INTERNATIONAL CONFERENCE ON
INTERDISCIPLINARY SCIENCE
Volume 02, Issue 11, 2025
185 INTERNATIONAL CONFERENCE ON INTERDISCIPLINARY SCIENCE
uni e salcon e ence.us
DARSLIKLARDA BERILGAN MUMTOZ ASARLARNI O‘QITISHNING SAMARADOR
USULLARI
Temi o a Moxidil Komilo na
(SamDU, ling is ika, magis )
Kali so‘zla : “Zigzag” me odi, So‘zli asa u la me odi, psixologik, yakuniy ahlil me odi
Anno a siya
Ushbu maqolada mum oz asa la ning in e aol usulla da o‘qi ish ko‘nikmala i ahlil e ildi.
1997-yilda «Yangicha pedagogik a akku a umum a’lim mak abla ida adabiyo o‘qi ishning ilmiy-
me odik asosla i» ma zusida dok o lik disse a siyasini himoya qildi. Q.Yo‘ldoshe ning jami ye i
yuzga yaqin ilmiy ishla i o asida 130dan o ig‘i mamlaka umum a’lim mak abla i o‘qu chila i uchun
ya a ilgan da slik a o‘qi u chila iga mo‘ljallangan me odik qo‘llanmala dan ibo a . Bula dan
ashqa i, Qozog‘is on Respublikasidagi o‘zbek mak abla ining 5-11-sin la i uchun ya a ilgan, bi
necha o‘n yilla dan be i qay a-qay a nash e ilib kelinayo gan «O‘zbek adabiyo i» da slikla i a
ula ning ha bi i uchun yozilgan me odik qo‘llanmala , Qi g‘izis on Respublikasidagi o‘zbek
mak abla i 6-,7-,8-sin la i uchun yozilgan «O‘zbek adabiyo i» da slikla i olim me odik adqiqo la
ko‘lamidan dalola di . P o . Q.Yo‘ldoshe ni adabiyo o‘qi ish me odikasi ilmida bu ilish yasadi
deyish mumkin. Olim ubdan o‘zga gan jamiya dagi adabiy a’limni mohiya an o‘zga i ishning
ij imoiy, ilmiy a pedagogik asosla ini ko‘ sa ib be di. U adabiy ak la ni bildi ishning o‘zi adabiyo
saboqla i uchun maqsad emasligini, badiiy asa bilan anishish o‘qu chila da ezgu ma’na iy si a la
shakllan i ishga qa a ilishi ke akligini a’kidlab yozadi: «Aslida adabiyo a ixiga daxldo bi o
dalilni sha illa ib ay ib be a oladigan, ammo ma’na iya ida ezgu azila la bo‘lmagan o‘qu chidan
ko‘ a, ...badiiy asa la ning qah amonla iga xos insoniy azila la ni o‘z abia iga singdi gan, si dan
qa aganda, no aolday uyuladigan o‘qu chila jamiya imiz uchun ko‘p oq za u di ».
“Zigzag”me odi
Sin o‘qu chila i 7 a gu uhga bo‘linadila a gu uhla nomlanadi. Gu uhla da yangi ma zu
mohiya ini yo i u chi ma n qismla ga aj a iladi a aj a ilgan qismla mazmuni bilan anishib chiqish
azi asi gu uhla ga opshi iladi. O‘qu chila ma nla ni diqqa bilan o‘ ganadila a gapi ib be adila .
Vaq ni ejash maqsadida gu uh a’zola i o asidan lide la belgilanadi a qayd e ilgan azi a ula
omonidan baja iladi. Lide la ning ik la i gu uh a’zola i omonidan o‘ldi ilishi mumkin. Ba cha
gu uhla ning o‘qu chila i o‘zla iga opshi ilgan ma n mazmuni xususida so‘zlab be ganla idan so‘ng,
ma nla gu uhla a o almash i ilib, a algi aoliya ak o lanadi. Gu uhla ga bi necha ma nla aqdim
e iladi. SHu a zda ba cha ma nla mazmuni gu uhla omonidan o‘ ganib chiqilgach o‘qu chila
o‘ ilgan ma zu bo‘yicha asosiy ushunchala ni aj a adila , ula ning o‘za o man iqiy bog‘liqligini
aniqlaydila , yuzaga kelgan g‘oyala asosida ma zuga oid sxema ishlab chiqiladi. So‘ng a
o‘zlash i ilgan bilimla asosida o‘qu chila ning o‘zla iga shunday sxemala ni ishlab chiqish azi asi
opshi iladi.
11-sin da sligida mum oz adabiyo namoyondasidan Anba O in ijodi.
Da slikda Anba O in a jimai holi o‘z ilidan ay iladi, uning “Qa ola alsa asi” asa i be ilgan bo‘lib
asa ushuna li ilde be ilgan. O‘qu chila ga yanada ushuna li bo‘lishi uchun hamda da sni
mus ahkamlash uchun So‘zli asa u la me odidan oydalanishla i mumkin.
INTERNATIONAL CONFERENCE ON
INTERDISCIPLINARY SCIENCE
Volume 02, Issue 11, 2025
186 INTERNATIONAL CONFERENCE ON INTERDISCIPLINARY SCIENCE
uni e salcon e ence.us
So‘zli asa u la
Ta’ i i
▪ O‘ ganilayo gan masala bilan bog‘liq bo‘lgan eng asosiy so‘zni oling.
