PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
Volume 02, Issue 10, 2025
137 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH uni e salcon e ence.us
ZAMONAVIY ADABIYOTDA AYOL OBRAZI
UNIVERSITET:O`zbekis on Da la Jahon illa i uni e si e i
ILMIY RAHBAR:Begma o a Sohiba Mus a aye na, ilologiya anla i bo`yicha
alsa a anla i dok o i,PHD
TADQIQOTCHI:Odiljano a Ruxshona Ulug`beko na,Xo ijiy il a adabiyo i 2-
akul e i 1-ku s alabasi
TELEFON RAQAM:+998931462418
Anno a siya:So`nggi yilla da adabiyo imizda ayol ob azi u li xil alqin
qilinmoqda.Ayolning ichki dunyosi,psixologiyasi a jamiya dagi o` ni zamona iy
adabiyo la da yaqqol aks e adi.Ushbu maqolada “ayol”ob azining badiiy
alqini,jamiya dagi ma`na iy a uhiy qiyo asi zamonla osha qay yo`sinda
as i langani ahlil qilinadi.Si emaski,ayollik masalala i,gende engligi,ayolning
ij imoiy oliga bo`lgan e` ibo keskin o ib bo ishining gu ohi bolmoqdamiz.Tahlil
da imida mode nizmda ayollik a a uning ko`p qi ali dunyosi yo i ib
be iladi.Tadqiqo na ijala i ayol ob aziga u li omonla dan yondashib
baholashga,ayollik konsepsiyala ining yilla da imida qanday o`zga ishla ga
uch agani a yozu chi uslubining bu ja ayonga ko` sa gan a`si la ni ko` ib chiqishga
imkon ya a adi.
Kali so`zla :gende engligi,,psixologik ahlil, eminizm,ij imoiy s e eo ipla .
Mus aqillikdan so`ng ayolla masalasi,ula ning badiiy alqini adabiyo ning aj almas
qismiga aylanib ulgu di.Bu da da ayolla ga bo`lgan qa ashla ubdan o`zga di:ula ni
shunchaki ij imoiy mehna subyek i yoki oila bekasi si a ida emas, balki mu akkab
psixologik a uhiy dunyoga ,jamiya da aj almas o` inga ega a o`z o zu-maqsada i
omon in ilu chan ye uk shaxs si a ida ga dalana boshladi.Badiiy adabiyo da ayol
mus aqil ik yu i u chi,shaxsiy maqsadla ga ega bo`lgan o`laqonli ye uk shaxs
si a ida ga dalanishi ij imoiy hayo da ula ning o`li,gende engligi masalala ining
kengayishining dolza b masalaga aylanishiga olib keldi.Adbiyo shunoslikda ayol sab-
oqa ,meh -oqiba ,sadoqa li um yo`ldoshi kabi imsolla si a ida as i langan.Bi oq
zamon o`zga ishi a`si ida ula yanada keng oq qam o da shakllana
boshlandI.Endilikda ayol shunchaki maishiy hayo imsoli emas,o`z aqdi ini
belgilashga in ilu chi mus aqil shaxs si a ida yo i ila boshladi.Bu ob az insoniylikning
u li jabhala idagi ij imoiy munosaba la ni yo i ish uchun osi aga aylandi.Mazku
adqiqo ning asosiy maqsadi o`zbek adabiyo ida ayolning badiiy alqinini
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
Volume 02, Issue 10, 2025
138 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH uni e salcon e ence.us
yo i ish,uning uziga xos dunyosining es e ik jiha la ini ochib be ish a jamiya ning
aj almas qismiga aylanib ulgu gani a ula ning qaay da ajada hayo balansi uchun
muhim ol oynashini ijodko la alqinida ahlil qilishdi .Na ijala ij imoiy qa lamda
ayolning o` ni naqada beqiyos ekanini anglashga yo dam be adi.
