INTERNATIONAL CONFERENCE ON
MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION
Volume 02, Issue 10, 2025
59 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION uni e salpublishings.com
OILANING TARBIYALOVCHI IMKONIYATLARINI TASHXISLOVCHI
METODLAR
No mu odo a Munisa Nu iddin qizi
Te miz Iq isodiyo a Se is Uni e si u i,
Ij imoiy-gumani a anla akul e i,
Pedagogika-psixologiya a’lim yo‘nalishi, 3-ku s alabasi
Email: no mu odo [email protected]
Tel: 99 674 28 00
Anno a siya: Mazku maqolada oilaning a biya iy imkoniya la ini aniqlash a
ashxislash me odla i haqida so‘z yu i iladi. Oilaning jamiya hayo idagi o‘ ni, a zand
a biyasidagi mas’uliya i a uning imkoniya la ini sama ali baholash masalala i
yo i ilgan. Shuningdek, P eziden imiz Sha ka Mi ziyoye ning oila iy qad iya la a
a biyaga oid ik la i hamda Bi inchi P eziden imiz Islom Ka imo ning mus aqillik
yilla ida oilaning a biyadagi o‘ niga be gan e’ ibo i ilmiy ahlil qilingan.
Kali so‘zla : oila, a biya, ashxis, imkoniya , me odla , psixologik yondashu , bola
a biyasi.
Oila jamiya ning eng muhim ij imoiy bo‘g‘ini bo‘lib, a zand a biyasida beqiyos
ahamiya kasb e adi. P eziden imiz Sha ka Mi ziyoye a’kidlaganidek: “Oila —
jamiya ning ayanchi, e angi kunimizning poyde o idi . Ha bi bolaning a biyasi,
uning kelajakda qanday inson bo‘lib ye ishishi a alo oiladagi muhi ga bog‘liq.”
Da haqiqa , oila a biyaning ilk mak abi si a ida na aqa bolaning jismoniy a uhiy
i ojlanishini, balki uning axloqiy qiyo asini ham shakllan i adi. Shu bois oilaning
a biya iy imkoniya la ini o‘g‘ i aniqlash, uning kuchli a zai omonla ini ashxislash
masalasi bugungi kunda dolza bdi . Bi inchi P eziden imiz Islom Ka imo ham
mus aqillik yilla ida oila ins i u ining beqiyos ahamiya ini alohida qayd e ib: “Hech
qanday boylik, hech qanday ne’ma mus ahkam a sog‘lom oiladan qad li
bo‘lolmaydi”, deya oilaning milla hayo idagi o‘ nini a’kidlagan edi. Shu nuq ayi
naza dan, oila imkoniya la ini ilmiy asosda o‘ ganish, u li ashxislo chi me odla dan
oydalanish na aqa pedagogik a psixologik sohala , balki bu un jamiya a aqqiyo i
uchun muhim ahamiya ga ega. Oila a biyasi masalasi na aqa psixologiya a
pedagogika, balki ij imoiy-gumani a anla ning ham ma kazida u adi. Ze o,
P eziden imiz Sha ka Mi ziyoye a’kidlaganidek: “Fa zandla imiz qanday a biya
olishi, ula ning qalbi a ongiga qanday g‘oyala singdi ilishi — e angi kunimiz
qanday bo‘lishini belgilaydi.” Ushbu ik oilaning a biya iy imkoniya la ini ilmiy
INTERNATIONAL CONFERENCE ON
MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION
Volume 02, Issue 10, 2025
60 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION uni e salpublishings.com
asosda baholash a ashxislash dolza bligini ko‘ sa adi. Oilaning a biya iy
imkoniya la ini aniqlashda bi qa o me odla qo‘llanadi. Ula ning ha bi i bola
shaxsini ha omonlama o‘ ganish a a biyadagi muammola ni aniqlashga xizma
qiladi. Kuza ish — eng qadimiy a sama ali ashxislo chi usulla dan bi idi . Bu me od
V. Vund , J. Piajening psixologik kuza u mak abla i, shuningdek, A. A loniy a
Abdulla Qodi iy kabi o‘zbek ma’ i a pa a la ining pedagogik qa ashla ida ham
ko‘ inadi. Amaliyo da kuza ish na aqa bolaning xulqini baholash, balki o a-onaning
a biya iy uslubla ini aniqlash imkonini be adi. Suhba — oila iy muhi ni be osi a
anglash imkonini be adigan me od. U psixologik ochiqlik a ishonchga asoslanadi.
O‘zbekis on sha oi ida suhba me odi o a-onala ning a biyaga bo‘lgan qa ashla ini
aniqlashda, ula ning ij imoiy-pedagogik sa odxonligini baholashda keng qo‘llanadi.
So‘ o noma oila a’zola ining a biyaga oid qa ashla ini ezko a s a is ik jiha dan
ishonchli baholash imkonini be adi. Bu me od G‘a b psixologiyasida keng qo‘llanilgan
bo‘lsa-da, hozi gi kunda o‘zbek pedagogikasida ham milliy qad iya la ga
moslash i ilgan shaklla i ishlab chiqilmoqda.
