ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
609
FINLANDIYADA MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMI.
Mengboye a Mahliyo Sanja qizi
Te miz Iq isodiyo a Se is uni e si e i
“Pedagogika” a ij imoiy gumani a anla akul e i
Mak abgacha a’lim yo’nalishi alabasi.
E-mail: maxliyomengboye [email p o ec ed] Tel: +998936336673
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17675358
Anno a siya. Ushbu maqolada Finlandiyada mak abgacha a’lim izimi a uning asosiy
xususiya la i ahlil qilinadi. Mak abgacha yoshdagi bolala ni a biyalashda qo‘llanilayo gan
ilg‘o yondashu la , o‘yin o qali o‘qi ish, ij imoiy-emo sional i ojlanishni qo‘llab-qu a lash
kabi jiha la yo i ilgan. Shuningdek, in modeli o qali e kinlik, ishonch a bolaga yo‘nal i ilgan
a’lim amoyilla i muhokama qilinadi hamda ushbu aj ibaning boshqa mamlaka la a’lim
izimiga a’si chan omonla i ko‘ sa ib o‘ iladi.
Kali so‘zla : Finlandiya, mak abgacha a’lim, o‘yin o qali o‘qi ish, pedagogik
yondashu , e kin a biya, bolaga yo‘nal i ilgan a’lim, xalqa o aj iba.
Ki ish. Mak abgacha a’lim – bu bolaning keyingi a’lim bosqichla iga ayyo lanishida
muhim poyde o azi asini baja adigan bosqichdi . Dunyodagi ilg‘o a’lim izimla iga ega
da la la mak abgacha a’limga alohida e’ ibo qa a ib, bu ja ayonni ilmiy asosda ashkil
e ganla .
Finlandiya Respublikasi ana shunday ilg‘o mamlaka la qa o idan joy olgan bo‘lib,
uning mak abgacha a’lim izimi yuqo i na ijala i a inno a sion yondashu la i bilan aj alib
u adi. Ushbu maqolada Finlandiyaning mak abgacha a’lim izimiga oid asosiy jiha la ,
pedagogik me odla , ashkil e ilish shaklla i a bolala ning i ojlanishiga a’si i o‘ ganiladi.
Shuningdek, o‘zbek mak abgacha a’lim izimi bilan qiyosiy ahlilla o qali ilg‘o
aj ibala ni o‘ ganish a amaliyo ga jo iy e ish imkoniya la i ko‘ ib chiqiladi.
Adabyo la ahlili. Finlandiyada mak abgacha a’lim izimi yuzasidan olib bo ilgan
adqiqo la shuni ko‘ sa adiki, bu mamlaka da bolala a biyasi a a’limiga yondashu bu unlay
bolaning shaxsiy eh iyojla i a i ojlanish bosqichla iga mos a zda yo‘lga qo‘yilgan. Masalan,
Hujala, E. (2010) omonidan olib bo ilgan adqiqo da a’lim ja ayonining demok a ik
amoyilla ga asoslanishi, pedagog a bola o‘ asidagi o‘za o ishonchli munosaba la muhim omil
si a ida a’kidlangan. Shuningdek, OECD (2017) hisobo ida Finlandiya mak abgacha a’lim
izimi yuqo i da ajadagi englik, si a li pedagog kad la ayyo lash a oila iy hamko lik
amoyilla i bilan aj alib u ishi e’ i o e ilgan.
J. Eina sdó i (2013) o‘z izlanishla ida o‘yin o qali o‘qi ish me odikasining bolaning
kogni i a ij imoiy-emo sional i ojiga ka a a’si ko‘ sa ishini asoslab be gan. Bundan
ashqa i, UNESCO a UNICEF kabi xalqa o ashkilo la ning a’lim sohasidagi hisobo la i
Finlandiya aj ibasini global miqyosda ilg‘o amaliyo si a ida ko‘ sa moqda.
O‘zbekis on a’lim izimi bo‘yicha adabiyo la ni ahlil qila ekanmiz, Milliy o‘qu
das u la i, P eziden qa o la i a mak abgacha a’lim azi ligi omonidan ishlab chiqilgan
me’yo iy hujja la asosida i ojlanish yo‘nalishla i aniqlanadi.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
610
Shu bilan bi ga, in modeli bilan qiyosiy ahlilla ilg‘o usulla ni lokal sha oi da qanday
a biq e ish mumkinligini ko‘ sa adi. O‘xshashlikla :
Da la e’ ibo i: Ha ikkala mamlaka da ham mak abgacha a’lim sohasiga hukuma
da ajasida alohida e’ ibo qa a iladi.O‘yin asosidagi a’lim: Bolala bilan ishlashda o‘yin
uslubla i o qali i ojlan i ish ha ikkala izimda ma jud.Oila iy hamko lik: O a-onala bilan
yaqin hamko lik qilish, ula ning ik la ini inoba ga olish ha ikkala izimda muhim
hisoblanadi.Bosqichma-bosqich i ojlan i ish: Bola i ojlanishini yosh xususiya la iga mos
a zda bosqichma-bosqich ashkil e ish yondashu i qo‘llaniladi.
