712
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
KARBON KISLATALAR TUZILISHI KLASSIFIKATSIYASI VA
NOMENKLATURASI
E gashe a Gulchex a Si ojidino a
Toshken Da la Tibbiyo Uni e si e i,
1-son ibbiy a biologik kimyo ka ed asi assis en i.
Sulaymonqulo Jasu bek Gʻulom oʻgʻli
Toshken Da la Tibbiyo Uni e si e i,
1-ku s, 1-da olash yo‘nalishi, 128-gu uh alabasi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17691385
Anno a siya. Ushbu maqola ka bon kislo ala ning molekulya uzilishi, kimyo iy
xususiya la i, klassi ika siyasi a nomenkla u asini ilmiy asosda ahlil qiladi. Ka bon kislo ala
o ganik a noo ganik u kumla ga bo‘linib, biologik izimla da pH ba qa o ligini saqlash,
ene giya almashinu i a mine al balansni a’minlashda muhim ol o‘ynaydi. Sanoa
ja ayonla ida esa ula polime la , do i o moddala , semen a me all e i ish exnologiyala ida
keng qo‘llaniladi. Maqolada ka bon kislo ala ning nomenkla u asi a klassi ika siyasi,
molekulya uzilishining kimyo iy eak i likka a’si i, shuningdek, labo a o iya a amaliy
adqiqo la da qo‘llanilishi muhokama qilinadi. Na ijala ka bon kislo ala ning ilmiy a amaliy
ahamiya ini asdiqlaydi a ula ni yangi bio aol a sanoa bi ikmala ini ya a ishda qo‘llash
imkonini ko‘ sa adi.
Kali so‘zla : Ka bon kislo ala , Molekulya uzilish, Klassi ika siya, Nomenkla u a,
O ganik kislo a, Noo ganik kislo a, Kimyo iy xususiya la .
CARBON ACIDS: STRUCTURE, CLASSIFICATION, AND
NOMENCLATURE
Abs ac . This a icle p o ides a scien i ic analysis o he molecula s uc u e, chemical
p ope ies, classi ica ion, and nomencla u e o ca bon acids. Ca bon acids a e di ided in o
o ganic and ino ganic g oups and play a c ucial ole in biological sys ems by main aining pH
s abili y, suppo ing ene gy me abolism, and ensu ing mine al balance. In indus ial p ocesses,
hey a e widely used in he p oduc ion o polyme s, pha maceu icals, cemen , and me al
ex ac ion echnologies. The a icle discusses he nomencla u e and classi ica ion o ca bon
acids, he impac o molecula s uc u e on chemical eac i i y, and hei applica ions in
labo a o y and p ac ical esea ch. The esul s con i m he scien i ic and p ac ical signi icance o
ca bon acids and highligh hei po en ial o he de elopmen o new bioac i e and indus ial
compounds.
Keywo ds: Ca bon acids, Molecula s uc u e, Classi ica ion, Nomencla u e, O ganic
acid, Ino ganic acid, Chemical p ope ies.
Ki ish
Ka bon kislo ala (HCO₃⁻, RCO₃H) o ganik a noo ganik kimyo sohala ida muhim
biologik a sanoa jiha dan ahamiya ga ega bi ikmala di . Ula ning asosiy xususiya i ka bonil
gu uhi (C=O) bilan gid oksil gu uhi (–OH) o‘ asidagi kimyo iy bog‘lanish bo‘lib, bu ula ning
eak i ligini a u li kimyo iy ja ayonla da, xususan es e i ika siya, nukleo ilik qo‘shilish a
ney aliza siya eaksiyala ida aol ish i ok e ishini a’minlaydi. Ka bon kislo ala abiiy a ishda
ko‘plab biologik izimla da, masalan, qon plazmasi a suyak o‘qimala ida ma jud bo‘lib,
shuningdek, sanoa da ne ni qay a ishlash, polime ishlab chiqa ish a a ma se ika
mahsulo la ining sin ezida keng qo‘llaniladi.
713
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Ula ning uzilishi a molekulya xususiya la i kimyo iy a izika iy xa i-ha aka la ini
aniqlashda asosiy omil hisoblanadi. Shu sababli, ka bon kislo ala ni klassi ika siya qilish a
ula ning nomenkla u asini o‘ ganish na aqa akademik, balki amaliy jiha dan ham muhimdi .
