ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
634
SUD HOKIMIYATINING MUSTAQILLIGI VA ADOLATLI SUDLOV TAMOYILI
Naza o Elbek She maxma o ich
Te miz da la uni e si e i Yu idik akul e i
“Jinoya huquqi a uqa olik p o sessi ka ed asi” o‘qi u chisi.
Ib agimo a Gulsanam Qu onch qizi
Te miz da la uni e si e i Yu isp udensiya ( aoliya u la i bo’yicha) yo’nalishi alabasi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17682761
Anno a siya. Ushbu maqolada sud hokiniya ining mus aqilligi adola li sudlo
amoyilla ining mazmuni a O’zbekis onda amalga oshi ilayo gan sud-huquq izimidagi
isloho la i chuqu oq o’ ga ilgan a yo i ib o’ ilgan.
Kali so’zla : Sud hokimiya i, adola , mus aqillik, huquqiy da lay, demok a iya, sudlo
amoyilla i.
Adola -insoniya ning eng oliy qad iya la idan bi idi . Uni hayo ga a biq e u chi kuch
esa-da la da mus aqil sud hokimiya idi . So’nggi yilla da mamlaka imiz sud-huquq sohasini
ubdan isloh qilish uni zamona iy alabala ga moslash i ish, uqo ola ning odil sudlo ga bo’lgan
ishonchini o’liq aminlashga qa a ilgan keng ko’lamli isloho la amalga oshi ilmoqda. Ushbu
isloho la uqo ola ning odil sudlo ga bo’lgan ishonchini yanada oshi adi shuningdek sud
ishla ini oshko a a xolis a zda yu i ishni aminlaydi. Ze o, insonla ning o’z huquq a
e kinlikla ini sama ali himoya qilish, mulkiy man aa la a shunga o’xshash ba cha huquqiy
masalala ni aminlanishi aynan sud izimiga bog’liq.
Tu kiya da la ining sud izimi bilan O’zbekis on da la ining sud izimida ko’plab
o’xshashlikla bo . Eng ka a o’xshashligi bu Tu kiyada ham sud hokimiya i 3 a moqga
bo’linishi, kons i u siya iy sud ma judligi, sudyala nin maxsus kengash ayinlaydi. Tu kiyada
HSK, O’zbekis onda sudyala oliy kengashi, shuningdek asola li sudlo amoyili e’ i o
e ilganligi. O’ziga xos a qli jiha la i ham bo .
Sud izimi a moqla ida oliy sudla sonida hamda sud ishi ilidan a q qiladi.
Tu kiya a O’zbekis on sud izimi demok a ik boshqa u amoyiliga asoslangan bo’lib,
ha ikkisi ham sud mus aqilligini kons i u siya iy da ajada ka ola laydi. Bi oq, O’zbekis on
songi yilla da sud-huquq sohasida yanada chuqu oq isloho la amalga oshi ilmoqda, hamda
zamona iy modelga yaqinlashmoqda.
Sud mus aqilligi deganda, sudla ning boshqa hokimiya a moqla idan mus aqil aoluya
yu i ish, sudyala aqa gina qonunga bo’ysinishi ke akligi ushuniladi. O’zbekis on Respublikasi
p eziden ning a moni bilan “Sudyala ning chinakam mus aqilligini aminlasj hamda sud
izimida ko upsiyani oldini olish sama ado ligini oshi ish cho a- adbi la i” o’g’ isigi qonunda
mamlaka imizda sudyala ning chinakam mus aqikkigini aminlash, malakali kad la anlash,
sudyalik kasbiga ayyo lash a ayinkash izimini akomillash i ish, shuningdek uqo ola ning
odil sudlo ga bolgan ishonchini oshi ish boyincha izchil ishla olib bo ilmoqda. Ozbekis on
p eziden ing 2019-yil 29-maydagi PF-5729-son a moni bilan asdiqlangan 2019-2020 -yilla da
ko upsiyaga qa shi ku ashish Da la das u i ishlab chiqildi.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
635
Ushbu a monga binoan sudyala ga ko’plab imkonoya la be ildi, shuni akidlash joizki
sud o ganla ini yani sudyala ni agba lan i ish uchun “Ib a li sudya” muko o i odil sudlo mi
amalga oshi ishda uzoq yilla i sama ali mehna qilin pensiyaga chiqqan sudyala uchun “Sud
ax iysi” kok ak nishonini jo iy e di.
Sud hokimiya j da la hokimi ini muhim a mogidan bi idi .
Sud hokimiya ini ashkil e ilishi be osi a da la boshqa u i shakli bilan chamba chas
bogliq. Ozbekis on da la boshqa u i Respublika shaklidagi da la di .
Buning isbo i Ozbekis on Kons i u siyasini 1-moddasida aks e gan.
Kons i u siyani 11-moddasiga binoan Ozbekis on da la hokimiya i qonun chiqa u chi,
ij o e u chi, a sud hokimiya ga bolinadi.
