ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
721
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING MATEMATIK SAVODXONLIGINI
OSHIRISHDA ZAMONAVIY TA’LIM TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
Sad iddino a Moxinu Ol inbek qizi
Toshken Kimyo xalqa o un e si e i Namangan iliali alabasi
Email: [email p o ec ed]
Anno a siya. Mazku maqolada boshlang‘ich sin o‘qu chila ining ma ema ik sa odxonligini
i ojlan i ish ja ayonida zamona iy a’lim exnologiyala idan oydalanishning sama ado ligi ahlil
qilinadi. Tadqiqo ning maqsadi — o‘qu chila ning ma ema ik a akku ini, man iqiy ik lash
qobiliya ini a amaliy ko‘nikmala ini oshi ishda inno a sion pedagogik yondashu la ning o‘ nini
aniqlashdi . Taj iba na ijala i shuni ko‘ sa adiki, in e ak i o‘qi ish usulla i, aqamli esu sla , o‘yinli
a’lim exnologiyala i a STEAM yondashu i boshlang‘ich a’limda o‘qu chila ning anga bo‘lgan
qiziqishini sezila li da ajada oshi adi hamda ula ning muammoli aziya la ni hal e ish qobiliya ini
kuchay i adi.
Kali so‘zla : ma ema ik sa odxonlik, zamona iy a’lim exnologiyala i, inno a sion me odla ,
in e ak i a’lim, STEAM, boshlang‘ich sin , aqamli a’lim.
INCREASING MATHEMATICAL LITERACY OF PRIMARY SCHOOL STUDENTS
THROUGH THE USE OF MODERN EDUCATIONAL TECHNOLOGIES
Sad iddino a Moxinu Ol inbek’s daugh e
S uden , Tashken In e na ional Uni e si y o Chemis y, Namangan B anch
Email: [email p o ec ed]
Anno a ion. This a icle analyzes he e ec i eness o using mode n educa ional echnologies in
de eloping ma hema ical li e acy among p ima y school s uden s. The pu pose o he s udy is o
iden i y he ole o inno a i e pedagogical app oaches in imp o ing s uden s’ ma hema ical hinking,
logical easoning, and p ac ical skills. The esul s o he expe imen show ha in e ac i e eaching
me hods, digi al esou ces, game-based lea ning echnologies, and he STEAM app oach
signi ican ly inc ease s uden s’ in e es in ma hema ics in p ima y educa ion and enhance hei abili y
o sol e p oblem si ua ions.
Key wo ds: ma hema ical li e acy, mode n educa ional echnologies, inno a i e me hods, in e ac i e
lea ning, STEAM, p ima y school, digi al educa ion.
KIRISH
Bugungi kunda a’lim izimida asosiy azi ala dan bi i — yosh a lodni mus aqil ik laydigan, ahlil
qilu chi, hayo iy aziya la da ma ema ik bilimla ni qo‘llay oladigan shaxs si a ida a biyalashdi . Shu
ma’noda, ma ema ik sa odxonlik na aqa aqamla ni bilish yoki amalla ni baja ish emas, balki
man iqiy ik lash, ahliliy yondashu , yechim opish a anqidiy qa o qabul qilish qobiliya la ini
shakllan i ishni angla adi.
Boshlang‘ich a’lim da ida bola a akku ining eng aol shakllanish bosqichi kechadi. Shu bois bu
da da o‘qi u chi omonidan anlangan me od a exnologiyala na aqa bilim, balki bolada anga
nisba an ijobiy munosaba ni ham shakllan i adi. An’ana iy o‘qi ish uslubla i hozi gi zamon
o‘qu chisining eh iyojla ini o‘liq qondi a olmaydi, chunki bolala aqamli muhi da ulg‘aymoqda,
ula ning diqqa ini o ish uchun in e ak i lik a amaliyo za u .
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
722
Ma ema ik sa odxonlik — bu o‘qu chining ma ema ik bilimla ni hayo iy aziya la ga a biq e a
olish, man iqiy ik lash, ahlil qilish, muammola ni mus aqil yechish a na ijala ni asoslab be ish
qobiliya idi . OECD omonidan ishlab chiqilgan PISA (P og amme o In e na ional S uden
Assessmen ) mezonla iga ko‘ a, ma ema ik sa odxonlik — shaxsning kundalik hayo da uch aydigan
muammola ni ma ema ik yo‘l bilan yechish qobiliya idi [5].
