“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
98
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
OIV INFEKSIYASINING YUQISH YOʻLLARI VA OLDINI OLISH
CHORA-TADBIRLARI
Dju ae a Muxabba E gashye na, Alima dono a Zulxumo Jalilo na
Toshken da la ibbiyo uni e si e i Te miz iliali Mik obiologiya, jamoa
saloma ligi, gigiyena a menejmen ka ed asi
Oʻzbekis on, Te miz shaha
Dolza bligi. Jahon Sogʻliqni Saqlash Tashkilo i maʼlumo la iga koʻ a, hozi da 42
millionga yaqin bemo qayd e ilgan boʻlib, kasallanish boshlanishidan buyon
bugungi kunga qada qu bonla soni 20 millionni ashkil e di. OITS bilan
kasallanishning eng yuqo i da ajasi 20 yoshdan 40 yoshgacha boʻlgan. OIVning
onadan bolaga yuqish chas o asi Ye opa a AQSHda 15-25% dan A ika a
Osiyoda 25-40% gacha. OITS yu ak qon- omi izimi kasallikla i a
neoplazmala dan keyingi oʻ inda oʻlim da ajasi boʻyicha uchinchi oʻ inda u adi.
OITS koʻpchilik i ojlanayo gan mamlaka la da bolala oʻlimining asosiy
sababchisidi .
Ha yili espublikamizda OIV in eksiyasi bilan yangidan aniqlanayo gan hola la
hisobga olinib, OIV in eksiyasi bilan yasho chila soni o ib bo ishi kuza ilmoqda.
Kasallikning koʻp yillik dinamikasida 2017-2019-yila hola igi qa aydigan boʻlsak
2017-yil OIV bilan oʻyxa ga olinganla soni 4025 na a ni, shula dan e kakla -
2293, ayolla -1732 na a ni ashkil e moqda. 2018-yilda 4060 na a ni, shula dan
e kakla - 2303, ayolla esa-1757 na a ga ye gan. 2019-yilda 3983 hola qayd
e ilgan, shula dan 2291-na a i e kakla ni, 1692-na a ini ayolla ashkil e gan.
2019-yilda OIV in eksiyasi bilan oʻyxa ga olinganla soni a kasallanishning eng
yuqo i koʻ sa gichi Toshken shah ida-671 shaxs, Andijon iloya ida-562 shaxs,
Toshken iloya ida-554 shaxs, Sama qand iloya ida-434 shaxsda aniqlangan
boʻlib, eng pas koʻ sa gich Na oiy iloya ida-56 shaxs OIV in eksiyasi bilan
kasallangan.
Maʼlum boʻlishicha espublikamizda soʻngi yilla da yiliga oʻ acha 3,9-4,2 ming
na a a o idagi shaxsla OIV in eksiyasi bilan oʻyxa ga olinmoqda.
Hozi gi aq da odamning immuni e anqisligi i usi yuqishining uch a yoʻli
ma jud: 1. Jinsiy yoʻl o qali yuqishi. 2. Pa en e al yoʻl bilan yuqishi. 3. Onadan
bolaga ( e ikal) yuqishi.
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
99
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
OIV in eksiyasining oldini olish cho a- adbi la i. Aholini OIV in eksiyasi
masalala i boʻyicha xaba do ligini oshi ish: Aholining OAV ( ele ideniya, gaze a,
ju nalla , adio, masji la ) o qali sogʻlom u mush a zi a OIV yuqish xa la i
haqida xaba do ligi; Yoshla , mak ab oʻqu chila i aq la ini oʻ kazadigan joyla da
(lage la , klubla , disko ekala ), xa li gu uhla i uchun xa siz jinsiy aloqa, yakka
nikohlilik, u mush oʻ ogʻiga sodiqlik haqida maʼ uza, semina la oʻ kazish;
Yoshla o asida (mak ab oʻqu chila i, alabala ) OIV yuqishini oldini olish
maqsadida ommabop maʼlumo ni b oshyu a koʻ inishida bosma qilish a a qa ish.
OIVning onadan bolaga oʻ ishini oldini olish: Bolala OIVni ona qo nida, ugʻ uq
aq ida yoki koʻk ak su ini emizish aq ida yuq i ishi mumkin. Ayol
homilado ligining bi inchi 3 oyligida, OIVning yuqishi ha i qaysi gu uhga
mansub boʻlishidan qa iy naza , OIVga es dan oʻ kaziladi. Buning uchung qon
namunasi olinib IFA usulida ekshi iladi, musba na ija olinganda, ashxisni
asdiqlash uchun kon namunasi IB usulda ak o an ekshi iladi.
OIVning qon o qali yuqishini oldini olish: OIVning qon o qali yuqishini oldini
olish, ha siz qon mahsulo la i bilan aʼminlash (dono la ni nazo a qilish, qon a
uning p epa a la ini OIV in eksiyasiga ekshi ish).
OIV in eksiyasini jinsiy aloqa yoʻli o qali yuqishini oldini olish, asodi iy
aloqala ga yoʻl qoʻymaslik, shaxsiy himoya osi ala idan oydalanish, jinsiy aloqa
she ikla i sonini kamay i ish, moddiy agʻba lan i ish e aziga in im xizma
qilu chila bilan jinsiy aloqaga yoʻl qoʻymaslik, yakka nikohlikka a u mush
oʻ ogʻiga sodiqlik, aholini, ayniqsa yoshla ni xa siz jinsiy xulq a o ga oʻ ga ish.
Bugungi kunda aholining ba cha qa lamla ida xususan 12-45 yoshli aholi o asida
OIV in eksiyasini oldini olishga qa ilgan p o ilak ik cho a- adbi la , sani a iya-
a gʻibo ishla ini yanada kuchay i ish maqsadga muo iqdi .