Fa qla :Yondashu da a q: Finlandiyada mak abgacha a’lim bola ma kazida ashkil
qilinib, e kinlik, anlo a ijodko likni qo‘llab-qu a laydi. O‘zbekis onda esa ko‘p oq das u ga
asoslangan, a ibli yondashu us u o lik qiladi.
Pedagogla ning ayyo ga ligi: Finlandiyada ba cha mak abgacha a’lim pedagogla i oliy
ma’lumo ga ega a si a li pedagogik ayyo ga likdan o‘ gan. O‘zbekis onda bu yo‘nalish endi
izchil i ojlanmoqda.
Baholash izimi: Finlandiyada bolala asmiy baholanishdan ko‘ a, ula ning umumiy
i ojlanishi kuza iladi. O‘zbekis onda esa ay im hola la da asmiy baholashga o‘xshash usulla
ma jud.
Texnologik i ojlanganlik: Finlandiyada aqamli exnologiyala mak abgacha a’limda
aol qo‘llaniladi, O‘zbekis onda esa bu ja ayon endi jo iy e ilmoqda.Gu uh hajmi: Finlandiyada
gu uhla kichik a pedagog ha bi bola bilan alohida ishlay oladi. O‘zbekis onda esa gu uhla
ka a oq a o‘qi u chining yuklamasi nisba an ko‘p oq bo‘ladi. 1. O‘yin asosidagi o‘qi ish (Play-
based lea ning):
Bu eng asosiy me od bo‘lib, mashg‘ulo la u li o‘yinla o qali ashkil e iladi. O‘yinla
o qali bolala muloqo qilishni, ik lashni, muammola ni hal qilishni o‘ ganadila .
Loyiha iy aoliya (P ojec -based lea ning):Bolala kichik loyihala us ida mus aqil yoki
gu uh bo‘lib ishlaydila (masalan, abia ma zusida bu chak ashkil qilish, kichik spek akl
ayyo lash). Bu me od bolala da ijodko lik a ashabbusko likni i ojlan i adi.
Tabia bilan o‘qi ish (Na u e-based educa ion):
Finlandiyada ochiq ha oda mashg‘ulo la o‘ kazish keng a qalgan. Bolala o‘ mon, bog‘
yoki ho lida o‘ynab, abia ni o‘ ganadila . Bu usul ula ning jismoniy a psixologik i ojiga
ijobiy a’si qiladi.
Ij imoiy-emo sional o‘ ganish (Social-emo ional lea ning):
Bolala ning hissiy hola ini ushunish a boshqa ish, do‘s lik, empa iya kabi
ko‘nikmala ni shakllan i ishga qa a ilgan mashg‘ulo la olib bo iladi.
Kichik gu uhli aoliya (Small-g oup ac i i y):
Mashg‘ulo la kichik gu uhla shaklida olib bo iladi, bu o qali ha bi bolaga indi idual
e’ ibo be ish imkoni ya a iladi.
Ri ojlan i u chi muhi o qali o‘qi ish:Da sla asmiy sin da emas, balki maxsus ashkil
e ilgan o‘yin bu chakla i, in e ak i osi ala a bolala ning qiziqishla ini hisobga olgan holda
olib bo iladi. Yoshga mos aoliya u i anlanadi:
3 yoshli bola uchun:
Kichik mo o ika mashqla i (masalan, u li shaklla ni joyiga qo‘yish),
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
611
Rangla , o ushla , senso li o‘yinla asosida aoliya la .
5-6 yoshli bola uchun:Kichik jamoa iy loyihala ,
Rol o‘ynash o‘yinla i (masalan, do‘kon o‘yini, shi oko o‘yini),
Hikoya uzish, man iqiy bog‘lanishla ni ushunishga asoslangan mashg‘ulo la .
Indi idual i ojlanishga moslash i ish:
Ha bi bola bi xil ezlikda i ojlanmaydi. Finlandiya izimida:
Bola ayyo bo‘lmagan ma zu yoki aoliya majbu lab o‘ ga ilmaydi.
Pedagog bola qaye da qiynalayo ganini aniqlab, unga indi idual yondashadi.