1
Shaxsiy si a la , in ellek ual salohiya a
emo sional muhi ni baholashda psixologik es la dan oydalanish muhimdi . Masalan,
Eysenck es la i, Ke elning shaxsiy es la i o‘zbek a’lim izimiga ham adbiq
qilinmoqda. Shu o qali oilaning a biya iy esu sla i aniqlanadi. Ekspe imen ilmiy
ekshi u ning eng sama ali osi ala idan bi idi . Bu me od oilada yoki a’lim
muassasasida ya a ilgan maxsus aziya la da bolaning eaksiyasini kuza ish imkonini
be adi. Ekspe imen o qali a biya iy a’si la ning kuchli a zai omonla i aniq
ko‘ inadi. Bolaga oid mak ab kundalikla i, da oma ju nalla i, shi oko ka ala i
oilaning a zandga bo‘lgan munosaba ini, shuningdek, a biya ja ayonining
uzluksizligini baholashda muhim manba hisoblanadi. Ko‘ inib u ibdiki, oilaning
a biya iy imkoniya la ini ashxislash me odla i oddiy amaliy osi a emas, balki
ula ning ha bi i chuqu ilmiy asosga ega bo‘lib, sog‘lom a lod a biyasini
a’minlashda be osi a xizma qiladi. Yuqo idagi ahlilla dan ko‘ inib u ibdiki,
oilaning a biya iy imkoniya la ini ashxislash na aqa psixologik, balki ij imoiy-
pedagogik jiha dan ham beqiyos ahamiya kasb e adi. Oila — shaxs shakllanishining
boshlang‘ich maskani, uning ij imoiylashu ja ayonidagi eng muhim ins i u idi . Shu
boisdan, oilaning a biya iy imkoniya la ini aniqlashda qo‘llaniladigan me odla ni
ilmiy asosda akomillash i ish bugungi kunning dolza b azi asidi . P eziden imiz
Sha ka Mi ziyoye ning “Oila — jamiya poyde o i, xalqimiz ma’na iy hayo ining
asosi” degan ik la i ushbu masalaning na aqa pedagogik, balki siyosiy-iq isodiy
1
A loniy A. “Tu kiy gulis on yoxud axloq”. – Toshken : Ma’na iya , 1992.
INTERNATIONAL CONFERENCE ON
MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION
Volume 02, Issue 10, 2025
61 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION uni e salpublishings.com
ahamiya ga ham egaligini ko‘ sa adi
2
. Oila a biyasi mus ahkam bo‘lmasa, jamiya da
sog‘lom a lodni oyaga ye kazish mushkul bo‘ladi. Bi inchi P eziden imiz Islom
Ka imo ham o‘z asa la ida oilani milla kelajagi bilan be osi a bog‘lagan holda:
“Sog‘lom oila bo‘lmasa, sog‘lom jamiya bo‘lishi mumkin emas”, deb bejiz
a’kidlamagan.
3
Shunday ekan, oilaning a biya iy imkoniya la ini ashxislo chi
me odla dan sama ali oydalanish: o a-onala ning pedagogik sa odxonligini oshi ish,
oiladagi psixologik muhi ni sog‘lomlash i ish, a zandla ning qiziqishla i a
qobiliya la ini i ojlan i ish, jamiya da ba kamol, ma’na iy ye uk shaxsni oyaga
ye kazishga xizma qiladi. Demak, oilaning a biya iy imkoniya la ini chuqu ilmiy
o‘ ganish, ashxislo chi me odla ni milliy qad iya la imizga mos holda
akomillash i ish — mamlaka imizning e angi a aqqiyo i a yoshla imizning bax li
kelajagini a’minlashning eng muhim omilla idan bi idi .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Mi ziyoye Sh.M. “Yangi O‘zbekis on s a egiyasi”. – Toshken : O‘zbekis on,
2021.
2. Mi ziyoye Sh.M. “Milliy a aqqiyo yo‘limizni qa ’iya bilan da om e i ib, yangi
bosqichga ko‘ a amiz”. – Toshken : O‘zbekis on, 2017.
3. Ka imo I.A. “Yuksak ma’na iya – yengilmas kuch”. – Toshken : Ma’na iya ,
2008.
4. Ka imo I.A. “O‘zbekis on XXI as bo‘sag‘asida: xa sizlikka ahdid, ba qa o lik
sha la i a a aqqiyo ka ola la i”. – Toshken : O‘zbekis on, 1997.
5. A loniy A. “Tu kiy gulis on yoxud axloq”. – Toshken : Ma’na iya , 1992.
6. G‘ozie E. Umumiy psixologiya. – Toshken : Fan a exnologiya, 2010.
7. Xoliqo a D., Jo‘ aye R. Pedagogika. – Toshken : Fan, 2015.
8. Zunnuno A. Oila pedagogikasi. – Toshken : O‘zbekis on aylasu la i milliy
jamiya i nash iyo i, 2012.
9. Jalolo J. Pedagogik diagnos ika. – Toshken : Fan a exnologiya, 2016.
10. Qosimo a K. Psixologiya asosla i. – Toshken : O‘qi u chi, 2005.
2
Mi ziyoye Sh.M. “Yangi O‘zbekis on s a egiyasi”. – Toshken : O‘zbekis on, 2021.
3
. Ka imo I.A. “Yuksak ma’na iya – yengilmas kuch”. – Toshken : Ma’na iya , 2008.