Klassi ika siya ula qanday unk sional gu uhla bilan bi ikkanligi, s uk u a iy o‘ziga
xoslikla i a molekulya mu akkabligiga qa ab amalga oshi iladi.
Nomenkla u a esa o ganik a noo ganik ka bon kislo ala ni bi xilda iden i ika siya qilish
a ilmiy muloqo da aniq a si lash imkonini be adi.
Dolza bligi
Ka bon kislo ala kimyo anida a sanoa sohala ida ka a ahamiya ga ega bo‘lib,
ula ning o‘ ganilishi hozi gi kunda dolza b hisoblanadi. O ganik sin ezda, a ma se ikada,
polime la a bio aol moddala ning ishlab chiqa ishida ka bon kislo ala ning oli beqiyosdi . Shu
bilan bi ga, abiiy biologik izimla da ka bon kislo ala su a qonning kislo a-asos
mu ozana ining saqlanishida, shuningdek, ka bona uzla ining hosil bo‘lishida asosiy
komponen si a ida ish i ok e adi. Ula ning molekulya uzilishi a eak i xususiya la ini o‘liq
ushunish o ganik a bioo ganik sin ez ja ayonla ini op imallash i ishga, yangi do i o a sanoa
kimyo iy bi ikmala ini ya a ishga imkon be adi.
Maqsad
Ushbu maqolaning umumiy maqsadi ka bon kislo ala ning uzilishi, kimyo iy
xususiya la i, u li klassi ika siyala i a nomenkla u asini izimli a ilmiy asosda o‘ ganishdi .
Maqsad shundan ibo a ki, ka bon kislo ala ning molekulya s uk u asini ushunish,
ula ning kimyo iy eak i ligini aniqlash a bu bilimla ni o ganik a noo ganik kimyo sohala ida
amaliy qo‘llash imkoniya la ini ko‘ sa ishdi . Shu bilan bi ga, maqola o qali ula ning biologik,
sanoa a labo a o iya ja ayonla idagi ahamiya i, shuningdek, nomenkla u a a klassi ika siya
o qali ilmiy muloqo da aniq iden i ika siya qilish usulla i ham yo i iladi.
Asosiy qism
Ka bon kislo ala bu molekulala ida ka bonil gu uhi (C=O) a gid oksil gu uhi (–OH)
ma jud bo‘lgan bi ikmala bo‘lib, ula su yoki boshqa asosiy e i u chila da p o on dono
si a ida ishlay oladi. Noo ganik ka bon kislo ala , masalan, ka bonik kislo a (H₂CO₃), su da e ib
ka bona a bika bona ionla ini hosil qiladi. O ganik ka bon kislo ala esa ka boksil gu uhi (–
COOH) bilan i odalanadi a ko‘plab biologik a sanoa ja ayonla ida aol ish i ok e adi. Ka bon
kislo ala a’ i la i kimyo adabiyo la ida bi oz a q qilishi mumkin, ammo ula ning asosiy
xususiya i kislo a iy xa i-ha aka a u li kimyo iy eak siyala da nukleo ilik qo‘shilishga
ayyo bo‘lishidi .
Ka bon kislo ala s uk u asi ula ning kimyo iy eak i ligini belgilaydi a
nomenkla u asi o qali ilmiy jiha dan aniqlanadi. Shu sababli, ula ni ushunish o ganik a
noo ganik kimyo anla i uchun asosiy masala hisoblanadi. Ka bon kislo ala ning kislo a-asos
xususiya la i, su da e ish ezligi a ionlash da ajasi ula ning biologik a sanoa dagi
qo‘llanilishiga be osi a a’si ko‘ sa adi.
Bundan ashqa i, ka bon kislo ala e modinamik a kine ik jiha dan u li eaksiyala da
u licha xa i-ha aka ko‘ sa adi, bu esa ula ni sin ez a labo a o iya amaliyo la ida o‘ ganishni
muhim qiladi. Shu bilan bi ga, ka bon kislo ala ning abiiy a sun’iy shaklla i bilan bog‘liq ilmiy
adqiqo la a ma se ika, polime kimyosi a bioo ganik sin ez uchun asosiy manba hisoblanadi.
