“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
181
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
SURXONDARYO VILOYATIDA “OIV” INFEKSIYASI BILAN
ZARARLANISHNING RETROSPEKTIV TAHLILI.
U ambe o a Gulnaz Mi beko na
e-mail: u ambe o agulnaz64[email p o ec ed]
Amono Sobi jon Bax iyo o ich
e-mail: Sobi jonam[email p o ec ed]
Toshken da la ibbiyo uni e si e i Te miz iliali assis en i. Te mez.
O‘zbekis on.
Mazku adqiqo 2020–2024 yilla da omida Su xonda yo iloya i aholisi o asida
OIV in eksiyasi a qalish dinamikasini o‘ ganish, xa omilla ini aniqlash hamda
ula ning ahliliga asoslangan holda sama ali p o ilak ika a da olash cho ala ini
akli e ishga qa a ilgan. Shu o qali milliy sog‘liqni saqlash izimi oldida u gan
us u o azi ala dan bi i – aholini OIV in eksiyasi xa idan himoya qilishga hissa
qo‘shilishi mumkin.
Maqsad: Su xonda yo iloya i misolida 2020-2024 yilla da OIV in eksiyasining
a qalish endensiyala ini aniqlash a asosiy xa omilla ini o‘ ganish.
Me odla : Su xonda yo iloya i OITS ma kasiz s a is ika bo’limi ma’lumo la i
asosida s a is ik ahlil o‘ kazildi. Dinamik qa o la , end ahlili a ko elya sion
usulla qo‘llandi.
Na ijala : Su xonda yo iloya i bo‘yicha 2020–2024 yilla o alig‘ida OIV
in eksiyasi a qalishining s a is ik ma’lumo la i ahlil qilindi. Yildan-yilga ma’lum
da ajada o‘zga ib bo ayo ganini ko‘ sa adi. 2020 yilda jami 179 na a OIV bilan
yangi kasallanish xola i aniqlangan, ula ning 96 na a i e kakla a 83 na a i
ayolla di . Ushbu ko‘ sa kich keyingi 2021 yilda bi oz kamayib, jami 175 na a ni
ashkil e gan. 2022 yilda esa aziya keskin o‘zga ib, jami bemo la soni 226
na a ga oshgan. E kakla o asidagi yuqo i ko‘ sa kich ushbu gu uhning xa
omilla iga ko‘p oq duch kelishini angla adi. 2023 yilda iloya da eng yuqo i
ko‘ sa kich qayd e ilgan – jami 267 na a . Demak, in eksiya a qalishida gende
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
182
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
bo‘yicha nomu anosiblik sezila li da ajada kuchaygan. 2024 yil ma’lumo la iga
ko‘ a, umumiy son 229 na a ni ashkil e gan. Ushbu aqamla 2023 yilga nisba an
ma’lum da ajada pasayishni ko‘ sa sada, 2020-yilga qa aganda ancha yuqo i, u esa
epidemiologik xa da ajasi hali ham yuqo iligini bildi adi.
Umuman olganda, 2020–2024 yilla mobaynida Su xonda yo iloya ida OIV
in eksiyasi bilan kasallanganla soni ba qa o o‘sish endensiyasiga ega bo‘lganini
ko‘ ish mumkin. Eng yuqo i ko‘ sa kich 2023 yilda qayd e ilgan bo‘lsa, 2024 yilda
nisba an kamayish kuza ilgan. E kakla gu uhida kasallanish da ajasi doimiy
a ishda yuqo i bo‘lib, bu ula da xa li xa i-ha aka la (mig a siya, na ko ik
osi ala dan oydalanish, xa siz bo‘lmagan jinsiy aloqala a boshqala ) bilan
be osi a bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ayolla gu uhida esa ko‘ sa kichla nisba an
pas bo‘lsa-da, 2022 yilga kelib sezila li o‘sish qayd e ilgan.
Shu asosda ay ish mumkinki, OIV in eksiyasining a qalish dinamikasi iloya da
ba qa o epidemiologik muammo bo‘lib qolmoqda. In eksiya a qalishini oldini
olish uchun p o ilak ik cho a- adbi la ni kuchay i ish, aholining xaba do lik
da ajasini oshi ish a xa gu uhla iga qa a ilgan quydagi bi nech a cho a
adbi la ni amalga oshi ish za u :
E a ashxis a mun azam sk ining: xa gu uhla iga mansub shaxsla ni
(mig a siya bilan shug‘ullanu chila , jinsiy aloqa yo‘li bilan yuqishi
mumkin bo‘lgan xa i-ha aka la dagi shaxsla , ibbiyo xodimla i a
boshqala ) mun azam ekshi ish.
Anonim a bepul es izimini kengay i ish: odamla qo‘ qmasdan es
opshi ishla i uchun qulay sha oi ya a ish.
