655
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
“YANGI O’ZBEKISTON-2030” STRATEGIYASIDA DINIY-HUQUQIY MASALALAR
TALQINI VA ULARNING IJTIMOIY AHAMIYATI
Mama kulo Eldo Sa a o ich
Falsa a ka ed asi ka a o’qi u chisi Falsa a dok o i PhD.
Ib agimo a Gulsanam Qu onch qizi
Te miz da la uni e si e i Yu idik akul e i Yu isp udensiya yo’nalishi 1-ku s alabasi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17687983
Anno a siya. “Yangi O’zbekis on-2030” s a egiyasa diniy-huquqiy masalala ning
alqini, ula ning a ixiy ildizi, amaldagi qonunchigilikdagi o’zga ishla a xalqa o s anda la
bilan uyg’unligi ahlil e ildi.
Kali so’zla : Yangi O’zbekis on, 2030, s a egiya diniy e kinlik, eks emizim, huquqiy
siyosa , sekulya lik, ijdon e kinligi, yoshla siyosa i, ole an lik, huquqiy isloho la .
Yangi O‘zbekis on a aqqiyo ining s a egik yo‘nalishi si a ida 2023-yil 11-sen ab kuni
P eziden Sha ka Mi ziyoye omonidan asdiqlangan “O‘zbekis on – 2030 s a egiyasi”
mamlaka ning siyosiy, ij imoiy, iq isodiy a ma’na iy hayo ida yangi da ni boshlab be di.
Ushbu hujja da jamiya ning ba cha sohala ida, jumladan, huquqiy izim a diniy hayo da
adola , qonun us u o ligi, inson qad i a ijdon e kinligini a’minlashga qa a ilgan maqsadla
belgilangan.
Diniy-huquqiy masalala ha bi da la uchun dolza b, chunki ula na aqa e’ iqod, balki
inchlik, xa sizlik, ma’na iya a huquqiy ba qa o lik bilan chamba chas bog‘liqdi .
O‘zbekis on–2030 s a egiyasi diniy e kinlikni ka ola lash bilan bi qa o da, diniy
eks emizm a adikalizmga qa shi huquqiy mexanizmla ni kuchay i ishga ham yo‘nal i ilgan.
O’zbekis on Kons i u siyasi 31-moddasi “Ha kim ijdon e kinligiga haqli. Ha bi inson
o‘z e’ iqodini anlashda e kindi ,”— deb belgilangan.2030 s a egiyasida aynan shu p insip
“Qonun us u o ligi a inson qad i” yo‘nalishining ma kazida u adi. S a egiyada ba cha
uqa ola ning milla i, ili a dinidan qa ’i naza , eng huquqli bo‘lishi asosiy g‘oya si a ida
ko‘ sa ilgan. 2023-yilgi BMT Inson huquqla i bo‘yicha hisobo ida O‘zbekis on diniy e kinlik
sohasida ilg‘o o‘zga ishla amalga oshi ayo gan Ma kaziy Osiyodagi yagona da la si a ida
qayd e ildi. (Manba: Uni ed Na ions Human Righ s Repo 2023). Bu s a egiyada da la ning din
bilan mu ozana li siyosa yu i ishi, dindo la huquqla ini himoya qilish, bi aq ning o‘zida diniy
manipulya siya a adikalizmga yo‘l qo‘ymaslik za u ligi a’minlanadi.Diniy qonunchilikdagi
isloho la a ula ning s a egik ahamiya i ,So‘nggi yilla da diniy huquq sohasida bi qa o
qonunla yangilandi. Eng muhimla idan bi i — “Vijdon e kinligi a diniy ashkilo la
o‘g‘ isida”gi Qonunning 2021-yil 5-iyuldagi yangi ah i i bo‘lib, u diniy aoliya ni qonuniy
asosda a ibga solishning zamona iy shaklini belgiladi. 2024-yil hola iga ko‘ a, O‘zbekis onda
16 a diniy kon essiya ma jud, ula 2 370 dan o iq diniy ashkilo la ni bi lash i adi. Qonunga
ko‘ a, diniy a’lim aqa o‘yxa dan o‘ gan diniy muassasala da olib bo ilishi mumkin. Diniy
ashkilo la o‘yxa dan o‘ ish uchun kamida 50 na a ashabbusko a’zoga ega bo‘lishi lozim.
Mazku me’yo la o qali da la diniy aoliya us idan qonuniy nazo a ni amalga oshi adi, lekin
dindo la ning shaxsiy e’ iqod huquqiga a alashmaydi.
Diniy bag‘ ikenglik a milla la a o o u lik siyosa ida,O‘zbekis on–2030 s a egiyasida
“Tinchlik, bag‘ ikenglik a milla la a o o u likni mus ahkamlash” yo‘nalishi e’ iqod e kinligi
bilan be osi a bog‘liq. 2023-yilgi Pew Resea ch Cen e hisobo ida O‘zbekis on diniy
bag‘ ikenglik indeksi bo‘yicha 197 da la ichida 38-o‘ inni egallagan.
