“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
47
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
SIL KASALLIGI ILK MARTA ANIQLANGAN BEMORLARDA RUHIY
BUZILISHLARNING KUZATILISHI
Mama o a1 N. T., Ashu o 2 A.A., Abdukhakimo 1 B. A.
Sama qand da la ibbiyo uni e si e i1, Sama qand, O`zbekis on
Sama qand iloya izia iya a pulmonologiya ma kazi2, Sama qand,
O`zbekis on
Ma zuning dolza bligi. Tube kulyoz muammosi yuqumli kasallik si a ida sil
kasalligining keng a qalishi onida o'z ahmiya ini yo'qo maydi. Uning asosiy
e' ibo i hali ham bemo la ning us u o oi asi si a ida sil kasalligi bilan bi inchi
ma a aniqlangan bemo la ni da olash sama ado ligini oshi ishga qa a ilgan.
Tadqiqo na ijala i shuni ko' sa adiki, bemo la da sil kasalligi aniqlangandan keyin
uhiy kasallikla i ojlanadi. Silga qa shi kompleks da olash sama ado ligini
oshi ish bunday uhiy buzilishla ni ba a a e ishga yo dam be adi. Shu pay gacha
sil kasalligi bilan og' igan bemo la da 2 oylik da olanishdan so'ng bi inchi ma a,
ya'ni in ensi kimyo e apiya bosqichini uga gan bemo la da dep essi
buzilishla ning da om e ishi muammo si a ida ilmiy manbala da ye a licha
o' ganilmagan. Bi nech a do i osi ala iga chidamliligi bi inchi ma a aniqlangan
sil kasalligi bilan og' igan bemo la da da olash muolajala i olinganidan so'ng,
ja ayonning dinamikasi en gen ekshi u i o qali amalga oshi iladi. Bunday
bemo la ning uhiy hola i na ijala ni olishni ku ish ja ayonida o'zga ishi mumkin.
Biz bi inchi ma a kimyo e apiyaning ikkinchi oyi oxi ida, keyingi en gen
ekshi u idan oldin sil kasalligi ashxisi qo'yilgan bemo la da dep essi
kasallikla ning ma judligi a og'i ligini o' ganishga qa o qildik. Bunday
bemo la da uhiy buzilishning xususiya la ini hisobga olgan holda, aniqlangan
uhiy kasallikla ni o'z aq ida ba a a e ish bi inchi ma a sil kasalligi ashxisi
qo'yilgan bemo la da da olanish a ibiga o'g' i ioya qilishning kuchayishiga olib
keladi. Bunday bemo la da uhiy buzilishning xususiya la ini hisobga olgan holda,
aniqlangan uhiy kasallikla ni o'z aq ida ba a a e ish bi inchi ma a sil kasalligi
ashxisi qo'yilgan bemo la da da olanish a ibiga o'g' i ioya qilishning
kuchayishiga olib keladi.
Tadqiqo maqsadi. Silga qa shi kimyo e apiyaning ikkinchi oyi ugashidan oldin
biz o'z oldimizga yangi ashxis qo'yilgan sil kasalligi bilan og' igan u li yoshdagi
bemo la da kuza ilgan uhiy kasallikla ning i ojlanishini ahlil qilishni,
shuningdek olingan na ijala ni sog'lom odamla ning nazo a gu uhi bilan
aqqoslashni maqsad qilib qo'ydik.
Tadqiqo ma e ialla i a usulla i. Tadqiqo da sil kasalligi ilk bo aniqlangan 120
na a bemo ish i ok e di. Bemo la ning 78 na a i e kak, 42 na a i ayol. Tadqiqo
ish i okchila ining o‘ acha yoshi 39,12±12,18 yoshni ashkil e di, ya’ni ula
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
48
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
36,84±10,41 yoshli e kakla a 39,85±11,78 yoshli ayolla ni ashkil e di.
Tadqiqo imizning nazo a gu uhiga shaha poliklinikala ida ejali ko‘ ikdan o‘ gan
135 na a nisba an sog‘lom e kakla a 45 na a ayolla dan ibo a shaxsla olindi.
Nazo a gu uhidagi, ya’ni sil bilan kasallanmagan shaxsla ning o‘ acha yoshi
53,08±9,42 yoshni ashkil e di, ula ning aqsimlanishi e kakla da 56,27±9,18
yoshni a ayolla da 52,37±9,71 yoshni ashkil e di.
Tadqiqo da asosiy a nazo a gu uhla idagi shaxsla ix iyo iy a ishda ish i ok
e ishdi. Tadqiqo V.Zungning T.I.Balasho a omonidan moslash i ilgan dep essi
hola la ni qiyosiy ashxislash usuli yo damida o‘ kazildi. Tadqiqo ambula o a
s a siona sha oi da uhiy yoki o ganik kasallikla ga chalingan dep essiyali
bemo la bilan o‘ kazildi. Tekshi ilu chi anke a o‘ldi adi. Bemo omonidan
o‘ldi ilgan anke aga asoslanib, dep essiyaning og‘i ligi bemo ning o‘zini o‘zi
baholashi asosida baholanadi. Na ijada 20 dan 80 ballgacha dep essiya da ajasiga
ega bo‘lamiz. Taj iba da omida kay iya i ushmagan shaxsla da dep essiya
da ajasi 50 balldan oshmaydi, ya’ni dep essi bo‘lmagan hola aniqlanadi. Aga
adqiqo ish i okchisida kay iya ning bi oz, ammo yaqqol pasayishi kuza ilsa,
dep essiya da ajasi 50 balldan yuqo i a 59 balldan pas bo‘lsa, unda aziya li yoki
ne o ik genezli yengil dep essiya haqida xulosa chiqa iladi. Ko‘ sa kich 60 dan 69
ballgacha bo‘lganda dep essiya da ajasi subdep essi hola yoki niqoblangan
dep essiya; kay iya ning sezila li da ajada pasayishi ashxisi qo‘yiladi. Aga
dep essiya da ajasi 70 balldan yuqo i bo‘lsa, haqiqiy dep essi hola , kay iya ning
chuqu pasayishi ashxisi qo‘yiladi.
