ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
662
O‘ZINI O‘ZI BOSHQARISH ORGANLARINING FUQOROLIK JAMIYATINI
RIVOJLANTIRISHDAGI O‘RNI
E gashe Yuldosh Donoboye ich
TDYU huzu idagi Sama qand iloya i akademik li seyi mu axassislik anla i o‘qi u chisi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17683748
Anno a siya. Maqolada o‘zini o‘zi boshqa ish o ganla i, xususan mahallala , uqa ola
yig‘inla i a jamoa chilik uzilmala ining uqa olik jamiya ini shakllan i ishdagi a
i ojlan i ishdagi u gan o‘ ni chuqu ilmiy-naza iy a amaliy jiha dan yo i ilgan.
O‘zbekis onda amalga oshi ilayo gan demok a ik isloho la ja ayonida uqa ola ning
ij imoiy aolligini kuchay i ish, mahalla ins i u ining ahamiya ini oshi ish a da la boshqa u i
bilan jamiya o‘ asida sama ali osi achilik mexanizmini ya a ish muhim azi ala dan bi i
si a ida ko‘ ilmoqda.Maqolada o‘zini o‘zi boshqa ish o ganla ining unksiyala i, ula ning
huquqiy asosla i, uqa olik jamiya i ins i u la i bilan o‘za o aloqasi, hamda aholining ij imoiy,
iq isodiy a madaniy hayo idagi aolligini oshi ishdagi hissasi ahlil qilingan. Shuningdek, ilg‘o
xo ijiy aj ibala bilan solish i ma ahlilla asosida, O‘zbekis ondagi ma jud izimning us un a
zai jiha la i ochib be ilgan. Maqola yakunida o‘zini o‘zi boshqa ish o ganla ining uqa olik
jamiya ini yanada mus ahkamlashdagi salohiya ini o‘liq o‘yobga chiqa ish uchun za u
bo‘lgan akli a a siyala ishlab chiqilgan. Ushbu ilmiy ish ij imoiy anla sohasi
adqiqo chila i, da la boshqa u i mu axassisla i hamda uqa olik jamiya ining i ojlanishiga
qiziqqan keng jamoa chilik uchun oydali bo‘lishi mumkin.
Kali so‘zla : Fuqa olik jamiya i, o‘zini o‘zi boshqa ish o ganla i, mahalla ins i u i,
jamoa chilik boshqa u i, uqa olik aolligi, demok a ik ish i ok, ij imoiy ins i u la , mahalliy
boshqa u , muquqiy asosla , ij imoiy hamko lik, aqamli boshqa u , mahalla izimi, xo ijiy
aj iba, uqa olik madaniya i, da la a jamiya hamko ligi.
THE ROLE OF SELF-GOVERNMENT BODIES IN THE DEVELOPMENT OF CIVIL
SOCIETY
Abs ac . This a icle p o ides a ho ough heo e ical and p ac ical analysis o he ole o
sel -go e ning bodies—pa icula ly mahallas, ci izens' assemblies, and public o ganiza ions—in
he o ma ion and de elopmen o ci il socie y. Wi hin he con ex o ongoing democ a ic e o ms
in Uzbekis an, inc easing ci ic engagemen , enhancing he signi icance o he mahalla
ins i u ion, and es ablishing an e ec i e mechanism o media ion be ween he s a e and socie y
a e conside ed among he key objec i es.
The a icle examines he unc ions o sel -go e ning bodies, hei legal ounda ions, and
hei in e ac ions wi h ci il socie y ins i u ions. I also analyzes hei con ibu ions o enhancing
he social, economic, and cul u al ac i i y o he popula ion. Fu he mo e, based on compa a i e
analysis wi h ad anced in e na ional p ac ices, he a icle iden i ies bo h he s eng hs and
weaknesses o he cu en sys em in Uzbekis an.
In conclusion, he a icle p esen s conc e e ecommenda ions and p oposals aimed a
unlocking he ull po en ial o sel -go e ning bodies in s eng hening ci il socie y. This scien i ic
wo k may se e as a aluable esou ce o esea che s in he ield o social sciences,
p o essionals in public adminis a ion, and he b oade audience in e es ed in he de elopmen
o ci il socie y.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
663
Keywo ds: Ci il socie y, sel -go e ning bodies, mahalla ins i u ion, public go e nance,
ci ic engagemen , democ a ic pa icipa ion, social ins i u ions, local go e nance, legal
ounda ions, social coope a ion, digi al go e nance, mahalla sys em, in e na ional expe ience,
ci ic cul u e, s a e-socie y pa ne ship.