Kuchli omonla i i ojlan i iladi, zai omonla i esa qo‘llab-qu a lanadi.
Yoshga mos aq da omiyligi:
Kichik yoshdagi bolala uchun 10–15 daqiqalik qisqa aoliya la ,
Ka a yoshdagila uchun esa 20–30 daqiqalik, e’ ibo ni ushlab u adigan aol
mashg‘ulo la ashkil qilinadi.
Emo sional a jismoniy eh iyojla hisobga olinadi:Bolaning cha chashi, kay iya i,
qiziqishi muhim hisoblanadi. Shu sababli:Ko‘p oq ana us,Ochiq ha oda aoliya .O‘yin bilan
uyg‘unlash i ilgan o‘ ganish a’minlanadi.
Ijodiy a e kin anlo ga imkon be iladi:Bola o‘ziga yoqqan aoliya ni anlashda e kin
bo‘ladi. Bu uning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshi adi a o‘z-o‘zini i ojlan i ishga undaydi.
Me odologiyasi. Kons uk i is ik yondashu Bolaning bilim a ko‘nikmala i ayyo
shaklda be ilmaydi, balki ula ni o‘zi o‘ ganadi, anglaydi a qu adi. Pedagog aqa yo‘nal i u chi
olini baja adi.
2.Bola ma kaziga yo‘nal i ilganlik Ha bi bola alohida shaxs si a ida qa aladi. Uning
yoshi, qiziqishi, eh iyoji a i ojlanish bosqichiga qa ab a’lim ashkil qilinadi.
3.O‘yin asosida o‘ ganish (Play-based lea ning) O‘yin – bolaning abiiy o‘ ganish shakli
si a ida qa aladi. Mashg‘ulo la e kin o‘yin, didak ik o‘yin, olli o‘yinla o qali olib bo iladi.
4.Ij imoiy-emo sional i ojlanishga u g‘uBolani aqa bilim emas, balki hissiy
ba qa o lik, muloqo , hamko lik, muammoli aziya da o‘zini u ish kabi jiha la dan ham
i ojlan i ish muhim hisoblanadi.
5.Tabia a muhi dan oydalanish Bolala ochiq ha oda, o‘ monla da, abia da aoliya
olib bo adila . Muhi – o‘qi u chi si a ida qa aladi (“The en i onmen as a hi d eache ”).
6.Ko‘p a moqli in eg a siyalashgan yondashu San’a , musiqa, ma ema ika,
abia shunoslik kabi sohala bi -bi iga bog‘langan hola da o‘ ga iladi. Ma zula kesimida
in eg a siyalashgan mashg‘ulo la ashkil qilinadi.
7. Re leksiya a kuza u o qali i ojlan i ish O‘qi u chi doimiy a zda bolala ni kuza adi,
ahlil qiladi a ula ga ke akli yo damni belgilaydi. Ha bi bolaning i ojlanish xa i asi yu i iladi.
Me adalogiya. Finlandiya mak abgacha a’lim izimi chuqu o‘ylangan, bola ma kaziga
yo‘nal i ilgan a e kinlikni a g‘ib qilu chi me odologiyaga asoslangan. Bu izimda a’lim
bolala ning abiiy i ojlanish ja ayoniga moslash i ilib, ula ning ij imoiy-emo sional hola i,
jismoniy a aqliy aolligi ha omonlama qo‘llab-qu a lanadi. Bolaning o‘zi bilim egallo chi
aol ish i okchi si a ida qa aladi, bu esa ula ning mus aqil ik lashini a ij imoiy hayo ga
ayyo lanishini a’minlaydi.O‘zbekis on mak abgacha a’lim izimida so‘nggi yilla da sezila li
o‘zga ishla a isloho la amalga oshi ilmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
612
Bi oq, Finlandiya aj ibasi shuni ko‘ sa adiki, a’lim si a i aqa in as uk u a iy yoki
ashkiliy yu uqla bilan emas, balki me odik yondashu la a pedagogik qad iya la bilan
belgilanadi. Ayniqsa, o‘yin asosidagi o‘qi ish, abia o qali o‘ ganish, kichik gu uhla da ishlash
kabi me odla ni keng a biq e ish o‘zbek mak abgacha a’limi uchun oydali bo‘lishi
mumkin.Shuningdek, pedagogla ning malakasini oshi ish, ula ni e kin a ijodiy ishlashga
ayyo lash ham muhim omilla dan bi idi . Finlandiya aj ibasidan kelib chiqib ay ish
mumkinki, a’limda qa ’iy nazo a dan ko‘ a ishonch a mus aqillik muhi ini ya a ish
sama ado likni oshi adi.O‘zbekis onda ham bu yondashu la ni bosqichma-bosqich jo iy e ish
o qali mak abgacha a’lim si a ini yangi bosqichga olib chiqish mumkin.