Ka bon kislo ala molekulala ida asosiy kimyo iy elemen si a ida ka bon, kislo od a
odo od ma jud bo‘lib, ula u li unk sional gu uhla bilan bog‘langan. Ka bonil gu uhi (C=O)
molekulada elek onega i lik a qi u ayli pola lashadi a nukleo il eagen la bilan eaksiyaga
714
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
ki adi. Gid oksil gu uhi (–OH) p o on dono si a ida ishlaydi, bu esa ka bon kislo ala ning
kislo a iy xususiya ini belgilaydi. Molekulya uzilish ka bon kislo ala ning kislo a iy
mus ahkamligini, e ish ezligini a boshqa kimyo iy xa i-ha aka la ini aniqlaydi. O ganik
ka bon kislo ala da ka boksil gu uhi ka bon a omiga bog‘langan a u li yon zanji la bilan
modi ika siya qilinishi mumkin, bu esa ula ning izik a kimyo iy xususiya la ini sezila li
da ajada o‘zga i adi.
Noo ganik ka bon kislo ala , masalan, H₂CO₃, su da e ib ionlashadi a ka bona (CO₃²⁻)
a bika bona (HCO₃⁻) ionla ini hosil qiladi. Molekulya uzilishdagi elek on aqsimo i ka bon
kislo ala ning eak i lik p o ilini belgilaydi a nomenkla u ada ula ning s uk u a iy
ishonchliligini ko‘ sa adi. Bundan ashqa i, uzilishdagi kichik o‘zga ishla , masalan, yon zanji
uzunligi yoki unk sional gu uhla , kislo aning izik-kimyo iy xususiya la ini sezila li da ajada
o‘zga i adi. Shu sababli, ka bon kislo ala ning molekulya uzilishini chuqu o‘ ganish o ganik
a noo ganik kimyo anla ida dolza b hisoblanadi.
Ka bon kislo ala ko‘plab mezonla bo‘yicha klassi ika siya qilinadi: o ganik a
noo ganik, oddiy a mu akkab, monoka boksil a polika boksil, a oma ik a ali a ik. Noo ganik
ka bon kislo ala , masalan, ka bonik kislo a, ko‘p oq ion hosil qilu chi izimla da uch aydi.
O ganik ka bon kislo ala esa yon zanji la a unk sional gu uhla bilan bog‘liq bo‘lib,
ula ning eak i ligi a izik xususiya la ini belgilaydi. Monoka boksil kislo ala da bi a ka boksil
gu uhi ma jud bo‘lsa, polika boksil kislo ala da ikki yoki undan o iq ka boksil gu uhla i
ma jud bo‘lib, ula o‘za o in amolekulya a in e molekulya bog‘lanish hosil qiladi. A oma ik
ka bon kislo ala benzen halqasiga bog‘langan ka boksil gu uhi bilan aj alib u adi a ula ning
kimyo iy xa i-ha aka i ali a ik kislo ala dan a q qiladi. Shu bilan bi ga, mu akkab ka bon
kislo ala es e lash, anhid id hosil qilish a boshqa kimyo iy ans o ma siyala da keng
qo‘llaniladi. Klassi ika siya ilmiy adqiqo la a amaliy sin ez ja ayonla ida ka bon
kislo ala ning aniq iden i ika siyasini a o‘g‘ i nomenkla u a qo‘llanishini a’minlaydi.
O ganik ka bon kislo ala ali a ik a a oma ik u la ga bo‘linadi. Ali a ik kislo ala o‘liq
yon zanji li a u li hossali bog‘lanishla ga ega bo‘lib, oddiy a mu akkab shaklla da uch aydi.
Masalan, o mik kislo a a ase ik kislo a oddiy ali a ik kislo ala di . Polika boksil
kislo ala esa ikki a undan o iq ka boksil gu uhi ma jud bo‘lib, ula biologik izimla da a
polime sin ezida muhim ol o‘ynaydi. A oma ik ka bon kislo ala , masalan, benzoik kislo a,
a oma ik halqa bilan bog‘langan ka boksil gu uhi u ayli ali a ik kislo ala dan a q qiladi.