Ki ish
Demok a ik da la a uqa olik jamiya ini shakllan i ish bugungi kunda O‘zbekis on
Respublikasining ij imoiy-siyosiy a aqqiyo ida us u o yo‘nalishla dan bi i bo‘lib qolmoqda.
Fuqa olik jamiya i — bu uqa ola ning o‘z ix iyo i bilan uyushgan holda jamiya
hayo ida aol ish i ok e ishi, o‘z man aa la ini mus aqil a ishda i oda e ishi a himoya qilishi
uchun ya a ilgan sha -sha oi la ning izimidi . Uning mu a aqiya li shakllanishi a aoliya
yu i ishi esa da la a jamiya o‘ asida o‘za o mu ozana li munosaba la ni a’minlo chi
mexanizmla ning sama ali ishlashiga bog‘liqdi . Bu bo ada o‘zini o‘zi boshqa ish o ganla i —
uqa olik jamiya ining asosiy bo‘g‘ini si a ida alohida o‘ in egallaydi. O‘zini o‘zi boshqa ish
o ganla i – bu mahalliy da ajada uqa ola man aa la iga xizma qilu chi, jamoa chilik asosida
aoliya yu i adigan demok a ik ins i u la di . Ula jamiya da ij imoiy ba qa o likni saqlash,
uqa ola ning ij imoiy aolligini oshi ish, ula ning ashabbusla ini qo‘llab-qu a lash, da la
boshqa u i o ganla i bilan hamko likda hududiy masalala ni hal e ish kabi unksiyala ni
baja adi. Ayniqsa, O‘zbekis onda mahalla ins i u ining a ixiy ildizla i, milliy an’anala bilan
uyg‘unlashgan zamona iy shakli ushbu o ganla ning uqa olik jamiya i shakllanishidagi o‘ ni a
olini yanada mus ahkamlamoqda.
Bugungi kunda mamlaka imizda uqa ola ning o‘zini o‘zi boshqa ish izimini
akomillash i ish, uning huquqiy asosla ini mus ahkamlash, ashkiliy uzilmasini mode niza siya
qilish, mahalliy ashabbusla ni ag‘ba lan i ish o qali uqa olik jamiya ining i ojiga yanada
keng yo‘l ochilmoqda. P eziden imiz omonidan ilga i su ilayo gan “Yangi O‘zbekis on – yangi
a aqqiyo bosqichi” g‘oyasi doi asida mahalla izimi a boshqa o‘zini o‘zi boshqa ish ins i u la i
jamiya ni boshqa ishda sama ali osi a si a ida e’ i o e ilmoqda. Shu bois, ula ning
imkoniya la i na aqa mahalliy muammola ni hal qilishda, balki uqa olik ongini shakllan i ish,
huquqiy madaniya ni yuksal i ish, sha o lik a ij imoiy adola ni a’minlashda ham beqiyos
ahamiya ga ega.
Mazku maqolada o‘zini o‘zi boshqa ish o ganla ining uqa olik jamiya ini
i ojlan i ishdagi o‘ ni, ula ning huquqiy-me’yo iy asosla i, ins i u sional uzilmala i, aoliya
mexanizmla i, ula ning jamiya hayo iga a’si i, ma jud muammola a ula ni ba a a e ish
yo‘lla i ilmiy jiha dan ahlil e iladi. Shuningdek, mahalliy hamda xalqa o aj ibala asosida
ahliliy ik la be ilib, amaliy akli la ilga i su iladi. Ushbu adqiqo uqa olik jamiya i
ins i u la ini chuqu o‘ ganish, ula ning i ojiga ko‘maklashish, jamiya da ij imoiy ba qa o lik a
ish i okchilik boshqa u izimini mus ahkamlashda muhim ahamiya kasb e adi.