Na ijala . Tadqiqo da omida Finlandiya mak abgacha a’lim izimining bi qa o
a zallikla i aniqlab olindi:
1.Bola ma kaziga asoslangan yondashu – bolala ning yosh, eh iyoj a i ojlanish
bosqichla ini hisobga olgan holda a’lim ashkil e ilishi ula ning ha omonlama shakllanishiga
xizma qiladi.
2.O‘yin a aoliya asosidagi me odologiya – bolala ning abiiy qiziqishla i asosida
mashg‘ulo la ning olib bo ilishi ula ni aollikka, mus aqil ik lashga a ijodiy yondashu ga
undaydi.
3.O‘qi u chining qo‘llab-qu a lo chi oli – pedagog bolaning i ojlanishida yo‘l-yo‘ iq
ko‘ sa u chi emas, balki she ik a kuza u chi si a ida ish i ok e adi.
4.Teng imkoniya la a si a li muhi – ba cha bolala uchun ba oba sha -sha oi la
ya a ilgan bo‘lib, bu ij imoiy adola a a’limdagi englikni a’minlaydi.
5.O‘zbekis on a’limi bilan qiyosiy ahlil – o‘zbek mak abgacha a’lim izimi i ojlanish
yo‘lida bo‘lsa-da, Finlandiya aj ibasidagi ay im amoyilla (o‘yin asosidagi o‘qi ish, kichik
gu uhla , ochiq muhi )ni jo iy qilish o qali yanada akomillash i ilishi mumkin.
Umuman olganda, Finlandiya aj ibasi O‘zbekis on uchun namuna si a ida xizma qilishi
mumkin bo‘lib, bola shaxsini i ojlan i ishga qa a ilgan a’lim amoyilla ini bosqichma-bosqich
milliy izimga moslash i ish muhim ahamiya ga ega.
Xulosa. Finlandiya mak abgacha a’lim izimi bolala i ojlanishiga a ula ning
indi idual eh iyojla iga maksimal da ajada moslashgan yondashu ni akli e adi. Ushbu izimda
asosiy e’ ibo bolala ning ij imoiy, emo sional, kogni i a jismoniy i ojlanishiga qa a ilgan.
O‘yin asosidagi a’lim, abia bilan o‘za o aloqala a kichik gu uhla da aoliya olib
bo ish Finlandiya a’lim izimining sama ado ligini a’minlaydi.
Pedagogla ning olini qo‘llab-qu a lo chi a yo‘nal i u chi si a ida belgilash,
bolala ning o‘z-o‘zini i ojlan i ishiga ka a imkoniya ya a adi.O‘zbekis on mak abgacha a’lim
izimi ham so‘nggi yilla da sezila li o‘zga ishla ni boshdan kechi moqda. Yangi yondashu la a
me odla ni jo iy e ish o qali a’lim si a ini oshi ishga bo‘lgan in ilish ma jud. Bi oq, Finlandiya
aj ibasidan kelib chiqib, mak abgacha a’limda bolaning e kin i ojlanishiga imkon be ish, o‘yin
asosida o‘qi ish, abia bilan o‘ ganish a pedagogla ni mun azam malaka oshi ish kabi asosiy
amoyilla ni amaliyo ga a biq e ish za u .Shu bilan bi ga, O‘zbekis onda mak abgacha a’lim
izimida yondashu ni bosqichma-bosqich yangilash, pedagogik malakani oshi ish a a’limni
bolaga moslash i ish muhim ahamiya ga ega. Finlandiya aj ibasi o‘zbek a’lim izimiga jo iy
e ilsa, bu o‘zga ishla bolala i ojlanishining yuqo i sama ado ligini a’minlaydi.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
613
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Oksanen, H. L. A. V. (2017). Finnish Educa ion Sys em: Theo ies and P ac ices. Helsinki
Uni e si y P ess.
2. Kallio, T. (2016). The Finnish App oach o Ea ly Childhood Educa ion: A Global
Pe spec i e. Sp inge .
3. Sahlbe g, P. (2014). Play and Lea ning in Ea ly Childhood Educa ion. Rou ledge.
4. Mille , L. (2013). Ea ly Childhood Educa ion: A Global Pe spec i e. Sage Publica ions.
5. Benne , J. (2010). A Compa a i e S udy o Ea ly Childhood Educa ion Sys ems in
Eu ope. OECD Publishing.