Ula ning eak i ligi elek o il a nukleo il eak siyala bilan bog‘liq bo‘lib, kimyo iy
sin ezda keng qo‘llaniladi. Shu bilan bi ga, o ganik ka bon kislo ala biologik izimla da ko‘plab
me abolik ja ayonla da ish i ok e adi, masalan, amino kislo ala sin ezida a ene giya
almashinu ida.
Noo ganik ka bon kislo ala , asosan, ka bon dioksid su bilan eaksiyaga ki ishidan hosil
bo‘ladi a ka bona , bika bona ionla ini hosil qiladi. Ula abiiy su izimla ida, biologik
izimla da a sanoa ja ayonla ida muhim ahamiya ga ega. Masalan, ka bonik kislo a (H₂CO₃)
su da e ib, kislo a iy muhi ya a adi a pH ba qa o ligini a’minlaydi. Shuningdek, noo ganik
ka bon kislo ala me all ka bona la a bika bona la bilan eaksiyaga ki ib, u li sanoa
ja ayonla ida, masalan, semen ishlab chiqa ishda a me all e i ish exnologiyasida qo‘llaniladi.
Ula ning kimyo iy xususiya la i a ion hosil qilish qobiliya i ula ni biologik a sanoa
izimla ida aj almas komponen ga aylan i adi.
Ka bon kislo ala ni nomenkla u a qilish o ganik a noo ganik kimyo qoidala iga mu o iq
amalga oshi iladi.
715
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
O ganik kislo ala da IUPAC qoidala iga ko‘ a, ka boksil gu uhi eng yuqo i p io i e ga
ega a molekula nomida “–oic acid” qo‘shimchasi bilan i odalanadi. Masalan, CH₃COOH ace ic
acid. A oma ik kislo ala da esa “benzoic acid” kabi nomlash qo‘llaniladi. Noo ganik ka bon
kislo ala esa H₂CO₃ shaklida yoziladi a ula su da ion hosil qilu chi si a ida asni lanadi.
Nomenkla u a ka bon kislo ala ning ilmiy muloqo da aniqligini a’minlaydi, ula ning
iden i ika siyasi a kimyo iy eaksiyala da ish i okini osonlash i adi. Shu bilan bi ga,
nomenkla u a o qali yangi ka bon kislo ala ni ya a ish a ula ni asni lash imkoniya i ham
ma jud.
Ka bon kislo ala kislo a iy xa i-ha aka , es e i ika siya, anhid id hosil qilish, nukleo ilik
qo‘shilish a ney aliza siya eaksiyala ida aol ish i ok e adi. Ula ning kislo a iy mus ahkamligi
yon zanji a elek on aqsimo iga bog‘liq. O ganik ka bon kislo ala da eak i lik ka boksil
gu uhi a yon zanji unk sional gu uhla i bilan aniqlanadi. Noo ganik ka bon kislo ala esa
su da e ib, ka bona a bika bona ionla ini hosil qiladi, bu ula ning biologik a sanoa
ahamiya ini oshi adi.
Ka bon kislo ala ning kimyo iy xususiya la ini o‘ ganish yangi do i o a sanoa
bi ikmala ini sin ez qilishda muhim ahamiya ga ega. Ka bon kislo ala biologik izimla da pH
ba qa o ligini saqlash, ene ge ik ja ayonla da ish i ok e ish a mine al almashinu ni
a’minlashda muhim ol o‘ynaydi. Sanoa da esa ula polime la , do i o moddala , oziq-o qa
qo‘shimchala i, semen a me all e i ish exnologiyasida keng qo‘llaniladi. Shuningdek,
labo a o iya sha oi ida ka bon kislo ala kimyo iy sin ez a analiz ja ayonla ida ishla iladi.
O ganik a noo ganik ka bon kislo ala ning amaliy qo‘llanilishi ula ning nomenkla u a,
klassi ika siya a molekulya uzilishini chuqu ushunishni alab qiladi. Shu bilan bi ga,
ula ning biologik a sanoa ahamiya i ilmiy adqiqo la ni yanada i ojlan i ishga imkon ya a adi.