Adabiyo la ahlili a ilmiy mushohada
O‘zini o‘zi boshqa ish izimining uqa olik jamiya i shakllanishidagi oli
O‘zbekis on Respublikasining Kons i u siyasida belgilanganidek, da la a jamiya
hayo ida uqa ola ning aolligini oshi ish, ula ni ij imoiy ja ayonla ga keng jalb e ish demok a ik
i ojlanishning muhim omilidi .
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
664
Fuqa olik jamiya i ins i u la i, xususan, o‘zini o‘zi boshqa ish o ganla i ushbu maqsadga
e ishishda asosiy osi a bo‘lib xizma qiladi. Ula uqa ola ning mahalliy da ajadagi
man aa la ini i oda e ish, ij imoiy himoya, ma’na iy-ma’ i iy ishla , hududiy i ojlanish
masalala ida be osi a ish i ok e ishini a’minlaydi.
O‘zbekis onda o‘zini o‘zi boshqa ish izimi, ayniqsa mahalla ins i u ining aoliya i ko‘p
as lik a ixiy an’anala ga ayangan holda shakllangan bo‘lib, mus aqillik yilla ida uning huquqiy
a ashkiliy asosla i yanada mus ahkamlandi. “Fuqa ola ning o‘zini o‘zi boshqa ish o ganla i
o‘g‘ isida”gi Qonun (1993-y., yangi ah i da – 2013-y.) a boshqa me’yo iy hujja la o qali
mahalla a uqa ola yig‘inla ining akola la i aniq belgilandi. Bu o qali da la a jamiya
o‘ asida osi achilik qilu chi ij imoiy ins i u la ya a ildi.
Shuningdek, “Yangi O‘zbekis on” a aqqiyo s a egiyasi (2022–2026-yilla )da uqa olik
jamiya ini mus ahkamlash, o‘zini o‘zi boshqa ish o ganla ining akola la ini kengay i ish a
ula ni moliya iy jiha dan mus aqil qilish masalala i alohida e’ ibo ga olingan
1
. Bu bo adagi
isloho la mahallala da aholining ij imoiy-iq isodiy muammola ini joyida hal qilish, uqa ola ni
boshqa u da ish i ok e ishga ag‘ba lan i ishga xizma qilmoqda.
Adabiyo la ahlili
Mazku ma zu yuzasidan olib bo ilgan ilmiy adqiqo la o‘zini o‘zi boshqa ish izimining
uqa olik jamiya i i ojidagi u gan o‘ nini u li jiha la da yo i gan. Xususan, G‘.S. Saido
(2021) o‘zining huquqiy ahlilida mahalla ins i u ining kons i u siya iy maqomini ochib be gan.
Unga ko‘ a, mahalla uqa olik jamiya ining boshlang‘ich bo‘g‘ini si a ida ij imoiy
boshqa u ning eng muhim elemen idi
2
.
Ij imoiy anla dok o i Sh.X. Qodi o (2020) esa mahallaning ij imoiy nazo a dagi oliga
u g‘u be ib, uqa ola ning huquqiy madaniya i a aolligini oshi ishda bu izim muhim osi a
ekanini a’kidlaydi
3
. Shuningdek, S.S. Hayda o (2019) o‘z asa la ida xo ijiy aj ibala ni ahlil
qilgan holda, mahalliy o‘zini o‘zi boshqa u o ganla i o qali uqa olik jamiya ini mus ahkamlash
bo‘yicha a siyala be gan
4
.
Xalqa o aj iba nuq ayi naza idan olib qa alganda, BMTning Ij imoiy i ojlanish
bo‘yicha hisobo la ida (2021, 2023) mahalliy boshqa u ins i u la ining inklyuzi lik, sha o lik
a ish i okchilik amoyilla i asosida aoliya yu i ishi uqa olik jamiya ini kuchay i ishdagi
muhim omil si a ida ko‘ sa ib o‘ ilgan.
Ilmiy mushohada
Yuqo ida kel i ilgan ahlilla shuni ko‘ sa adiki, uqa olik jamiya i ins i u la i a o‘zini
o‘zi boshqa ish o ganla i o‘ asidagi o‘za o aloqado lik demok a ik a aqqiyo uchun za u iy
sha hisoblanadi. O‘zbekis on sha oi ida bu bog‘liqlik, ayniqsa, mahalla ins i u ining kuchli
ij imoiy ayanchga ega bo‘lishi o qali o‘z i odasini opmoqda. Mahalla aisla i, jamoa chilik
komissiyala i, p o ilak ika inspek o la i a boshqa ish i okchila aholining eh iyoj a
muammola ini aniqlash, ula asosida amaliy cho ala ko‘ ish izimini ya a moqda.