An i e o i us e apiyani (ART) keng jo iy e ish: da olashni e a
boshlash o qali i us yuklamasini kamay i ish a in eksiyaning boshqala ga
yuqish eh imolini kamay i ish.
Homilado ayolla ni majbu iy sk iningdan o‘ kazish: bu o qali “ona-
bola” yo‘li bilan yuqishining oldi olinadi.
Qon a uning p epa a la ini qa ’iy ekshi ish: aqa sino dan o‘ gan a
xa siz qon dono ligi izimidan oydalanish.
Tibbiyo muassasala ida s e iliza siya qoidala iga ioya qilish: ja ohlik
asbobla i, s oma ologik jihozla , in’eksiya osi ala ini o‘liq s e iliza siya
qilish.
Bi ma alik shp i s a ignala dan oydalanishni majbu iy qilish.
Aholi o‘ asida keng ko‘lamli ma’ i iy ishla : OIV yuqish yo‘lla i, oldini
olish usulla i haqida omma iy axbo o osi ala i, mak abla , oliy o‘qu
yu la ida a g‘ibo .
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
183
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
Xa gu uhla i uchun maxsus das u la : na ko ik moddala ni inyeksiya
yo‘li bilan is e’mol qilu chila , jinsiy xizma ko‘ sa u chila , mig a siya
ishchila i o asida maxsus o‘qu a ushun i ish ishla ini ashkil e ish.
Sog‘lom u mush a zini a g‘ib qilish: yoshla o‘ asida spo , san’a a
ij imoiy aoliya ni i ojlan i ish o qali xa li xa i-ha aka la ning oldini
olish.
UNAIDS “90-90-90” s a egiyasini qo‘llash: OIV bilan yasho chila ning
90%ini aniqlash, ula dan 90%ini an i e o i us da olashga jalb qilish,
da olash olganla ning 90%ida i us yuklamasini nazo a qilish.
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
184
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
PEG-INF ALFA-2B (ALGERON) VA TENOFOVIR ALAFENAMID (TAF)
KOMBINATSIYASINING SURUNKALI DELTA GEPATITNI
DAVOLASHDAGI SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Raimo Kamol Eshmo’mino ich
e-mail: aimo kamoliddin88[email p o ec ed]
Toshken da la ibbiyo uni e si e i Te miz iliali assis en i. Te mez.
O‘zbekis on.
Dolza bligi:Su unkali del a gepa i (SDG) – gepa i B i usi (HBV) bilan
bi galikda yuqu chi kasallik bo‘lib, jiga o‘qimasida og‘i yallig‘lanish a ib oz
ja ayonla ini kel i ib chiqa adigan kasallikdi . SDG dunyo bo‘yicha gepa i la
o asida eng xa li a da olashda mu akkab bo‘lgan u la idan bi i hisoblanadi.
Tadqiqo maqsadi:Ushbu ishda PEG-INF al a-2b a Teno o i ala enamid
kombina siyasining su unkali del a gepa i ni da olashdagi sama ado ligi a
xa sizligi ahlil qilindi.Teno o i ala enamid (TAF) – HBVga qa shi sama ali
an i i us do i bo‘lib, u yangi a lod si a ida kam oq nojo‘ya a’si ga ega. PEG-INF
al a-2b (Alge on) bilan kombina siyada qo‘llanganda bu ikki do i i us
yuklamasini a klinik laba o o ko’ sa kichla ni dinamikada kuza ish.
Ma e ialla a usulla :Tadqiqo da jami 80 na a bemo ish i ok e di, ula ikki a
gu uhga bo‘lingan:Asosiy gu uh (n=50): PEG-INF al a-2b (Alge on) ha ada 1
ma a 1,5 mkg/kg dozada a Teno o i ala enamid kunlik 25 mg doza bilan 6 oy
da omida da olandi.Nazo a gu uhi (n=30): aqa Teno o i ala enamide kunlik 25
mg doza bilan 2 yil da omida mono e apiya qilindi.Bemo la ning ba chasida
HBsAg, HBV-DNA, an i-del a IgG, HDV-RNA ko‘ sa kichla i aniqlangan.
Diagnos ika immuno e men usuli (ELISA) a polime aza zanji eaksiyasi (PZR)
yo damida o‘ kazildi.Da olash da omida bemo la 1, 3 a 6 oyla da ekshi ildi.
Ba cha bemo la ga shuningdek gepa op o ek o la a an i ib o ik osi ala ham
be ildi.
Na ijala :Asosiy gu uhda da olash boshlangandan keyin 1 oy ichida HDV-RNA
miqdo i o‘ acha 8,7×10^6 nusxadan 2,6×10^5 nusxagacha kamaydi, 3 oyda esa bu
ko‘ sa kich 3,1×10^4 nusxagacha pasaydi.Nazo a gu uhda esa i us yuklamasida
sezila li o‘zga ish kuza ilmadi; ba’zi holla da esa i us yuklamasi oshishi qayd