Boshlang‘ich sin o‘qu chila i uchun bu sa odxonlikning asosi hisoblash, solish i ish, shaklla ni
anish, aq a o‘lcho ushunchala ini anglash, amalla ni man iqan izohlashdan boshlanadi.
Zamona iy exnologiyala a’lim ja ayonini aollash i adi, o‘qu chini da s ma kaziga olib chiqadi a
mus aqil ik lashga undaydi. Quyidagi exnologiyala ayniqsa sama ali na ijala be adi:
• In e ak i me odla — “Aqliy hujum”, “Ta moqli jad al”, “Inse ” kabi usulla yo damida
o‘qu chila aol ish i ok e adi, gu uhla da ishlaydi a muloqo ko‘nikmala ini i ojlan i adi [8].
• Raqamli a’lim osi ala i — GeoGeb a, Ma h Playg ound, Khan Academy Kids, Quizizz kabi
onlayn pla o mala o qali da sla ni izual, qiziqa li a o‘za o a’si li qilish mumkin [6].
• Gami ika siya (o‘yin asosida o‘qi ish) — ma ema ik opshi iqla ni o‘yin shaklida be ish, ball
o‘plash, muko o olish kabi elemen la bolala da aqoba a mo i a siyani kuchay i adi.
• STEAM yondashu i — ma ema ika boshqa anla bilan in eg a siyada o‘ ga iladi. Masalan,
“ko‘p ik qu ish” loyihasi o qali bola uzunlikni o‘lchash, hisoblash, chizish, na ijani baholashni
o‘ ganadi [7].
• Muammoli o‘qi ish — o‘qu chila ga hayo iy aziya dan kelib chiqadigan masalala be iladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Ma ema ik sa odxonlik masalasi xalqa o a milliy a’lim izimla ida dolza b yo‘nalishla dan bi idi .
OECD [4] a’ i iga ko‘ a, ma ema ik sa odxonlik — bu insonning kundalik hayo dagi muammola ni
ma ema ik ik lash o qali hal e ish qobiliya idi . Vigo skiy [2] “yaqin i ojlanish zonasi” naza iyasida
o‘qu chining i ojlanishida hamko lik a in e ak i aoliya muhimligini a’kidlaydi. B une [3] esa
o‘qi ishni aol a mazmunli ja ayonga aylan i ish, ha bi ushunchani bosqichma-bosqich o‘ ga ish
za u ligini qayd e adi.
Shodmono a Yuldashe a [1] milliy adqiqo la ida zamona iy a’lim exnologiyala i — o‘yinli,
in e ak i a aqamli me odla — boshlang‘ich sin o‘qu chila ining anga qiziqishini oshi ishini
a’kidlaydila . Shuningdek, STEAM yondashu i ma ema ikani hayo bilan bog‘lash o qali
o‘qu chila da amaliy a akku ni i ojlan i adi. Umuman olganda, ilmiy manbala ahlili shuni
ko‘ sa adiki, ma ema ik sa odxonlikni oshi ishda zamona iy exnologiyala , in e ak i me odla a
in eg a sion yondashu la eng sama ali na ijala ni be adi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Tadqiqo da omida o‘qu chila ning ma ema ik sa odxonligini yanada chuqu oq o‘ ganish a eal
o‘zga ishla ni aniqlash maqsadida bi nech a o‘za o bog‘liq me odla dan oydalanildi. Ha bi me od
o‘qu ja ayonining u li jiha la ini yo i ishga xizma qildi. Das lab, ma jud ilmiy adabiyo la ,
me odik qo‘llanmala a ilga i o‘ kazilgan adqiqo la o‘ ganilib, ula ning eng muhim g‘oyala i
umumlash i ildi. Bu bosqich adqiqo ning naza iy poyde o ini ya a di hamda amaliy bosqichga
yo‘nalish be di. O‘qu chila ning ma ema ik bilim da ajasi, man iqiy ik lash a amaliy yechim opish
qobiliya ini aniqlash uchun es opshi iqla i ishlab chiqildi. Ula yo damida boshlang‘ich a yakuniy
bosqichdagi o‘zga ishla aniqlandi.
Shuuningdek, o‘qu chila ning da sga bo‘lgan munosaba i, anga qiziqish da ajasi a zamona iy
exnologiyala dan oydalanish haqidagi ik la ini bilish uchun qisqa suhba la a anonim
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
723
so‘ o nomala o‘ kazildi. Bu me od o‘qu chila ning ichki mo i a siyasini ochishga yo dam be di.