Shuningdek, “Yangi ozbekis on- angi sud” amoyili doi asida aholini odil sudlo ga
e ishish imkoniya la ini yanada kengay i ish sud izimini isloh qilishni jadallash i ishni sohaga
ilgo xalqa o s anda la ni jo iy e ish aqozo e moqda. Buning dallili si a ida da la imisning
xalqa o maydonla dagi ey ingla dagi egishli o inla da ko ishingiz mumkin. Yani Ozbekis on
qonun us u o ligi indeksi (wo ldjus icep ojec .o g)ning 2022-yilgi ey ing na ijala i boyicha 140
da la ichida 0,50 ball bilan 78 o inni egallagan bolsa shundan uqo olik odil sudlo indeka o i
boyicha 75, jinoiy odil sudlo indika o i boyicha 65-o inni egallagan. Ozbekis on
espublikasining yangi ah i idagi “Sudla og isidagi” qonunining 1-moddasi alabiga ko a
Ozbekis on Respublikasi sud hokimiya i qonun chiqa u chi a ij o e u chi hokimiya la dan
siyosiy pa iyala dan boshqa jamoa bi lashmala idan mus aqil holda ish yu i adi. Sod hokimiya i
aqa sudla omonidan amalga oshi iladi.Hech qaysi boshqa o ganla a shaxsla sud hokimiya i
akola la ini ozlash i ib olishga haqli emas deb belgilaning qoyilgan. Mamlaka imizda sud
hokimiya ining kons i u siya iy huquqiy maqomi, uzilishining qonuniy asosi O'zbekis on
Respublikasining Kons i u siyasi a shu jumladan O'zbekis on Respublikasining "Sudla
o'g' isida"gi qonuni a egishli boshqa qonun hujja la i bilan belgilanadi. Shuningdek
O'zbekis on Respublikasida demok a iya umuminsoniy p insipla ga asoslanganligi, unga ko' a
inson, uning hayo i, e kinligi, sha'ni, qad -qimma i a boshqa daxlsiz huquqla i oliy qad iya deb
belgilanganligini hisobga olib, ha bi inson huquq a bu chla ini belgilash a unga qo'yilgan
jinoiy aybning qanchalik da ajada asosli ekanligini aniqlash uchun o'liq englik asosida uning
ishi oshko a a adola alabla iga ioya qilingan holda mus aqil a xolis sud omonidan ko' ib
chiqish huquqiga ega ekanligi Inson huquqla i Umumjahon dekla a siyasining 10 - moddasida a
O'zbekis on Respublikasi qo'shilgan boshqa xalqa o huquq hujja la ida mus ahkamlangan.
Shuni ham a'kidlash lozim, sudyala uchun belgilangan ma'lum alabla doi asida ula
uchun aoliya i da omida ba'zi majbu iya la qo'yilgan. Misol uchun, sudya sud hokimiya ining
sha'ni a mus aqilligini mo' aba u ishi, halol a beg'a az bo'lishi, qonunga ioya e ishi a
uqa ola ning huquqla ini hu ma qilishi, o'zining sudyalik la ozimi nu uzidan shaxsiy
man aa la i yoki boshqa shaxsla ning man aa la i yo'lida oydalanishdan o'zini saqlashi, huquq
sohasida o'zining kasb malakasini oshi ib bo ishi, shaxsiy hayo da yuksak axloqiy qoidala ga
amal qilishi, ha bi sudyaning kons i u siya iy no mala a qonunla ga, "Sudyala ning odob -
axloq kodeksi" qoidala iga ioya qilishini, alab e iladi.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
636
Xulosa qiladigan bo'lsak, bugungi kunimizni aqamlash i ilgan exnologiyala siz asa u
qilib bo'lmaydi, shunday ekan na aqa sud-huquq izimidagi, balki ba cha jabhadagi isloho la
bilan bi qa o da aqamlash i ish ham ma'lum ma'noda keng imkoniya la a qulaylikla ya a adi.
Ya'nikim, bu o qali sud -huquq sohasini ham anchayin isloh qilish a ko upsion
hola la ni oldini olish ham mumkin. Su o' inda mening ik imcha, Sud sohasi jazolo chi o gan
emas, inson haq-huquqla ini himoya qilu chi o ganga aylan i ilishi lozim. Sud ja ayonini yanada
sha o a demok a ik uhda olib bo ilishi uchun esa sudya maslaha chila i a kibiga egishli
ashkilo akilla idan emas, balki huquqiy sohadan xaba i bo bo'lgan ko'ngilli oddiy uqa ola ni
ham jalb e ish lozim. Buning na ijasida sudya a ayblanu chi o' asida hech qanday shaxsiy
man aa bo'lmasligi a sudya omonidan qabul qilinadigan qa o yanada adola li a oqilona
bo'lishiga zamin bo'ladi. Shu o' inda P eziden imiz a'kidlaganla idek: "Sudyaning ongida -
adola , ilida - haqiqa , dilida esa poklik bo'lishi sha ".
Foydalanilgan adabiyo la :
1. @uzwikipedia.o g
2. O’zbekis on P eziden ining 2019-yil 27-maydagi PF-5729-son a moni
3. @wo ldjus icep ojec .o g
4. www.lex.uz
5. www.xs.uz
6. O’zbekis on Respublikasini Kons i u siyasi
