“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
163
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
VITILIGODA MELANOTSITLARNI AUTOIMMUN DESTRUKSIYASI:
IL-23/IL-17 YO‘LI ASOSIDA TAHLIL
Tog‘aye Ax o Tu aqulo ich, Sodiqo Boymu od Panji o‘g‘li
Toshken da la ibbiyo uni e si e i Te miz iliali, Te miz, O‘zbekis on
Dolza bligi. Vi iligo — su unkali, qay u chan kechu chi, immun mexanizmla
bilan bog‘liq e i ang yo‘qolishi bilan kechadigan de ma oz bo‘lib, uning asosiy
pa ogene ik mexanizmla idan bi i melano si la ning au oimmun yo‘l bilan
des uksiyasi hisoblanadi. Kasallikning asosiy klinik belgisi — e ining u li
qismla ida chega alangan yoki a qalgan oq dog‘la ning paydo bo‘lishidi . So‘nggi
yilla da olib bo ilgan immunologik adqiqo la na ijasida i iligo pa ogenezida IL-
23/IL-17 yo‘lining aolligi muhim o‘ in u ishi aniqlangan. Ushbu yo‘l Th17
lim o si la ining di e ensiasiyasi a ula ning si okin ishlab chiqa ish aolligini
boshqa adi. IL-23 si okini Th17 hujay ala ining p oli e a siyasini kuchay i ib, IL-
17A a IL-22 o qali melano si la ga si o oksik a’si ko‘ sa adi.
Tadqiqo ning maqsadi — i iligo bilan og‘ igan bemo la da IL-23/IL-17
yo‘lining aolligini baholash a uning melano si des uksiyasidagi olini aniqlash.
Ma e ialla a usulla . Tadqiqo 2023–2024-yilla da Su xonda yo iloya i
de ma o ene ologiya dispanse i a Toshken ibbiyo akademiyasi Te miz iliali
labo a o iyasida o‘ kazildi. Tadqiqo ga jami 48 na a i iligo bilan og‘ igan bemo
hamda 20 na a sog‘lom nazo a shaxsla jalb e ildi. Bemo la kasallikning
da omiyligi, depigmen a siya maydoni (VASI indeksi) a yosh jiha idan 18–45
yosh o alig‘ida edi. Te i biopsiyala i bemo la ning depigmen a siyalangan a
sog‘lom sohala idan olingan. Labo a o ahlilla quyidagila ni o‘z ichiga oldi: IFA
usuli bilan qon za dobidagi IL-17A a IL-23 kon sen a siyasini aniqlash; RT-PZR
yo damida e i namunala ida IL-17A a IL-23 gen eksp essiyasini o‘lchash;
Immunogis okimyo iy ahlil o qali Th17 hujay ala i in il a siyasini baholash.
Ma’lumo la SPSS 26.0 das u ida s a is ik ahlil qilindi, o‘ acha ±SD shaklida
i odalandi, p<0.05 da ajasida ahamiya li deb baholandi.
Na ijala . O‘ ganilgan bemo la ning 85 oizida qon za dobidagi IL-17A da ajasi
sog‘lom nazo a gu uhiga nisba an ishonchli da ajada yuqo i bo‘ldi (p<0.001). IL-
23 kon sen a siyasi ham i iligo bemo la ida sezila li oshganligi qayd e ildi. Te i
biopsiyala ining RT-PZR na ijala i IL-17A a IL-23 genla ining yuqo i
eksp essiyasi bilan kechgan bo‘lib, bu Th17 yo‘lining aollashganligini ko‘ sa adi.
Immunogis okimyo iy ahlilda depigmen a siyalangan sohala da CD4+ IL-17+
lim o si la in il a siyasi aniqlangan. Shuningdek, i iligo da omiyligi a IL-17
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
164
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
da ajasi o‘ asida ijobiy ko elya siya ma judligi ( =0.68; p<0.05) qayd e ildi. Bu
uzoq da om e u chi kasallikla da melano si des uksiyasi ja ayoni kuchayib
bo ishini ko‘ sa adi. Na ijala IL-23/IL-17 o‘qi o qali aollashu chi Th17 yo‘li
i iligo pa ogenezida ma kaziy ol o‘ynashini isbo ladi.
Muhokama. Olingan na ijala i iligo au oimmun mexanizmla ining molekulya
asosla ini yanada yo i adi. IL-23/IL-17 yo‘lining aolligi Th17 hujay ala ining
o iqcha si okin ishlab chiqa ishiga, IL-17A a IL-22 o qali melano si la ga za a
ye kazilishiga olib keladi. Na ijada melano si la apop o ik yo‘l bilan nobud
bo‘ladi, melanin sin ezi izdan chiqadi a depigmen lashgan o‘choqla paydo
bo‘ladi. Ushbu mexanizm i iligoda kuza iladigan yallig‘lanish a au oimmun
ja ayonla ni izohlashga yo dam be adi. Shuningdek, IL-23/IL-17 yo‘lini nishonga
olu chi biologik e apiya (masalan, us ekinumab, guselkumab, ixekizumab)
i iligo da osida is iqbolli yo‘nalish si a ida qa almoqda. Shunga ko‘ a, IL-23/IL-
17 yo‘lining ingibi lash melano si la ni himoya qilishda a depigmen a siya
ja ayonini sekinlash i ishda yangi e ape ik imkoniya la ni ochadi.
Xulosa. Vi iligo pa ogenezida IL-23/IL-17 yo‘li o qali au oimmun des uksiya
ye akchi mexanizmla dan bi idi . IL-17 a IL-23 si okinla ining yuqo i da ajada
i odalanishi Th17 hujay ala ining o iqcha aolligini ko‘ sa adi. IL-23/IL-17 yo‘li
melano si la ning si o oksik yo‘l bilan nobud bo‘lishida ish i ok e ib,
depigmen a siya ja ayonini kuchay i adi. Ushbu yo‘lni nishonga olu chi biologik
e apiyala i iligo da osida is iqbolli yondashu si a ida baholanishi mumkin.
