g‘ona iloya i 45 12 Qishloq xo‘jaligi, ishlab
chiqa ish
Sama qand iloya i 43 11 Tu izm, huna mandchilik
Andijon iloya i 38 10 Sanoa , a omobil qismla i
Buxo o iloya i 32 8Tu izm,
oziq-o qa mahsulo la i
Qo aqalpog‘is on R. 25 7 Ene ge ik, qu ilish
3 - jad alda Kichik biznesning hududla kesishmasidagi iq isodiy aolligi ko‘ sa ilgan. Toshken shah ida
kichik biznesla soni eng yuqo i (58 ming) a bandlik ulushi ham eng ka a (21%), asosiy yo‘nalish si a ida IT,
xizma la a sa do i ojlangan.
• Fa g‘ona a Sama qand iloya la ida kichik biznesla soni nisba an yuqo i, bandlik ulushi esa pas oq
(12% a 11%), ula qishloq xo‘jaligi, ishlab chiqa ish a u izm sohala iga yo‘nal i ilgan.
• Andijon, Buxo o a Qo aqalpog‘is onda kichik biznesla soni a bandlik ulushi kamayib bo adi, asosiy
yo‘nalishla hududning iq isodiy ix isosligiga bog‘liq.
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
44
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
2025-yil. 8-maxsus son.
Bakala alabala ining
maqolala i o‘plami
4-jad al. O‘zbekis on s a apla ni qo‘llab - qu a lash mexanizmla i (2024 - yil hola iga ko‘ a) [11][12][13][14]
Qo‘llab - qu a lash
shakli
Amalga oshi u chi
ashkilo Mazmuni Na ija
G an das u la i Inno a siya agen ligi,
IT-Pa k
S a apla loyihala ga 50 -
100 mln so‘mgacha g an
aj a ish
300 dan o iq loyihala
moliyalash i ish
Soliq im iyozla i Iq isodiyo a moliya
azi ligi
3 yilgacha da omad
solig‘idan ozod qilish
Yangi s a apla soni 40%
ga oshgan
Biznes - inkuba o la Technopa k, Yoshla s a ap
ma kazi
O is, maslaha , ma ke ing
xizma i Yoshla bandligi oshgan
Xalqa o hamko lik UNDP, USAID, KOICA S a ap ekspo ini qo‘llab -
qu a lash, eningla
Ekspo hajmi 1,5 ba oba ga
o‘sgan
4-jad alda O‘zbekis on s a apla ni qo‘llab - qu a lash mexanizmla i ko‘ sa ilgan. G an das u la i
s a apla ni moliyalash i ish o qali inno a sion g‘oyala ni amalga oshi ishga yo dam be adi. 50–100 mln
so‘mgacha bo‘lgan mablag‘la s a apla uchun boshlang‘ich kapi al si a ida ishla ilgan, na ijada 300 dan o iq
loyihala ishga ushi ilgan.
Soliq im iyozla i biznes boshlash xa aja la ini kamay i ib, s a apla ni ag‘ba lan i adi. Bu adbi la yangi
s a apla sonini 40% ga oshi ishga olib kelgan a adbi ko lik aoliya ini yanada jadal i ojlan i gan.
Biznes-inkuba o la in a uzilma a maslaha xizma la i o qali yosh adbi ko la ni qo‘llab-qu a laydi. Bu
s a apla ning ez oq i ojlanishiga a yoshla bandligining oshishiga xizma qilgan.
Xalqa o hamko lik s a apla ni ekspo ga yo‘nal i ish a eningla o qali ula ni global bozo la ga ayyo lash
imkonini be gan. Na ijada ekspo hajmi 1,5 ba oba ga oshgan, s a apla xalqa o sa do a a moq imkoniya la ini
kengay i gan.
5-jad al. S a apla a kichik biznesda bandlik ulushi (O‘zbekis on, 2020 - 2024 - yilla ) [15][16][17]
Yil Bandlikda kichik biznes ulushi
(%)
Bandlikda s a apla
ulushi (%)
Umumiy band
aholining ulushi (%) Izoh
2020 69.5 1.2 70.7 Pandemiya da i a’si i,
s a apla soni kam.
2021 71.0 1.8 72.8
Raqamli xizma la
sohasida o‘sish
boshlangan.
2022 72.3 2.5 74.8
IT-Pa k a g an
das u la i aol
bosqichda.
2023 74.0 3.1 77.1
S a apla bandlikda
sezila li o‘ in egallay
boshladi.
2024 75.0 3.8 78.8 Inno a sion sek o da ish
o‘ inla i ko‘paymoqda.
2020–2024-yilla da omida kichik biznesda bandlik ulushi 69,5 oizdan 75 oizgacha oshgan, bu esa ha
yili o‘ acha 1,3–1,5% o‘sish demakdi .
S a apla esa das lab umumiy bandlikning a igi 1,2 oizini ashkil e gan bo‘lsa, 2024-yilda bu ko‘ sa kich
3,8 oizga ye gan — ya’ni 3 ba oba ga o‘sish.