Tadqiqo na ijala i. O‘ acha a i me ik qiyma bi inchi ma a ube kulyoz ashxisi
qo‘yilgan bemo la gu uhida 42,53±12,54 ni, xususan, e kakla da - 40,39±12,42 a
ayolla da - 48,25±13,1 ni ashkil e di.Tadqiqo da ish i ok e gan sog‘lom shaxsla
gu uhida o‘ acha a i me ik qiyma 37,42±12,82 ni ashkil e di, bu shuni
angla adiki, ushbu shaxsla da dep essiya bo‘lmasa, kay iya ning pasayishi
kuza ilmadi.
Kimyo e apiyaning ikkinchi oyining oxi iga kelib, ube kulyoz bilan yangi ashxis
qo‘yilgan bemo la ning aksa iya i op imal hissiy onga ega edi: 55 (70,5%)
e kakla a 18 (42,8%) ayolla . Ney ogen yengil dep essiya 18 (23,1%) e kak a
14 (33,3%) ayolda kuza ildi. Niqoblangan dep essiya 5 (6,4%) e kak a 8
(19,04%) ayolda kuza ildi. Bunday odamla su unkali cha chaydila , kechasi
yomon uxlaydila a kunduzi haddan ashqa i uyquchan bo‘ladila , xo i ala i
keskin yomonlashadi, aoliya ning u yoki bu u iga diqqa ni jamlashda
qiynaladila . Haqiqiy dep essiya adqiqo ish i okchila ining 4,86 oizida, ya’ni 2
na a ayolda qayd e ilgan. Ushbu oi adagi bemo la ning nisba an pas oiziga
qa amay, shi oko ning yaqindan nazo a i alab qilinadi. Bunday shaxsla da doimiy
dep essiya hola i, aqliy a mehna aoliya ining sekinlashu i, soma one ologik
buzilishla , hayo iy eh iyojla ning pasayishi, o‘zini a a o dagi oqelikdagi o‘ nini
pessimis ik baholash kabi hola la kuza iladi. Silga qa shi da olashning in ensi
bosqichi ikkinchi oyining oxi iga kelib da olangan bi inchi ma a sil ashxisi
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
49
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
qo‘yilgan bemo la ning deya li uchdan bi qismi (jami 39,16%) dep essi hola ini
ba a a e ish uchun maxsus ibbiy a psixologik cho ala ni alab qiladi degan
xulosaga keldik.
Sog‘lom odamla ning aksa iya i uhiy saloma lik bilan bog‘liq muammola ni
boshdan kechi magan: 117 (86,6%) e kak a 40 (88,8%) ayol. Bi oq, ula ning
kichik qismi, ya’ni 13 (9,6%) e kak a 3 (6,6%) ayolda ney ogen sababla ga ko‘ a
kay iya ning bi oz pasayishi kuza ildi. 13 (9,6%) e kak a 2 (4,6%) ayolda
niqoblangan dep essiya kuza ildi. 1 (0,84%) e kak haqiqiy dep essi hola ga ega
bo‘lgan. Shunday qilib, sog‘lom odamla da dep essiyaning ba cha u la ini
kuza ish mumkin, ammo ko‘pchilik odamla da dep essiyasiz hola ga ega.
Xulosa. Sil bilan kasallanishning das labki hola la i asosan yoshla o asida, boshqa
yosh gu uhla ida esa kam oq kuza ilgan. Tadqiqo na ijasida e kakla ayolla ga
qa aganda sil bilan ko‘p oq kasallanishi aniqlandi. Ruhiy hola ini yaxshilash
cho ala iga muh oj bo‘lgan bemo la ni, shuningdek bi inchi ma a sil kasalligi
bilan og‘ igan bemo la ni aniqlash uchun T.I.Balasho a omonidan moslash i ilgan
dep essi hola la ni di e ensial ashxislashning V.Zung usulidan oydalanish
mumkin. Sil kasalligi ilk bo aniqlangan bemo la ning aksa iya ida
kimyo e apiyaning ikkinchi oyi oxi iga kelib dep essi buzilishla aniqlanmadi.
Ne o ik genezli yengil dep essiya 26,6% bemo da, niqoblangan dep essiya ha
o‘ninchi bemo da, haqiqiy dep essiya esa 1,6% bemo da aniqlandi. Tadqiqo
na ijasida bi inchi ma a ashxis qo‘yilgan sil kasalligi bilan og‘ igan bemo la
sog‘lom odamla ga qa aganda yengil dep essiyani ez- ez boshdan kechi ishla i
aniqlandi. Shuning uchun bi inchi ma a sil ashxisi qo‘yilgan bemo la ga
kimyo e apiyaning ikkinchi oyi oxi ida u li da ajadagi dep essi moyillikla ni
yengish uchun maxsus ashkil e ilgan psixologik a ha o ba’zi ibbiy yo dam
ke ak bo‘lishi mumkin.
