ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
594
DAVLAT HISOBIDAN YURIDIK KIMLARGA BERILADI VA OLISH TARTIBI
QANDAY?
A.Na ziye
Yangiyo‘l umani adliya bo‘limi boshlig‘i.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17675246
Da la omonidan aholiga yu idik yo dam ko‘ sa ish ins i u i inson huquqla ining muhim
ka ola la idan bi idi . Fuqa ola ning sud o ganla iga e kin mu ojaa qilish, odil sudlo ga eng
imkoniya la da e ishishi, ij imoiy himoyaga muh oj shaxsla ning huquqla ini a’minlash
demok a ik jamiya ning poyde o i hisoblanadi.
Shu ma’noda, O‘zbekis on Respublikasida so‘nggi yilla da aholining huquqiy
sa odxonligini oshi ish, da la xizma la i o qali bepul yu idik yo dam ko‘lamini kengay i ish,
ad oka u a ins i u ini mus ahkamlash a xalqa o s anda la ni jo iy e ish bo‘yicha muhim
isloho la amalga oshi ilmoqda.
Ayniqsa bu ja ayonning huquqiy jiha dan akomillash i ilishi mazku sohani
i ojlan i ishda muhim bosqichga olib chiqmoda.
O‘zbekis on Respublikasining “Da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish oʻgʻ isida”gi
Qonunining qabul qilinishi uqa ola ning da la hisobidan yu idik yo dam olish a ibini ancha
yengillash i di. Mazku Qonunning 9-moddasida da la hisobidan yu idik yo dam olish
huquqiga ega jismoniy shaxsla kel i ilgan. Bula kam aʼminlangan shaxsla , aga ula uqa olik
ishla i boʻyicha daʼ oga la yoki ja obga la , maʼmu iy ishla boʻyicha a izachila , maʼmu iy
qamoq a zidagi maʼmu iy jazo naza da u ilgan maʼmu iy huquqbuza likni sodi e gan shaxsla ,
jinoya ishla i boʻyicha gumon qilinu chila , ayblanu chila , sudlanu chila , shuningdek
mahkumla boʻlsa;
2) uhiy hola i buzilgan jismoniy shaxsla , ula ga “Psixia iya yo dami oʻgʻ isida”gi
Oʻzbekis on Respublikasi Qonuniga mu o iq psixia iya yo dami koʻ sa ilayo ganda;
3) oʻz huquqla i buzilgan, “Xo in-qizla a e kakla uchun eng huquq hamda
imkoniya la ka ola la i oʻgʻ isida”gi Oʻzbekis on Respublikasi Qonunida naza da u ilgan
xo in-qizla a e kakla ning eng huquqliligi buzilganligi munosaba i bilan sudga mu ojaa
qilgan jismoniy shaxsla ;
4) Oʻzbekis on Respublikasining Jinoya -p o sessual kodeksiga mu o iq jinoya ishi
boʻyicha ad oka ish i ok e ishi sha boʻlgan aqdi da, gumon qilinu chi, ayblanu chi yoki
sudlanu chi.
Da la hisobidan yu idik yo dam ko‘ sa ilishi uchun asodi iy elek on a zda anlab olish
yoʻli bilan jismoniy shaxsla ga da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ishga ad oka la ni jalb
e ish, shuningdek qonunchilikda naza da u ilgan a da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish
bilan bogʻliq boʻlmagan azi ala ni baja ish uchun moʻljallangan maxsus elek on axbo o
izimi- “Yu idik yo dam” axbo o izimidan oydalaniladi.
Oʻzbekis on Respublikasi Adliya azi ligi da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish
sohasidagi maxsus akola li da la .