1
“Yangi O‘zbekis on a aqqiyo s a egiyasi – 2022–2026-yilla ”. — O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining
Fa moni, 2022-yil, PF–60-son.
2
Saido G‘.S. “Fuqa olik jamiya i a huquqiy da la : naza iy-huquqiy asosla i”. — Toshken : O‘zbekis on, 2021.
3
Qodi o Sh.X. “Mahalla a ij imoiy nazo a : siyosiy-ij imoiy jiha la ”. — Toshken : Ilm ziyo, 2020.
4
Hayda o S.S. “Fuqa olik jamiya i ins i u la ining i ojlanish omilla i”. — Toshken : Fan a exnologiya, 2019.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
665
Bi oq ma jud muammola - byu ok a ik o‘siqla , moliya iy esu sla ning cheklangani,
ay im hududla da kad la ye ishmo chiligi — o‘zini o‘zi boshqa ish izimining salohiya ini
o‘liq o‘yobga chiqa ishga o‘sqinlik qilmoqda. Bu esa ilmiy jamoa chilik a siyosa shunosla
oldida muayyan azi ala ni qo‘yadi.
Jumladan:
o‘zini o‘zi boshqa ish o ganla i akola la ini qay a ko‘ ib chiqish;
ula ni aqamlash i ish a sha o lash i ish;
uqa ola ni o‘z man aa la ini i oda e ishga o‘ ga ish o qali uqa olik ongini
mus ahkamlash.
Na ijada, o‘zini o‘zi boshqa ish o ganla i chinakam uqa olik jamiya ining ayanchiga
aylanishi mumkin. Bu yo‘nalishda ilmiy adqiqo la , amaliy isloho la a ij imoiy inno a siyala
bi yo‘nalishda uyg‘unlashishi za u .
Xo ijiy aj iba ahlili
Fuqa olik jamiya ining shakllanishi a ba qa o i ojlanishida o‘zini o‘zi boshqa ish
o ganla ining u gan o‘ ni na aqa O‘zbekis onda, balki i ojlangan a i ojlanayo gan
da la la da ham muhim amaliyo si a ida qa aladi. Tu li mamlaka la da ushbu ins i u la ning
shakli, akola doi asi a moliya iy mus aqilligi bilan bog‘liq yondashu la xilma-xil bo‘lsa-da,
ula ning uqa olik jamiya ini i ojlan i ishdagi unksional mohiya i umumiylik kasb e adi.
Quyida ay im ilg‘o xo ijiy aj ibala ahlil qilinadi.
1. Ge maniya aj ibasi
Ge maniyada mahalliy o‘zini o‘zi boshqa ish izimi ede al uzilmaning asosi bo‘lib,
kons i u siya iy huquq si a ida belgilangan. “Kommunal a onomiya” amoyiliga ko‘ a, ha bi
muni sipali e (shaha , qishloq) o‘z hududida mus aqil a ishda moliya iy, ma’mu iy a ashkiliy
aoliya yu i ish huquqiga ega
5
. Aholi o‘g‘ idan- o‘g‘ i budje ni shakllan i ishda a muhim
qa o la ni qabul qilishda ish i ok e adi. Bu esa uqa ola ning boshqa u ja ayonidagi eal
ish i okini a’minlaydi. Bundan ashqa i, Ge maniyada “ uqa olik ashabbusla i” keng
i ojlangan bo‘lib, ula o qali jamoa chilik da la aoliya ini baholab bo adi.
2. Yaponiya aj ibasi
Yaponiyada uqa ola ning jamiya hayo idagi aolligi, ayniqsa “Chounaikai” deb
nomlanu chi mahalliy o‘zini o‘zi boshqa u gu uhla i o qali namoyon bo‘ladi. Bu gu uhla
ko‘ngilli asosda ashkil e ilib, mahalla aholisining o‘za o muloqo i, in a uzilma masalala i,
ij imoiy xizma la a uqa olik madaniya i i oji bilan shug‘ullanadi. Yaponiyadagi o‘zini o‘zi
boshqa ish o ganla i yuqo i da ajadagi jamoa iy madaniya a a ib-in izom asosida aoliya
yu i adi. Da la bu gu uhla ni moliyalash i ishda emas, balki ula ning ashabbusla ini qo‘llab-
qu a lash o qali ish i ok e adi.
