“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
156
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
GO‘DAKLARDA SARCOPTES SCABIEI VA MICROSPORUM CANIS
BIRGALIKDA UCHRASH CHASTOTASI
Tog‘aye Ax o Tu aqulo ich, Ona o Nodi No kobilo ich
Toshken da la ibbiyo uni e si e i Te miz iliali, Te miz, O‘zbekis on
Dolza bligi. Bolala da e i kasallikla i, ayniqsa pa azi a a zambu ug‘li
e iologiyali de ma ozla , so‘nggi yilla da i ojlanayo gan mamlaka la da keng
a qalgan sog‘liqni saqlash muammola idan bi idi . Go‘dakla o ganizmi
immunologik jiha dan ye ilmaganligi, e i o‘siq unksiyasining noye ukligi a
gigiena sha oi la ining ye a li emasligi sababli bunday in eksiyala ga nisba an juda
sezgi hisoblanadi [Gup a e al., 2022]. Sa cop es scabiei (qo‘ i oqsili)
epide misning us ki qa lamla ida pa azi lik qilib, kuchli qichishish, papulya -
oshmala a ikkilamchi bak e ial in eksiyala ni kel i ib chiqa adi. Shu bilan bi ga,
Mic ospo um canis zoonoz kelib chiqishga ega de ma o i bo‘lib, mushuk a i la
o qali yuqadi, go‘dakla da soch ollikulala ini za a laydi, inea capi is yoki inea
co po is klinik ko‘ inishla ini be adi. So‘nggi yilla da ay im bolala da ushbu ikki
pa ogenning bi galikda uch ash hola la i (koin eksiya) qayd e ilmoqda. Bunday
a alash in eksiyala klinik belgila ning o‘za o qoplanishi sababli ashxisni
mu akkablash i adi a da olashga kechikish kel i ib chiqa adi. (Ve aldi S. e al.,
Mycoses, 2023; Gup a A.K. e al., Pedia ic De ma ology, 2022.)
Tadqiqo ning maqsadi. go‘dakla da Sa cop es scabiei a Mic ospo um canis
in eksiyala ining bi galikda uch ash chas o asini aniqlash a asosiy xa omilla ini
baholashdan ibo a .
Ma e ialla a usulla . Tadqiqo 2023–2025-yilla da omida Te miz shaha
bolala poliklinikasi a Su xonda yo iloya de ma o ene ologiya dispanse i
bazasida o‘ kazildi. Klinik kuza u ga 0–3 yoshdagi 84 na a go‘dak ki i ildi.
Ula ning ba chasida qichishish, oshma, soch o‘kilishi yoki e ining qu uqligi kabi
shikoya la ma jud edi. Tadqiqo bosqichla i: Klinik baholash: bemo la ning
umumiy hola i, oshma xa ak e i, soch a i noq hola i, oila iy anamnez o‘ ganildi.
Labo a o ekshi u la : Sa cop es scabiei aniqlash uchun — e ining che ki
qi qimidan mik oskopik p epa a ayyo lanib, 10% NaOH bilan ozalandi a 40×
obyek i da mik oskop qilindi. Mic ospo um canis aniqlash uchun — KOH 10%
e i masida mik oskopiya a Sabou aud aga da inkuba siya (28°C, 10 kun)
o‘ kazildi. Koloniyala mo ologiyasi a mik okonidiyala shakliga ko‘ a
asdiqlandi. Epidemiologik so‘ o : uy hay onla i ma judligi, gigienik sha oi ,
oilaning ij imoiy da ajasi a yashash joyi (shaha /qishloq). S a is ik ahlil: na ijala
SPSS 26.0 das u ida analiz qilindi. Chi-k ad a es i yo damida bog‘liqlik
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
157
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
da ajala i baholandi (p<0.05). (WHO Labo a o y Manual o Skin In ec ions,
2022.)
Na ijala . Tadqiqo na ijala iga ko‘ a, 84 na a go‘dak o asida quyidagi
ko‘ sa kichla qayd e ildi:
Ko‘ sa kich Bemo la soni (n) Ulushi (%)
Sa cop es scabiei
aniqlangan 41 48.8%
Mic ospo um canis
aniqlangan 27 32.1%
Ikkala in eksiya
bi galikda 9 10.7%
Nazo a gu uhi 7 8.4%
Bi galikda in ek siya aniqlangan go‘dakla ning 7 na a i (77.7%) qishloq joyla dan
bo‘lib, ula ning ba chasi hay onla bilan yaqin aloqada yashagan. Ushbu gu uhda
qichishish (100%), e i ema oz papulala (88.8%), a soch sinishi (66.6%) kabi
simp omla bi galikda kuza ildi. S a is ik ahlil na ijala iga ko‘ a, hay on bilan
aloqada bo‘lish (p=0.001) a gigiena ye ishmasligi (p=0.004) koin eksiya
i ojlanishida ishonchli xa omilla i ekanligi aniqlandi.
Muhokama. Olingan ma’lumo la shuni ko‘ sa adiki, Su xonda yo iloya ida
go‘dakla da Sa cop es scabiei a Mic ospo um canis in eksiyala ining bi galikda
uch ash chas o asi 10% dan oshadi. Bu ko‘ sa kich Janubiy Osiyo da la la ida
(Bangladesh 9.2%, Hindis on 12.5%) qayd e ilgan na ijala ga yaqin [Ve aldi e al.,
2023]. Go‘dakla da bunday koin eksiyala ni i ojlanish mexanizmi bi necha
omilla bilan bog‘liq: Te i o‘siq unksiyasining ye ilmaganligi, immuni e ning
nisba an pas ligi, uy hay onla i (ayniqsa mushukla ) bilan be osi a aloqa, uyda
gigienik sha oi la ning pas da ajasi. Bunday a alash in eksiyala ni ashxislashda
klinik belgila ning o‘xshashligi diagnos ikani mu akkablash i adi. Shu bois,
mik oskopik a madaniy usulla ni kombina siyalash za u . Da olashda esa bi
aq ning o‘zida an ipa azi a (pe me in, benzilbenzoa ) a an i ungal ( e bina in,
g izeo ul in) e apiyani qo‘llash muhim ahamiya ga ega. (Ve aldi S., e al.,
Mycoses, 2023; Gup a A.K., e al., Pedia ic De ma ology, 2022; WHO, 2022.)
Xulosa. Tadqiqo na ijala iga ko‘ a: Go‘dakla da Sa cop es scabiei a
Mic ospo um canis in eksiyala ining bi galikda uch ash chas o asi 10.7% ni ashkil
e di. Asosiy xa omilla i — gigiena ye ishmasligi, uy hay onla i bilan aloqada
bo‘lish, a issiq iqlim sha oi idi . Mik oskopiya a madaniy o‘s i ishning
bi galikda qo‘llanilishi ashxis aniqligini oshi adi. E a ashxis a kompleks
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
158
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
da olash (an ipa azi a + an i ungal) bemo la ning sog‘ayishida ijobiy na ija
be adi.