Muhokama
Ka bon kislo ala kimyo anida a sanoa hamda biologik izimla da o‘ziga xos ol
o‘ynaydi. Molekulya uzilishi a unk sional gu uhla i ula ning kimyo iy eak i ligini
belgilaydi, bu esa u li kimyo iy eaksiyala da, xususan es e i ika siya, anhid id hosil qilish a
ney aliza siya ja ayonla ida muhim ahamiya ga ega. O ganik ka bon kislo ala ning yon
zanji la ining uzunligi, a oma ik yoki ali a ik abia i, shuningdek, polika boksil yoki
monoka boksil shaklda bo‘lishi ula ning izik a kimyo iy xususiya la iga sezila li a’si
ko‘ sa adi. Shu bilan bi ga, noo ganik ka bon kislo ala su da e ib ka bona a bika bona
ionla ini hosil qilishi u ayli biologik izimla da pH ba qa o ligini a’minlashda muhim ol
o‘ynaydi. Tahlilla shuni ko‘ sa diki, ka bon kislo ala ning nomenkla u asi a klassi ika siyasi
ula ni ilmiy adqiqo a sanoa ja ayonla ida aniq iden i ika siya qilish imkonini be adi. IUPAC
qoidala iga mu o iq o‘g‘ i nomlangan ka bon kislo ala labo a o iya a sanoa amaliyo ida
xa olikla ni kamay i adi a yangi bi ikmala ni ya a ishda me odologik asos bo‘lib xizma qiladi.
Shu bilan bi ga, klassi ika siya o qali ka bon kislo ala u li u kumla ga aj a ilib, ula ning
eak i ligi a qo‘llanilish sohasi izimli a zda o‘ ganiladi. Muhokama ja ayonida shuningdek
ka bon kislo ala ning biologik a sanoa qo‘llanilishi ham ko‘ ib chiqildi. O ganik ka bon
kislo ala do i o moddala , polime la a oziq-o qa sanoa ida keng qo‘llanilsa, noo ganik
ka bon kislo ala semen ishlab chiqa ish, me all e i ish a su izimla ida kislo a-asos
mu ozana ini a’minlashda sama ali ishla iladi. Bu jiha la ula ning ilmiy adqiqo la a amaliy
ja ayonla da dolza bligini oshi adi. Shu bilan bi ga, molekulya uzilish a kimyo iy
xususiya la ni chuqu o‘ ganish yangi bio aol a sanoa kimyo iy bi ikmala ini sin ez qilishga
imkon be adi.
716
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Ka bon kislo ala bilan bog‘liq adqiqo la na ijasida ula u li eak i lik p o iliga ega
ekanligi aniqlanib, bu esa yangi ka ali ik, bioo ganik a a ma se ik ja ayonla ni i ojlan i ishda
qo‘llaniladi.
Na ijala
Ushbu maqola ahlil na ijala iga ko‘ a, ka bon kislo ala ning molekulya uzilishi,
kimyo iy xususiya la i a unk sional gu uhla i ula ning biologik a sanoa ahamiya ini
belgilo chi asosiy omil hisoblanadi. O ganik ka bon kislo ala yon zanji la , a oma ik yoki
ali a ik abia i a polika boksil yoki monoka boksil shaklida bo‘lishiga qa ab u li eaksiyala da
u licha xa i-ha aka ko‘ sa adi. Noo ganik ka bon kislo ala esa su da e ib, ka bona a
bika bona ionla ini hosil qilishi u ayli biologik izimla da pH ba qa o ligini a’minlaydi a
sanoa ja ayonla ida keng qo‘llaniladi. Klassi ika siya a nomenkla u a ka bon kislo ala ning
izimli o‘ ganilishini a ilmiy muloqo da aniqlikni a’minlaydi. IUPAC qoidala iga mu o iq
nomlangan o ganik kislo ala labo a o iya sha oi ida xa olikla ni kamay i adi a yangi
bi ikmala ni ya a ishda asosiy me odologik osi a hisoblanadi. Shu bilan bi ga, ka bon kislo ala
biologik izimla da ene giya almashinu i, mine al balans a kislo a iy mu ozana ni saqlashda,
sanoa da esa polime la , do i o moddala a me all e i ish exnologiyasida sama ali qo‘llaniladi.