3. Janubiy Ko eya aj ibasi
Janubiy Ko eyada uqa olik jamiya ini i ojlan i ishda “mahalla kengashla i” ( esiden
councils) a “mahalla qo‘mi ala i” muhim o‘ in egallaydi. Ula da la a jamiya o‘ asida
osi achi bo‘lib xizma qiladi. Ha bi uman yoki mahallada uqa ola yig‘ilishi mun azam
o‘ kazilib, jamoa ik i asosida loyihala ejalash i iladi.
5
Bundeszen ale ü poli ische Bildung (Ge many). Kommunale Selbs e wal ung in Deu schland. — Bonn, 2019.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
666
2000-yilla da boshlangan “ uqa olik byudje i” (pa icipa o y budge ing) das u i o qali
aholi moliya iy qa o la qabul qilishda be osi a ish i ok e moqda
6
. Bu esa uqa ola ning
da la ga ishonchini oshi ishga a ko upsiyaga qa shi ku ashda ijobiy na ija be moqda.
4. F ansiya a Sh e siya aj ibasi
F ansiyada mahalliy boshqa u o ganla i keng demok a ik akola la ga ega bo‘lib,
jamoa chilik kengashla i o qali uqa ola boshqa u ga jalb e iladi
7
. Sh e siyada esa
“kommunla ” o qali aholining man aa la ini i oda e ish a ij imoiy xizma la ni adola li
aqsimlash asosiy azi a si a ida belgilanadi. Bu da la la da uqa olik jamiya i ins i u la i o qali
ij imoiy adola , englik a inklyuzi lik amoyilla i ilga i su iladi.
Xulosa
Tadqiqo la a ahlilla shuni ko‘ sa moqdaki, o‘zini o‘zi boshqa ish o ganla i uqa olik
jamiya ining asosiy ayanch ins i u la idan bi i bo‘lib, ula ning aoliya i jamiya da ij imoiy
ba qa o likni a’minlash, uqa ola ning huquq a man aa la ini i oda e ish, ula ni boshqa u ga
jalb qilish, shuningdek, da la a jamiya o‘ asidagi ishonchli ko‘p ikni ya a ishda muhim ol
o‘ynaydi. Xususan, O‘zbekis on sha oi ida mahalla ins i u i na aqa ij imoiy nazo a , balki
huquqiy a biya, yoshla bilan ishlash, ij imoiy himoya kabi ko‘plab sohala da amaliy na ijala
be moqda.
Shu bilan bi ga, ma jud muammola – huquqiy akola la a amaliy imkoniya la
o‘ asidagi nomu anosiblik, moliya iy a kad la bilan a’minlanganlikdagi cheklo la , uqa ola
ish i okchiligining pas da ajasi – o‘zini o‘zi boshqa ish o ganla ining uqa olik jamiya i i ojiga
o‘liq hissa qo‘shishiga o‘sqinlik qilmoqda. Xo ijiy aj ibala ahlili shuni angla adiki, mahalliy
o‘zini o‘zi boshqa ish ins i u la ini kuchay i ish, ula ni isloho la a aqamlash i ish
ja ayonla iga aol jalb e ish o qali uqa olik jamiya ining mus ahkam poyde o ini ba po e ish
mumkin.
Ta siyala
1. Huquqiy bazani akomillash i ish
O‘zini o‘zi boshqa ish o ganla ining akola la ini aniq belgilo chi, ula ning aoliya
yu i ish mexanizmla ini soddalash i u chi a sama ado ligini oshi u chi yangi qonuniy
hujja la ni ishlab chiqish za u .
2. Moliya iy mus aqillikni a’minlash
Mahalla a uqa ola yig‘inla iga mahalliy byudje mablag‘la idan mus aqil oydalanish
imkoniya la ini ya a ish, da la subsidiyala i bilan bi qa o da homiylik, ij imoiy buyu ma a
g an izimla ini i ojlan i ish lozim.