656
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Bu Ma kaziy Osiyo miqyosida eng yuqo i ko‘ sa kichdi . Bundan ashqa i, yu imizda
140 dan o iq milla a ela akilla i inch- o u yashamoqda. Ula ning aksa iya i u li
kon essiyala ga mansub bo‘lsa-da, da la ula ning diniy u -oda la iga hu ma bilan qa aydi.Bu
s a egik siyosa dinla a o mu osani mus ahkamlash, diniy ado a ning oldini olish a jamiya da
o u likni a’minlashga xizma qiladi. S a egiyada bu ikki yondashu ning mu ozana i muhim
o‘ in u adi.
Da la : diniy ashkilo la ning siyosiylashu iga yo‘l qo‘ymaydi;
Din e kinligi bilan xa sizlik o‘ asidagi mu ozana ni saqlaydi;
Diniy bilimla ni sog‘lom shaklda a g‘ib qilishga ko‘maklashadi.
Masalan, Islom Si iliza siyasi ma kazi, Imom Te miziy xalqa o ilmiy ma kazi,
Ma’na iya a ma’ i a ma kazi kabi muassasala da la omonidan qo‘llab-qu a lanadi. Ula
diniy ma’ i a ni ilmiy asosda i ojlan i ishda muhim o‘ in u adi.
“Yangi O‘zbekis on – 2030” s a egiyasida yoshla ning ma’na iy immuni e ini
kuchay i ish, ula ni milliy a diniy qad iya la uhida a biyalash eng muhim yo‘nalishla dan bi i
si a ida belgilangan.
2022-yildan boshlab “Ma’ i a a bag‘ ikenglik” das u i doi asida 14–30 yosh
o alig‘idagi 200 mingdan o iq yoshla uchun ening a semina la ashkil e ildi.
Diniy eks emizmning oldini olish maqsadida O‘zbekis on Respublikasi Vazi la
Mahkamasi huzu ida Diniy-ma’ i iy aoliya ni mu o iqlash i ish kengashi ashkil e ildi. Bu
kengash yoshla bilan ishlashda ij imoiy, huquqiy a psixologik yondashu ni uyg‘unlash i adi.
Shuningdek, diniy anla oliygohla da “Dinshunoslik”, “Huquq a din” anla i si a ida
o‘qi ila boshlandi.
S a egiya 2030-yilgacha bo‘lgan da uchun diniy-huquqiy sohada quyidagi s a egik
maqsadla ni belgilaydi:Diniy ashkilo la aoliya ini aqamlash i ish a sha o qilish;
Xalqa o huquq no mala iga mos qonunchilikni akomillash i ish;
Diniy eks emizmga qa shi ku ashni ilmiy, a’limiy a p o ilak ik yo‘nalishda olib
bo ish;
Fuqa ola ning ijdon e kinligini o‘liq ka ola lo chi mus aqil moni o ing izimini
ya a ish. Shu bilan bi ga, ekspe la diniy sohadagi ay im no ma i -huquqiy hujja la da aniqlik
ki i ish za u ligini a’kidlaydila . Masalan, “ undamen alizm” a “missione lik” a amala ining
huquqiy alqini hamon aniq belgilanmagan.
Bi oq umumiy ma’noda O‘zbekis onning diniy-huquqiy siyosa i 2017–2025-yilla
da omida sezila li da ajada libe al a insonpa a yo‘nalishga ega bo‘ldi.
Xulosa qilib ay ganda, “Yangi O‘zbekis on – 2030” s a egiyasi diniy-huquqiy
masalala ni da la siyosa ining ma kaziga olib chiqdi. S a egiyada din e kinligi, sekulya lik,
bag‘ ikenglik a huquqiy isloho la bi -bi i bilan uyg‘unlashgan.
O‘zbekis on aj ibasi shuni ko‘ sa adiki, diniy qad iya la ni as ab-a aylagan holda
zamona iy huquqiy da la ni qu ish mumkin. Kelgusi yilla da bu yo‘nalishda xalqa o hamko lik,
ilmiy adqiqo la a qonunchilikni akomillash i ish us u o azi ala dan bi i bo‘lib qoladi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. O‘zbekis on – 2030 s a egiyasi. P eziden .uz, 2023.
2. O‘zbekis on Respublikasi Kons i u siyasi. – Toshken : Adola , 2023.
3. “Vijdon e kinligi a diniy ashkilo la o‘g‘ isida”gi Qonun, 2021-yil.
4. O‘zbekis on Respublikasi Diniy ishla qo‘mi asi – asmiy hisobo , 2024.
657
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
5. Uni ed Na ions Human Righ s Repo , 2023.
6. Pew Resea ch Cen e . Global Religious Tole ance Index, 2023.
7. USCIRF Annual Repo , 2023.
8. Human Righ s Wa ch Repo , 2023.
9. Yuz.uz – Diniy sohadagi da la siyosa i kon sep siyasi, 2024.
10. O‘zbekis on IIV – Reabili a siya das u i ma’lumo la i, 2024.