Na ijala shuni ko‘ sa diki, ka bon kislo ala ning ilmiy o‘ ganilishi na aqa naza iy
jiha dan, balki amaliy ja ayonla da ham ahamiya ga ega. Molekulya uzilish a kimyo iy
xususiya la ni aniqlash o qali yangi bio aol a sanoa kimyo iy bi ikmala ini sin ez qilish,
labo a o iya a sanoa ja ayonla ini op imallash i ish imkoniya i ya a iladi. Shu bilan bi ga,
nomenkla u a a klassi ika siya bilimla i pedagogik a ilmiy adqiqo la da me odik asos si a ida
qo‘llanilishi mumkin.
Xulosa
Ushbu maqola ahlil na ijala iga ko‘ a, ka bon kislo ala kimyo anida, biologik
izimla da a sanoa ja ayonla ida o‘ziga xos a dolza b ahamiya ga ega ekanligi aniqlandi.
Molekulya uzilishi, unk sional gu uhla i a yon zanji la ining xossala i ka bon
kislo ala ning kimyo iy xa i-ha aka ini belgilaydi, bu esa ula ni o ganik a noo ganik kimyo
sohala ida keng qo‘llash imkonini ya a adi. O ganik ka bon kislo ala ali a ik a a oma ik
u kumla ga bo‘linib, u li eaksiyala da u licha eak i lik ko‘ sa adi, noo ganik ka bon
kislo ala esa su da e ib ion hosil qilish xususiya i u ayli biologik izimla da pH ba qa o ligini
a’minlaydi a sanoa ja ayonla ida keng qo‘llaniladi. Klassi ika siya a nomenkla u a ka bon
kislo ala ning ilmiy adqiqo a labo a o iya amaliyo la ida aniq iden i ika siya qilinishini
a’minlaydi. IUPAC qoidala iga mu o iq o‘g‘ i nomlangan bi ikmala ilmiy muloqo da
xa olikla ni kamay i adi, yangi kimyo iy a bio aol bi ikmala ni ya a ishda me odologik asos
bo‘lib xizma qiladi. Shuningdek, ka bon kislo ala ning biologik a sanoa qo‘llanilishi ula ning
ilmiy o‘ ganilishining dolza bligini oshi adi. O ganik a noo ganik ka bon kislo ala ning
molekulya xususiya la i, kimyo iy eak i ligi a nomenkla u asi bilan bog‘liq bilimla yangi
sin ez ja ayonla ini i ojlan i ish, labo a o iya a sanoa exnologiyala ini op imallash i ish,
hamda a ma se ik a biokimyo iy adqiqo la da amaliy na ijala olish imkonini ya a adi.
Umuman olganda, ka bon kislo ala ma zusi ilmiy jiha dan chuqu o‘ ganishga loyiq
bo‘lib, ula ning uzilishi, klassi ika siyasi a nomenkla u asi haqidagi bilimla o ganik a
noo ganik kimyo, bioo ganik sin ez, a ma se ika a sanoa ja ayonla ida keng qo‘llanilishi
mumkin.
717
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Foydalanilgan adabiyo la
1. B uice, P. Y. O ganic Chemis y. 9 h Edi ion. Pea son, 2016. – Be 1–1200
2. Ca ey, F. A., Sundbe g, R. J. Ad anced O ganic Chemis y: Pa A: S uc u e and
Mechanisms. 6 h Edi ion. Sp inge , 2010. – Be 1–1000
3. McMu y, J. O ganic Chemis y. 9 h Edi ion. Cengage Lea ning, 2016. – Be 1–1100
4. Loudon, G. M., Pa ise, J. O ganic Chemis y. 6 h Edi ion. Ox o d Uni e si y P ess, 2014. –
Be 1–950
5. Mo ison, R. T., Boyd, R. N. O ganic Chemis y. 7 h Edi ion. Pea son, 2010. – Be 1–1050
6. Ma ch, J. Ad anced O ganic Chemis y: Reac ions, Mechanisms, and S uc u e. 6 h
Edi ion. Wiley, 2007. – Be 1–1100
7. Clayden, J., G ee es, N., Wa en, S. O ganic Chemis y. 2nd Edi ion. Ox o d Uni e si y
P ess, 2012. – Be 1–1000
8. Solomons, T. W. G., F yhle, C. B. O ganic Chemis y. 12 h Edi ion. Wiley, 2017. – Be 1–
1100