Maxsus akola li da la o gani:
da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish sohasidagi yagona da la siyosa ini amalga
oshi adi;
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
595
da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish izimini boshqa adi;
da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish sohasidagi da la das u la i loyihala ini ishlab
chiqadi hamda Oʻzbekis on Respublikasi Vazi la Mahkamasiga ki i adi;
Da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa u chi ad oka la eyes ini yu i adi;
Da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa u chi ad oka la eyes iga ki i ilish is agini
bildi gan ad oka la bilan da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish oʻgʻ isidagi sha nomala
uzilishini aʼminlaydi a ula ning ij osi us idan nazo a ni amalga oshi adi;
da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish oʻgʻ isidagi qonunchilik alabla iga ioya
e ilishi us idan izimli moni o ingni ashkil e adi;
da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish bilan bogʻliq xa aja la ning oʻ nini qoplash
cho ala ini koʻ adi;
da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish izimini moliyalash i ish masalasi boʻyicha
na ba dagi da uchun budje soʻ o la ini shakllan i adi;
da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish sohasidagi qonunchilikni a huquqni qoʻllash
amaliyo ini ahlil qiladi hamda ula ning sama ado ligini oshi ish yuzasidan akli la ishlab
chiqadi;
da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish sohasida da la o ganla i a ad oka la
oʻ asidagi hamko lik izimini mu o iqlash i adi.
Maxsus akola li da la o gani qonunchilikka mu o iq boshqa akola la ni ham amalga
oshi ishi mumkin.
Da la hisobidan yu idik yo dam ko‘ sa adigan ad oka ni ishga jalb e ish uchun jismoniy
shaxsla eks e i o iallik p insipi asosida adliya boʻlimiga ogʻzaki, yozma yoki elek on shaklda
mu ojaa qiladi.
Su ish i u chi, e go chi, p oku o , sud, akola li o gan yoki muassasa yoxud mansabdo
shaxs da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish haqida soʻ o (qa o yoki aj im)ni “Yu idik
yo dam” axbo o izimi o qali adliya boʻlimiga yubo adi.
Tuman (shaha ) adliya boʻlimla i uch ish kuni ichida A iza yoki soʻ o ni koʻ ib chiqib,
na ijasi boʻyicha “Yu idik yo dam” axbo o izimida da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish
yoki koʻ sa ishni ad e ish oʻgʻ isida qa o qabul qiladi a oʻyxa ga oladi.
“Yu idik yo dam” axbo o izimi
1. Adliya boʻlimining da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish oʻgʻ isidagi qa o i,
shuningdek, su ish i u chining, e go chining, p oku o ning himoyachi (ad oka ) ayinlash
oʻgʻ isidagi qa o i yoki sudning aj imi ish koʻ ib chiqilayo gan hudud boʻyicha ad oka ni
asodi iy elek on a zda anlaydi.
2. Tanlangan ad oka ning ele on aqamiga hamda “Yu idik yo dam” axbo o izimidagi
shaxsiy elek on kabine iga da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ish uchun ishni qabul qilish
yoki ad e ish haqida “SMS” shaklida xaba noma yubo adi.
3. Tanlangan ad oka jinoya a maʼmu iy huquqbuza lik oʻgʻ isidagi ishla boʻyicha bi
soa , boshqa u dagi ishla boʻyicha besh ish soa i mobaynida ishni qabul qilishni ad e gan yoki
xaba nomaga ja ob be magan aqdi da, ish koʻ ib chiqilayo gan hudud yoki ish koʻ ib
chiqilayo gan hududga yaqin hududla doi asida boshqa ad oka ni anlaydi.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
596
Bunda Ad oka la :
1.Da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa adi.
2.Da la hisobidan yu idik yo dam koʻ sa ilganligini asdiqlo chi hujja la ni “Yu idik
yo dam” axbo o izimiga ki i adi.
3.Tasdiqlo chi hujja la ning p o sessual ha aka la ni amalga oshi ishda ad oka ning
ish i ok e ishi haqidagi qismini ishni yu i ayo gan su ish i u chi, e go chi, p oku o , sud yoki
boshqa akola li o gan (mansabdo shaxs) bilan “Yu idik yo dam” axbo o izimi o qali
kelishadi.
4.Tasdiqlo chi hujja la ni “Yu idik yo dam” axbo o izimi o qali da la hisobidan
yu idik yo dam koʻ sa ilgan hududdagi adliya boʻlimiga yubo adi.
Tuman (shaha ) adliya boʻlimi asdiqlo chi hujja la ni ekshi adi hamda da la hisobidan
koʻ sa ilgan yu idik yo dam boʻyicha ad oka ga haq oʻlash uchun uman (shaha ) iq isodiyo a
moliya boʻlimiga yubo adi.