▪ O‘qu chila dan ula bu so‘zni eshi ganla ida xayolla iga keladigan boshqa so‘zla ni ez
yozishini il imos qiling. Bu a igi 2-3 daqiqa sa lanadigan juda qisqa mashq.
▪ Bi on a so‘zni ham yozmaslik mumkinligi yuzasidan izoh be ing. Na ijada o‘qu chila
das labki so‘z bilan asa u qiladigan u li so‘zla dan ibo a “bi lahzalik su a ” hosil bo‘ladi.
▪ Ma zu o‘ ganib bo‘lingandan so‘ng ha bi o‘qu chidan ula ushbu ma zu bo‘yicha nima deb
o‘ylashi yoki his qilishini bi so‘z bilan i odalashni il imos qiling. Ushbu ma zuga egishli bo‘lgan
so‘zni misol kel i ishni so‘ ang. Sin aylanib, bunday so‘zla ni yig‘ib chiqing. Bi yoki ikki na a
o‘qu chila dan ushbu so‘zla ning o‘yxa ini uzishni il imos qiling.
Foydalanish doi ala i
Ushbu usul ma zuni o‘ ganish ja ayonining boshida o‘qu chila ma zu bo‘yicha nimala ni
bilishla ini, hamda bu ja ayon oxi ida – o‘qu chila qanday yangilikla ni bilib olganla ini aniqlash
maqsadida qo‘llanilishi mumkin.
A zallikla i
Bunday usul o‘qu chila ga o‘zla ining shaxsiy i ojini ko‘ ishga, sizga esa – siz be ayo gan
a’lim si a ini baholashga yo dam be adi.
Qiyinchilikla i
Mashq uchun aj a ilgan aq ga qa ’iyan amal qilish lozim. Ja ayonning cho‘zilishi mashq
mohiya ini o‘zga i ishi mumkin.
Adabiyo a’limi hamma da la da pedagogikaning asosi si a ida o‘qu chining a’lim bilan bi ga
a biyasini shakllan i ishda muhim osi a bo‘lib kelgan. Umumiy o‘ a a’lim mak abla ida
adabiyo ni o‘qi ishdan ko‘zlangan maqsad shundaki, bi inchidan, bilim olish ko‘zda u ilgan bo‘lsa,
ikkinchidan, o‘qu chila ning o‘za o munosaba ga ki ishishini shakllan i ish.
Psixologik ahlilda, a alo, sin dagi ha bi o‘qu chining jismonan a uhan sog‘lomligi,
madaniya i, aol yoki sus ligi, diqqa ining ba qa o ligi a ko‘lami, sezgi ligi, opqi ligi, hushyo ligi,
anga bo‘lgan qiziqishi, hozi ja obligi, o‘qi u chi bilan o‘za o munosaba i, jamoadagi o‘za o hu ma ,
bolaning id oki, man iqiy hamda ob azli a akku i, mus aqil, induk i , deduk i xulosala chiqa a
olishi, xo i asi, ma e ialni esda olib qolishi, bola an aziyasining kengligi-yu boyligi, baja adigan ishi
kabila qam ab olinadi.O‘qi u chi «amaldagi uhshunos»di .
Yakuniy ahlil yoki xulosala , a siyala .Da s ahlilining bu qismida o‘qi u chi o‘zining mu axassis
si a idagi xulosasi (da s ja ayoniga qo‘ygan bahosi)da da s oldiga qo‘yilgan maqsadga e ishilganlik
da ajasi, uning ashkil e ilishi, ya’ni sin dagi ha bi o‘qu chining da sga qanchplik jalb e ilganligi,
zamona iy exnika osi ala i a a’lim me odla idan oydalanishning sama ado ligi da ajasi a
hokazo yuqo ida sanalgan jiha la ay ib o‘ iladi. Za u iy maslaha la be iladi. Kuza u chining da sga
be adigan bahosi, eng a alo, uning da sga qa ashiga bog‘liq. Xulosa qilib shuni ay ish mumkinki,
O‘zbekis onda adabiyo o‘qi ish me odikasi anining i ojiga ha bi me odis o‘z bilimi, salohiya i,
in ellek ual imkoniya i doi asida hissasini qo‘shdi. Mak ab da slikla ini ya a ish judayam mushkul
ish, chunki mak abda u li oilala dan keladigan a u li oilala da a biya opgan o‘qu chila ma jud,
ammo da slikla ni umumiy bola yoshiga mos a zda uziladi, o‘g‘ i biz ha bi bolaning
INTERNATIONAL CONFERENCE ON
INTERDISCIPLINARY SCIENCE
Volume 02, Issue 11, 2025
187 INTERNATIONAL CONFERENCE ON INTERDISCIPLINARY SCIENCE
uni e salcon e ence.us
psixologiyasini bilmaymiz, bu ma zuni yo ish hamda ochib be ish maho a li o‘qi u chining qo‘lida
alba a.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Аhmedo a H. O‘zbek ili o‘qi ishning zamona iy exnologiyala i. – Toshken , 2012.
2. Ahmedo S., Qosimo B., Qo ‘chqo o R., Rizaye Sh. Adabiyo , 5-sin , O‘qi u chila uchun
me odik qo ‘llanma. Ma’na iya , –T.: 2003-yil.
3. Azizxoʻjaye a N.N. Pedagogik exnologiya a pedagogik maho a . – T.: 2003. - 174 b.
4. Husanboye a Q., Niyozme o a R. Adabiyo o‘qi ish me odikasi. T.: 2018-yil.
