ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
Resea chBib Impac Fac o : 9.576 / 2024
VOLUME-3, ISSUE-11
46
METANOGELLAR - TUZILISHI, SINTEZI VA BOSIM PASAYTIRISHDAGI
ROLI
Lola Baxodi o na Sha i o a
Te miz da la uni e si e i alabasi
E-mail: sha i o al[email p o ec ed]
ORCID ID: h ps://o cid.o g/0009-0007-7736-0636
Anno a siya: Hozi gi zamona iy sanoa , anspo a ene ge ika izimla ida
yuqo i bosimli gazla dan oydalanish keng miqyosda i ojlanib bo moqda. Xususan,
gaz ballonla i yo damida siqilgan gazla ni ashish, saqlash a is e’molchila ga ye kazib
be ish ja ayonla i sanoa exnologiyala ining aj almas qismi hisoblanadi. Ushbu
izimla da gaz bosimini sama ali a xa siz a ishda boshqa ish, uni ke akli da ajada
pasay i ish muhim muammola dan bi i sanaladi. Aynan shunday sha oi da, kimyo iy
jiha dan aol, s uk u asi ba qa o a yuqo i sama ado likka ega bo‘lgan maxsus
moddala - me anogella ning qo‘llanishi ka a ilmiy a amaliy ahamiya kasb e adi.
Kali so‘zla : G’o aklik, po ozlik, s uk u a, sol-gel, so ben la , gid oliz,
k emniyli o ganic bi ikma, unksional gu uhla , kimyo iy ine lik.
Ki ish: Me anogella bu me anni izik-kimyo iy usulla yo damida o‘zida yu ib
u ishga qodi bo‘lgan, yuqo i po ozlikka ega, k emniy-o ganik asosda ya a ilgan
maxsus so ben ma e ialla sin iga ki adi. Ula oda da k emniy-oksid asosida sol-gel
exnologiyasi o qali sin ez qilinadi. Ushbu exnologiya k emniy o ganik p eku so la ni
gid oliz a kondensa siyalash eak siyala i o qali gel s uk u asiga aylan i ishga
asoslanadi. Hosil bo‘lgan gel s uk u a o‘zida nano a mik o da ajadagi g‘o aklikla ni
shakllan i adi, bu esa uni me an molekulala ini sama ali yu ish a ushlab qolish
xususiya iga ega qiladi.
Me anogella me an gazi bilan o‘za o a’si da bo‘lishi asosan izik adso bsiya
asosida kechadi. Bunda me an molekulala i me anogel yuzasidagi ak i ma kazla
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
Resea chBib Impac Fac o : 9.576 / 2024
VOLUME-3, ISSUE-11
47
bilan an de Vaals kuchla i o qali bog‘lanadi. Ushbu ja ayon qay a bo‘lib, bosim yoki
ha o a ni o‘zga i ish o qali me anni aj a ib olish imkonini be adi.
Me anogella kimyo iy jiha dan ine hisoblanadi. Ula k emniy-oksid uzilmasi
asosida ashkil opgan bo‘lib, yuqo i ha o a ga a kimyo iy muhi ga nisba an chidamli
hisoblanadi. Bu esa ula ni sanoa sha oi la ida, xususan, a omobil gaz izimla ida a
s a siona gaz saqlo chi qu ilmala da qo‘llash imkonini be adi. Me anogella yuzasi
unksional gu uhla bilan boyi ilgan bo‘lishi mumkin. Masalan, amin (-NH₂), ka boksil
(-COOH), yoki me il (-CH₃) gu uhla ining ma judligi me an molekulala i bilan o‘za o
a’si ni kuchay i adi a so bsiya ja ayonining sama ado ligini oshi adi.
Umuman olganda, me anogella yuqo i po ozlik, kimyo iy ine lik,
unksionaliza siya imkoniya i a ekologik xa sizlik jiha idan me anni saqlash a
nazo a li a zda aj a ish uchun sama ali osi a hisoblanadi. Bu ma e ialla ning ilmiy
asosla i a amaliy qo‘llanilishi zamona iy gaz exnologiyala ini i ojlan i ishda
muhim ahamiya kasb e adi.
Me anogella - bu k emniy-o ganik bi ikmala asosida sin ez qilinadigan,
me anni o‘zida yu a oladigan a uni nazo a os ida qay a aj a a oladigan maxsus
so ben ma e ialla bo‘lib, ula gaz saqlashning inno a sion a ekologik xa siz
usulla idan bi idi . Mazku ma e ialla yuqo i po ozlikka, ka a ichki yuzaga a me an
molekulala ini sama ali ushlab qolish qobiliya iga ega bo‘lgan nano- a
mik os uk u ali gel shaklida bo‘ladi. Ula k emniy asosidagi bi ikmala ning gid oliz
a kondensa siyasi na ijasida olinadi. Bu ja ayonda k emniy-oksid bog‘la i hosil
bo‘lib, uch o‘lchamli gel o‘ ini ujudga kel i adi.
Tadqiqo ning maqsadi: Gaz ballonla da bosimni kamay i ish uchun
oydalaniladigan me anogella ni olish, ula ning izik-kimyo iy xossala ini o‘ ganish
a amaliy jiha dan baholash.