3. Kad la salohiya ini oshi ish
Mahalla aisla i, ko ibla , komissiya a’zola i a boshqa xodimla uchun doimiy malaka
oshi ish ku sla i, eningla , ebina la ashkil e ilishi lozim. Raqamli boshqa u a ij imoiy
loyihala ni boshqa ish ko‘nikmala ini i ojlan i ish alohida ahamiya ga ega.
Fuqa ola ning ish i okchiligini kengay i ish
6
Cho, Y. H., & Lee, J. W. “Pa icipa o y Budge ing in Sou h Ko ea: Ci il Socie y’s Role in Local Go e nance
Re o m”. — Asian Su ey, Vol. 58, No. 6, 2018.
7
OECD. The Role o Local Go e nmen s in S eng hening Ci ic Engagemen . — Pa is, 2020. [www.oecd.o g]
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
667
Mahalla yig‘ilishla i, so‘ o nomala , “ uqa olik byudje i” mexanizmla i o qali aholining
boshqa u dagi ish i okini kengay i ish, ula ni qa o qabul qilish ja ayoniga jalb e ish za u .
5. Raqamlash i ish a ochiqlikni a’minlash
Mahalla a uqa ola yig‘inla ining aoliya i haqida ochiq ma’lumo la ni aqdim e ish,
onlayn pla o mala o qali mu ojaa la ni qabul qilish, hisobo la a qa o la ni e’lon qilish
mexanizmla ini yo‘lga qo‘yish ke ak.
6. Xalqa o aj ibani o‘ ganish a jo iy e ish
Ge maniya, Yaponiya, Janubiy Ko eya kabi mamlaka la ning mahalliy boshqa u da
aholining be osi a ish i okini a’minlash aj ibasini chuqu o‘ ganib, O‘zbekis on sha oi iga
moslash i ilgan amaliy model ishlab chiqilishi ke ak.
7. Ilmiy a jamoa chilik moni o ingi izimini ya a ish
O‘zini o‘zi boshqa ish o ganla i aoliya i us idan ilmiy jamoa chilik omonidan baholash
izimini yo‘lga qo‘yish, baholash mezonla ini ishlab chiqish a na ijala ga asoslangan a siyala
ishlab chiqish sama ado likni oshi adi.
Foydalanilgan adabiyo la o‘yxa i:
1. O‘zbekis on Respublikasining Kons i u siyasi. — Toshken : Adola , 2023.
2. O‘zbekis on Respublikasining “Fuqa ola ning o‘zini o‘zi boshqa ish o ganla i
o‘g‘ isida”gi Qonuni. — Qabul qilingan sana: 2-sen ab 1993-yil (yangi ah i i: 14-
sen ab 2013-yil).
3. “Yangi O‘zbekis on a aqqiyo s a egiyasi – 2022–2026-yilla ”. — O‘zbekis on
Respublikasi P eziden ining Fa moni, 2022-yil, PF–60-son.
4. Saido G‘.S. “Fuqa olik jamiya i a huquqiy da la : naza iy-huquqiy asosla i”. —
Toshken : O‘zbekis on, 2021.
5. Qodi o Sh.X. “Mahalla a ij imoiy nazo a : siyosiy-ij imoiy jiha la ”. — Toshken : Ilm
ziyo, 2020.
6. Hayda o S.S. “Fuqa olik jamiya i ins i u la ining i ojlanish omilla i”. — Toshken : Fan
a exnologiya, 2019.
7. Uni ed Na ions De elopmen P og amme (UNDP). Local Go e nance and Ci ic
Pa icipa ion: Global P ac ices Repo . — New Yo k, 2021
8. OECD. The Role o Local Go e nmen s in S eng hening Ci ic Engagemen . — Pa is,
2020. [www.oecd.o g]
9. Bundeszen ale ü poli ische Bildung (Ge many). Kommunale Selbs e wal ung in
Deu schland. — Bonn, 2019.
10. Cho, Y. H., & Lee, J. W. “Pa icipa o y Budge ing in Sou h Ko ea: Ci il Socie y’s Role
in Local Go e nance Re o m”. — Asian Su ey, Vol. 58, No. 6, 2018.