Bundan ashqa i da s ja ayonida o‘qu chila ning aol ish i oki, o‘za o muloqo i, gu uhli ishda o‘zini
u ishi hamda o‘qi u chi bilan o‘za o munosaba la i mun azam kuza ilib bo di. Bu ja ayon
o‘qu chila ning i ojlanishini abiiy hola da ko‘ ish imkonini be di. Olingan ma’lumo la sonli
ko‘ sa kichla asosida ahlil qilindi. Na ijala oizla , diag ammala a g a ikla o qali solish i ilib,
aj iba a nazo a gu uhla i o‘ asidagi a qla aniqlash i ildi. Umuman olganda, bu me odla bi -
bi ini o‘ldi gan holda adqiqo ning ilmiy asoslangan a amaliy jiha dan ishonchli na ijala ini
a’minladi.
TAHLIL VA NATIJALAR
4 a umum a’lim mak abida o‘ kazilgan aj iba-sino da sla i da omida jami 80 na a boshlang‘ich
sin o‘qu chisi ish i ok e di. Tadqiqo ish i okchila i ikki gu uhga — aj iba gu uhi a nazo a
gu uhiga bo‘lindi. Taj iba gu uhi da sla ida zamona iy pedagogik exnologiyala , aqamli o‘qu
osi ala i hamda in e ak i o‘yinli opshi iqla dan oydalanildi. Nazo a gu uhi esa an’ana iy uslubda
da sla ni da om e i di.
Taj iba ja ayoni na ijala i shuni ko‘ sa diki, zamona iy me odla qo‘llanilgan sin la da
o‘qu chila ning na ijala i sezila li da ajada yaxshilandi. Xususan, aj iba gu uhi o‘qu chila i
da sla dan oldin 58% ko‘ sa kichni namoyon e gan bo‘lsa, ja ayon yakunida bu aqam 86% gacha
oshdi. Bu esa 28 oizlik o‘sishni i odalaydi. Nazo a gu uhida esa o‘qu chila na ijasi 59% dan 68%
gacha ko‘ a ilgan bo‘lib, 9 oizlik o‘sish kuza ildi. Bu aqamla zamona iy exnologiyala asosida
ashkil e ilgan a’lim ja ayonining yuqo i sama ado ligini ko‘ sa adi.
Shuningdek, o‘qu chila ning anga bo‘lgan qiziqishi a mo i a siyasi ham ancha oshgani
so‘ o nomala o qali aniqlandi. Tadqiqo yakunida aj iba gu uhi o‘qu chila ining ma ema ika aniga
bo‘lgan qiziqish da ajasi 73% dan 94% gacha ko‘ a ilgan. Bu esa da sla ning jonlanishi,
o‘qu chila ning aol ish i oki hamda aqamli osi ala ning o‘qu ja ayoniga ijobiy a’si ini
ko‘ sa adi.
Taj iba da omida o‘qi u chila in e ak i me odla a o‘yinli opshi iqla dan oydalanish na ijasida
o‘qu chila ning o‘za o hamko ligi, ik almashishi a bi -bi iga yo dam be ish ko‘nikmala i
i ojlanganini a’kidladila . Shuningdek, bolala ma ema ik ushunchala ni amaliy mashg‘ulo la
da omida ez oq a mus ahkam oq o‘zlash i ganla .
Boshlang‘ich sin o‘qi u chisining maho a i o‘qu chila da ma ema ik ik lashni shakllan i ishda hal
qilu chi ahamiya ga ega. Quyidagi me odik a siyala sama ali hisoblanadi: Da sda ha bi
o‘qu chining yosh a psixologik xususiya la ini hisobga olish; Ta’lim ja ayonini o‘yin, loyiha,
in e ak i mashg‘ulo la o qali boyi ish; Raqamli osi ala dan da sning maqsadiga mu o iq
oydalanish; O‘qu chila ni baholashda diagnos ik, o ma i a ag‘ba lan i u chi yondashu la ni
uyg‘unlash i ish; Mus aqil izlanish a ijodko likni ag‘ba lan i ish.
XULOSA
O‘ kazilgan adqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, boshlang‘ich sin o‘qu chila ining ma ema ik
sa odxonligini oshi ishda zamona iy a’lim exnologiyala ini qo‘llash o‘ a sama ali yondashu
hisoblanadi. An’ana iy o‘qi ish uslubla i, asosan, bilimla ni yod olish a amalla ni mexanik
baja ishga yo‘nal i ilgan bo‘lsa, zamona iy me odla o‘qu chini o‘qu ja ayonining aol
ish i okchisiga aylan i adi. Na ijada o‘qu chila da na aqa hisoblash, balki ahliliy, man iqiy a ijodiy
ik lash ko‘nikmala i ham i ojlanadi.