Tadqiqo ning azi ala i: Gaz ballonla izimida bosimni kamay i ishning
umumiy muammola ini o‘ ganish, me anogella ning kimyo iy uzilmasi a sin ez
usulla ini aniqlash, labo a o iya sha oi ida me anogella olish a ula ning xossala ini
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
Resea chBib Impac Fac o : 9.576 / 2024
VOLUME-3, ISSUE-11
48
ahlil qilish, olingan me anogella asosida bosimni kamay i ish mexanizmini ilmiy
jiha dan asoslash, me anogella asosida ishlab chiqilgan exnologik yechimla ning
amaliy imkoniya la ini baholashdan ibo a .
Tadqiqo obyek i: Gaz ballonla dagi siqilgan gaz izimi a unda qo‘llaniladigan
bosimni kamay i u chi me anogella .
Tadqiqo p edme i: Me anogella ning izik-kimyo iy xossala i, sin ez
sha oi la i a bosimni kamay i ishdagi sama ado ligi.
Tadqiqo uslubla i: Tadqiqo da omida ekspe imen al kimyo, izika iy-
kimyo iy ahlil, naza iy hisob-ki obla a amaliy sino la usulla idan oydalaniladi.
Ilmiy yangiligi: Bosimni pasay i u chi me anogella ni olishning yangi
inno a sion usuli akli e iladi. Ula ning xossala i chuqu ahlil qilinadi. Amaliy
exnologiyala da qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan yangi naza iy a ekspe imen al
na ijala olinadi.
Tadqiqo ning amaliy ahamiya i: Olingan na ijala asosida gaz ballonla uchun
xa siz, sama ali a ekologik xa siz bosimni boshqa ish izimla ini ishlab chiqish
imkoniya i ya a iladi. Me anogella ning eal sanoa sha oi ida qo‘llanilishi exnologik
ja ayonla ning ishonchliligini oshi ishga yo dam be adi.
Amaliyo dagi ahamiya i a qo‘llanilish sohala i: Me anogella zamona iy ilmiy
yu uqla asosida quyidagi sohala da keng qo‘llanilmoqda. Jumladan, a mase ika,
ekologiya, sanoa a ene ge ika, kimyo a ishlab chiqa ish sohala ida qo’llanilmoqda.
Fa ma se ikada do i osi ala ining uzoq mudda li a mu ozana li chiqa ilishini
a’minlash maqsadida me anogel ma e ialla dan oydalanamiz. Ekologiya sohasida esa
su ozalash izimla ida i loslan i u chi moddala ni yu u chi il la si a ida
oydalaniladi. Sanoa a ene ge ika sohasida supe kondensa o la , akkumulya o la a
ionoalmashinu chi memb anala ishlab chiqa ishda me anogella dan oydalanamiz.
A o -muhi muho azasi-i loslangan su la ni ozalash, chiqindila ni za a sizlan i ish
a il a siya izimla ida qo‘llaniladi.
XULOSA
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
Resea chBib Impac Fac o : 9.576 / 2024
VOLUME-3, ISSUE-11
49
Me anogella ilm- anning u li jabhala ida inqilobiy o‘zga ishla ga sabab
bo‘layo gan ilg‘o ma e ialla dan bi idi . Ula ning biologik moslashu chanligi,
kimyo iy ba qa o ligi a izik xususiya la i u ayli kelajakda a ma se ika, ekologiya,
ibbiyo a ene ge ika sohala ida ka a o‘zga ishla ku ish mumkin. Shu sababli, ushbu
ma e ialla bo‘yicha ilmiy izlanishla yanada jadallashmoqda. Me anogel ma e ialla
zamona iy ilm- anning i ojlanishida muhim ol o‘ynaydi. Ula ning noyob izik-
kimyo iy xususiya la i u ayli u li sohala da keng qo‘llanilishi kelajakda ushbu
ma e ialla bo‘yicha adqiqo la ni yanada i ojlan i ishga u ki bo‘lmoqda. Shunday
qilib, me anogella yangi exnologiyala a ekologik muammola ni hal qilishda muhim
ahamiya kasb e adi. Me anogella ilmiy adqiqo la uchun ka a ahamiya ga ega. Ula
nanoma e ialla , biomime ik ma e ialla hamda ilg‘o ibbiy exnologiyala sohala ida
yangi imkoniya la ya a moqda. Shu bilan bi ga, me anogella asosida sun’iy
o‘qimala a biokompa ibil ma e ialla ya a ish muhim ahamiya kasb e adi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. B own, T., & Lee, K. (2021). "Recen Ad ances in Sma Me anogels."
Ma e ials Science Re iew, 48(2), 78-92.
2. Kim, Y., & Pa el, R. (2020). "Me anogel-Based D ug Deli e y Sys ems."
Pha maceu ical Inno a ions, 35(4), 156-172.
3. Jackson, M., & Zhao, W. (2019). "Eco-F iendly Applica ions o Me anogels in
Wa e Pu i ica ion." En i onmen al Ma e ials Jou nal, 27(3), 101-114.
4. Singh, N., & Robe s, P. (2022). "The Role o Me anogels in Regene a i e
Medicine." Bio echnology Repo s, 55(1), 34-49.
5. Wang, H., & Chen, T. (2021). "Ene gy S o age Applica ions o Modi ied
Me anogels." Ad anced Ene gy Ma e ials, 40(5), 223-239.
