“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
136
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
SIL KASALLIGIDA DISPANSER NAZORATI
Sai mu a o M.A., Bol aye J.J., Ib agimo N.X.
Toshken da la ibbiyo uni e si e i Te miz iliali Mik obiologiya, jamoa
saloma ligi, gigiyena a menejmen ka ed asi
Ushbu dolza b muammo ha bi da la ning sogʻliqni saqlash sohasidagi jiddiy,
ibbiyo isloho la ining muhim yoʻnalishla idan bi i hisoblanadi. Bu un dunyo
olimla i xa o i iga sabab boʻlayo gan sil kasalligining a qalishi oʻz-oʻzidan
ij imoiy ahamiya kasb e ib, ba cha da la a hamko ashkilo la ning diqqa -
eʼ ibo ida boʻlib kelmoqda. Global muammo usini olgan mazku kasallik
mamlaka imiz ibbiyo mu axassisla ining ham yangicha yondashu a da olash
p o ilak ika izimi asosida ish u ishla ini aqozo e moqda.
Soʻnggi oʻn yil ichida sil kasalligi ha yili oʻ acha 5 oizga qisqa sada, OITS
kasalligidan keyin ikkinchi oʻ inda u adi. Jahon sogʻliqni saqlash ashkilo ining
maʼlumo iga koʻ a, yiliga 8,6 mln. kishi ushbu xas alikka chalinib, 1,43 mln.
bemo silning ha xil aso a la idan a o e adi.
Jahon Sogʻliqni Saqlash Tashkilo ining xaba be ishicha, ye yuzida axminan 2,1
millia d odam sil bilan za a langan. Shula ning 10 oizida, hayo i da omida sil
kasalligi yuzaga kelishi mumkin, bunda OITS ka a ahamiya ga ega.
Oʻzbekis on espublikasida silga qa shi bi qa o adbi la ning olib bo ilishiga a
xalqa o das u la ga qa amasdan, sil boʻyicha epidemiologik aziya ogʻi ligicha
qolmoqda.
Respublikamizda sil kasalligining a qalishiga noqulay ekologik aziya , aholining
ij imoiy-iq isodiy ah oli, aholi oʻ asidagi mig a siya, shu jumladan, OIV-
in eksiyasi a OITS bemo la sonining koʻpayishi sabab boʻlmoqda. Bi oq,
soʻnggi yilla da jadal a keng koʻlamda p o ilak ik a epidemiyaga qa shi
adbi la ning hamda DOTS s a egiyasining adbiq qilinishi na ijasida kasallanish,
oʻlim koʻ sa kichla ining bi qada ba qa o lashishiga a kamayishiga e ishildi.
Oʻzbekis onda ha yili, qa iyb 18-20 ming na a kishi silning aol u la i bilan
ogʻ iydi a 2 mingdan koʻp oq bemo la a o e adi.
Shunday qilib, sil kasalligi epidemik ja ayoning aollashishi qa o ibbiy - ij imoiy
omilla ga, aholi omonidan shaxsiy gigiyena meʼyo la iga, sogʻlom u mush a zi
amoyilla iga ioya e ilmasligiga bogʻliq.
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
137
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
Bu hol mazku muammoni kasallikning zamona iy epidemiologik xususiya la i,
labo a o iya ashxiso usulla idan oydalanib ba a sil oʻ ganishni, ushbu in eksiya
epidemiologik nazo a izimini akomillash i ish za u iya ini belgilab be adi.
Tadqiqo maqsadi: Sil kasalligining oldini olishda p o ilak ik cho a- adbi la ning
ahamiya ini oʻ ganish.
Tadqiqo ma e ialla i: Oʻzbekis on Respublikasi Sani a iya-epidemiologik
osoyish alik a jamoa saloma ligi xizma ining sil bilan kasallanishi boʻyicha
asmiy hisobo la i. Sil kasalligi epidemik oʻchoqla ini epidemiologik ekshi ish
xa i ala ining ahlili.
Na ijala a munoza ala : Kasallikning oldini olish, unga qa shi ku ash cho a-
adbi la i. Sil kasalligiga qa shi ku ashda sogʻlomlash i ish a sani a iya-gigiyena
cho a- adbi la innng ahamiya i ka a. Kasallikning oldini olish cho ala idan bi i
aholining yashash a u mush sha oi ini yashilash, ula ni sani a iya-gigiyena
alabla iga ja ob be adigan u a joy bilan aʼminlash, sanoa ko xonala i, qishloq
xoʻjaligi a boshqa muassasala da ishlo chila ning ish joyla ida gigiyenik
sha oya ni yaxshilash, shuningdek bolala a oʻsmi la ni jismonan chiniq i ish,
doimo badan a biya a spo bilan shugʻullan i ish, oʻz aq ida oʻyimli
o qa lanish a shu kabila ki adi.
Aholi oʻ asida sil bilan ogʻ igan bemo da ni oʻz aq ida aniqlash a ula ni
da olash, ula us idan dispanse nazo a ini oʻ na ish eng asosiy a sama ali
cho ala dan bi idi . Mikobak e iyala ni aj a u chi (KB) bemo la kasalxonala ga
asosan klinik koʻ sa mala asosida yo qiziladi. Epidemik oʻchoqda jo iy a
yakunlo chi dezin eksiya oʻ kaziladi.
Sil bilan ogʻ igan bemo la ni aniqlash, hisobga olish, da olash a dispanse
nazo a i olib bo ish sil kasalligiga qa shi ku ashda ka a ahamiya ga ega. Silga
qa shi ku ashda epidemik oʻchoqda jo iy dezin eksiya ishla ini oʻgʻ i yoʻlga
qoʻyish yaxshi na ija be adn. Buning uchun bemo la oʻzi bilan doimo olib
yu adigan u donla bilan aʼminlanishi ke ak, u don xlo amin yoki xlo li
ohakning 3-5% e i masi, balgʻam esa qayna ish yoʻli bilan dezin eksiya qilinishi
lozim. Bemo la niig idish- o ogʻi, koʻ pa-yos igʻi, sochigʻi a shu singa i
buyumla i alohida boʻlishi ke ak. Bemo la ning kiyim kechakla ini yu ishdan
oldin qayna iladi yoki xlo aminning 5% e i masiga 4 soa mobaynida i i ib qoʻyib
dezin eksiya qilinadi. Xonani hoʻl la a bilan a ib ozalab ez- ez shamolla ib
u ish lozim. Yakunlo chi dezin eksiyada xonaning de o la i, mebella ,
bemo ning koʻ pa- oʻshagi, kiyim-kechakla , annaxona, oshxona, xoja xona a
boshqa xonala dezin eksiya qilinishi lozim.
Sil kasalligi bilan ogʻ igan mak abgacha yoshdagi bolala muassasala idan a
mak abla dan che la iladi, oziq-o qa ko xonala ida ishlo chi xodimla boshqa
ko xonala ga ishga oʻ kaziladi. Silning oldini olishda bu kasallikka qa shi
kuchsizlan i ilgan i ik aksina (BSJ) bilan emlash sama a be adi. Emlash bolala
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
138
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
ugʻilgandan keyin 2-5 kunligida ugʻ uqxonala da da la omonidan emlash
kalenda ejasiga asosan oʻ kaziladi.
Xulosa: Yuqo idagi maʼlumo la dan koʻ inib u ibdiki sil kasalligining oldini
olishda p o ilak ik cho a- adbi la , sani a iya a gʻibo ishla i, emlash ja ayonla ini
oʻgʻ i ashkil e ilishi a oʻ kazilishining ahamiya i nihoya da za u hisoblanadi.