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
724
Taj iba na ijala i ahliliga ko‘ a, in e ak i da sla , aqamli o‘yinli opshi iqla , STEAM loyihala i a
muammoli o‘qi ish me odla i o‘qu chila ning anga bo‘lgan qiziqishini, mus aqil ik lashini a
masalala ga ijodiy yondashish qobiliya ini sezila li da ajada oshi gan. Taj iba gu uhi o‘qu chila i
nazo a gu uhiga nisba an 18–20% yuqo i na ijala ga e ishgani bu yondashu la ning sama ado ligini
isbo ladi.
Shuningdek, o‘qu chila ning mo i a siyasi hamda o‘z-o‘zini baholash da ajasi yaxshilandi. Ula
ma ema ika anini “qiziqa li” deb baholashdi, mu akkab masalala dan cho‘chimay, izlanishga in ilish
hosil qildila . Raqamli exnologiyala a gami ika siya elemen la i o‘qish ja ayonini o‘yin shakliga
kel i ganligi sababli, da sla yanada jonli a in e ak i us oldi.
O‘qi u chila ning oli bu ja ayonda sezila li da ajada o‘zga di: ula endi aqa bilim be u chi emas,
balki yo‘lboshchi, mo i a o a ijodiy muhi ya a u chi shaxs si a ida aoliya yu i adi. Shuning
uchun o‘qi u chining zamona iy exnologiyala ni o‘zlash i ishi, inno a sion ik lashi a
o‘qu chila ning indi idual xususiya la ini hisobga olishi muhim omil sanaladi.
Tadqiqo shuni ko‘ sa diki, boshlang‘ich sin da ma ema ika da sla ini zamona iy exnologiyala
asosida ashkil e ish: o‘qu chila ning mus aqil ik lash a muammoni hal qilish ko‘nikmala ini
i ojlan i adi; man iqiy a akku ni kuchay i adi; o‘yin asosidagi o‘qi ish o qali anga meh uyg‘o adi;
STEAM in eg a siyasi yo damida naza iy bilimla ni eal hayo iy aziya la da qo‘llash imkonini
be adi; da sla da hamko lik, muloqo a ijodko lik muhi ini ya a adi.
Xulosa qilib ay ganda, zamona iy a’lim exnologiyala ini boshlang‘ich sin ma ema ika da sla iga
jo iy e ish na aqa o‘qu chila ning bilim da ajasini oshi adi, balki ula ning a akku i, dunyoqa ashi
a o‘ ganishga bo‘lgan ijobiy munosaba ini shakllan i adi. Bu yondashu kelajakda aqamli a ijodiy
a akku ga ega, hayo iy masalala ga ma ema ik nuq ai naza dan yondasha oladigan yosh a lodni
a biyalashga xizma qiladi.
Kelgusida ushbu yo‘nalishda da s ishlanmala i, aqamli o‘qu esu sla i a me odik qo‘llanmala
ishlab chiqish, o‘qi u chila ning malakasini oshi ish o qali zamona iy o‘qi ish exnologiyala ining
imkoniya la ini yanada kengay i ish a siya e iladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Shodmono , Sh. (2019). Pedagogik exnologiyala a pedagogik maho a . Toshken :
“Inno a siya” nash iyo i.
2. Vygo sky, L. S. (2023). Mind in Socie y: The De elopmen o Highe Psychological P ocesses.
Camb idge, MA: Ha a d Uni e si y P ess.
3. B une , J. (2022). The Cul u e o Educa ion. Camb idge, MA: Ha a d Uni e si y P ess.
4. OECD (2022). PISA 2022 Assessmen and Analy ical F amewo k: Ma hema ics, Reading, Science
and C ea i e Thinking. Pa is: OECD Publishing.
5. Yuldashe a, M. (2021). Boshlang‘ich a’limda ma ema ik a akku ni shakllan i ish me odikasi.
Toshken : Fan nash iyo i.
6. Ha me , J. (2020). The P ac ice o English Language Teaching. Ha low: Pea son Educa ion
Limi ed.
7. Naza o a, N. (2020). Inno a sion exnologiyala yo damida o‘qi ishning psixologik asosla i.
Toshken : Iq isodiyo .
8. K ashen, S. (2022). P inciples and P ac ice in Second Language Acquisi ion. Ox o d: Pe gamon.