O`zbek adabiyo ida ayol ob aiz XX a sning ikkinchi ya mida keskin o`zga ishga
uch adi:an`ana iy ayol ob azini indi idualism qa ashla iga ega bo`lgan ob az egallay
boshladi.Bu esa o`z o nida zamona iy adabiyo da eminis ik adabiyo shunoslik
naza iyala ining shakillanishiga olib keldi Bu naza iyala ayol iden i e i,jamiya dagi
o`li,shaxsiy e kinligi o qali ahlil qilinadi.Jahon adabiyo ida bu naza iyala Simona de
Bo ua a Judi Ba le ijodida yaqqol ko` inadi.Unga ko` a ayol-shaxsiy iden i e ya`ni
bi lik,shaxsiy e kinlikka ega bo`lgan jamiya ning aj almas bo`lagidi .Na aqa jahon
,balki o`zbek zamona iy adabiyo ida ham ayol ob azining beqiyosligi a e kinligi
go`zal mis ala o qali yo i iladi.Zul iyaning:”Uni a ish ala ham qo` iqlaydi”, deya
be ilgan a` i ida ayolning klassik,an`ana iy imsoli sadoqa , meh ibonlik a ma`na iy
poklik o qali ga dalan i ilsa,Saida Zunnuno aning she iya ida ayolning jamiya dagi
o` ni a e kakla bilan englik masalalae ko` a iladi.Zamona iy hikoyala o asida ham
ayolning o`z haq-huquqi uchun ku ashu chi mus aqil shaxs si a ida as i lagan
ijodko la ham uch aydi.Jumladan,Nu illa Cho`qiboyning “Ayol joni” hikoyasi
gapimizning yaqqol misolid .
An`ana iy badiiy adabiyo da ayol ob azi,asosan,ona imsolida
ga dalan i iladi.Xususan,To`g`ay Mu odning “O amdan qolgan dalala ” asa ida
onaning idoiyligi,ayolning oila iy hayo dagi sab -ma ona i asosiy g`oya si a ida
be iladi.Zamona iy o`zbek adabiyo ida esa idoiylik o`z o` nini shaxsiy
e kinlikka,sab - oqa esa o`z man aa la ining jamiya dan us un qo`yilishiga bo`sha ib
be di.Ka e Cholpinning “Uyg`onish” asa i g`a bda e a eminis ik asa la dan bi i
bo`lib,Edne Pon elye-oila iy s e eo ipla ga zid a ishda o`z e kinligini izlaydigan ayol
qah amon muhokama ma kazida bo`ladi.Feminizm alsa asining asosiy ma ni si a ida
Vi ginia Wol ning “Shaxsiy xona” asa idagi quyida ayol ijodko ining jamiya dagi
o` niga quyidagicha a` i be adi”Ayolning ijod qilishi uchun pul a o`z xonasi bo`lishi
ke ak”.Zamona iy eminizmning eng a`si li i odala idan bo`lgan Ma ga e A ud
asa la ida ayol huquqla i, anlo e kinligib pa ia xal jamiya ning zulmi keskin anqid
os iga olinadi.Ushbu asa la ayolla ni a ix da omida “ikkinchi jins”si a id ako` ish
sababla ini ahlil qiladi.Ko` inib u ibdiki,ayol ob azi yilla da omida na aqa badiiy
alqinda,balki ij imoiy alqinda ham u li o`zga ishla ga uch agan.
Ushbu keng qam o li a ilmiy adqo dan olingan xulosala shuni ko` sa adiki,is algan
milla a madaniya doi asida ayol ob azining yangi,mu akkab a ko`p qa lamli alqini
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
Volume 02, Issue 10, 2025
139 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH uni e salcon e ence.us
ayol shaxsinijng ij imoiy ma qei,ma`na iy olami a indi idual e kinligi ma kaziy
o` inni egallab ulgu di.Bu esa ayol ob azining global miqyosda gende engligi
g`oyala i inson huquqla i, eminis ic yondashu la a ayol ijodko la ning adabiyo ga
ki ib kelishi bilan chamba chas bog`liqdi .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.Mu od,T.O amdan qolgan dalala . Toshken .Sha q,2019.
2.Mi zaye a,M.”Zamoa iy o`zbek adabiyo ida ayol ob azi
poe ikasi”.Adabiyo shunoslik ju nali,2022.
3.Ahmedo a,N.”O`zbek adabiyo ida ayol ob azining o`zga ish endensiyala i”.-
O`Zmu Ilmiy axbo o i,2021.
4.Saido a,M,”Zamona iy omanla da ayol iden i e i masalasi”.-Jahon adabiyo i
ju nali,2023.
5.Beau oi ,S.de.The second sex.New Yo k:Vin age Books,2011.
6.Wool ,V.A Room o One,s own.London:Penguin Classics,2002.
7.A wood,M.The Handmaid`s Tale.Ancho Books,1998.
8.Chopin,K.The Awakening.Dowe Publica ions,1993.
