RESEARCH AND DEVELOPMENT
TADQIQOT VA TARAQQIYOT
ISSN: 3030 – 3281
Volume II, Issue 11 (2025)
© 2025, he Au ho (s). Published by IMFAKTOR.
This is an open access a icle unde he CC BY license h p://c ea i ecommons.o g/licenses/by/4.0/ 55
Ichki ishla o ganla i xodimla ining kasbiy madaniya i – bu na aqa yu idik bilim da ajasi yoki xizma
azi ala ini baja ish ko‘nikmala ining yig‘indisi, balki shaxsiy axloq, ma’na iya i, uhiy ba qa o ligi hamda
jamiya oldidagi mas’uliya ini o‘zida mujassam e gan mu akkab ij imoiy hodisadi .
ICHKI ISHLAR ORGANLARI XODIMLARINING KASBIY
MADANIYATI: AXLOQIY TAMOYILLAR VA MA’NAVIY
YONDASHUVLAR TA’SIRI
Akmaljon TURSUNPO‘LATOV¹.
¹ Falsa a anala i bo’yicha alsa a dok o i (PhD), Oʻzbekis on Respublikasi Ichki ishla azi ligi Namangan akademik li seyi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17691410
ANNOTATSIYA
Huquqni muho aza qilish aoliya i insonning kasbiy hayo ining aj almas qismi bo‘lib, u na aqa huquqiy no mala ga, balki
axloqiy me’yo la ga ham asoslanadi. Ushbu aoliya jamiya dagi a ibni saqlash bilangina cheklanmaydi, balki shaxsiy bu chni ado
e ish, jamiya ga xizma qilish kabi chuqu ma’na iy mas’uliya ni ham o‘z ichiga oladi.
Ichki ishla o ganla i xodimi uchun kasbiy e ika oddiy qonun-qoidala ga ioya qilishdan ko‘ a mu akkab oq a mazmunan
chuqu oq ushunchani angla adi. Kasbiy e ika xodimdan o‘z xizma azi ala iga mas’uliya li munosaba da bo‘lishni, adola
a halollik amoyilla iga sodiq qolishni, aoliya ini ijdon a ma’na iy qad iya la ga mu o iq a zda olib bo ishni alab e adi.
Kali so‘zla : saloma lik, ibbiyo , ibbiy madaniya , on ologiya, saloma likning ij imoiy de e minan la i, madaniy kompe en siya,
bemo la ning imkoniya la ini kengay i ish, saloma lik engligi, exnologik yu uqla , uhiy saloma lik.
PROFESSIONAL CULTURE OF LAW ENFORCEMENT OFFICERS:
IMPACT OF ETHICAL PRINCIPLES AND SPIRITUAL
APPROACHES
ANNOTATION
Law en o cemen ac i i y is an in eg al pa o an indi idual’s p o essional li e and is g ounded no only in legal no ms bu also
in e hical p inciples. This wo k ex ends beyond main aining public o de ; i encompasses ul illing one’s pe sonal du y and se ing
he communi y, e lec ing a p o ound mo al esponsibili y.
Fo an o ice o in e nal a ai s, p o essional e hics ep esen a concep a mo e complex and subs an i e han me ely
complying wi h laws and egula ions. P o essional e hics equi e he o ice o demons a e a esponsible a i ude owa d o icial
du ies, adhe e o he p inciples o jus ice and in eg i y, and conduc hei wo k in acco dance wi h conscience and mo al alues.
Keywo ds: heal h, medicine, medical cul u e, on ology, social de e minan s o heal h, cul u al compe ence, pa ien empowe men ,
heal h equi y, echnological ad ancemen s, men al heal h.
ПРОФЕССИОНАЛЬНАЯ КУЛЬТУРА СОТРУДНИКОВ ОРГАНОВ
ВНУТРЕННИХ ДЕЛ: ВЛИЯНИЕ ЭТИЧЕСКИХ ПРИНЦИПОВ
И ДУХОВНЫХ ПОДХОДОВ
АННОТАЦИЯ
Деятельность по обеспечению правопорядка является неотъемлемой частью профессиональной жизни человека и
основывается не только на правовых нормах, но и на этических принципах. Такая деятельность не ограничивается
поддержанием общественного порядка, но также включает в себя исполнение личного долга и служение обществу, что
отражает глубокую моральную ответственность.
Для сотрудника органов внутренних дел профессиональная этика представляет собой более сложное и содержательно
глубокое понятие, чем простое соблюдение законов и правил. Профессиональная этика требует от сотрудника
ответственного отношения к служебным обязанностям, приверженности принципам справедливости и честности, а также
осуществления своей деятельности в соответствии с совестью и нравственными ценностями.
Ключевые слова: здоровье, медицина, медицинская культура, онтология, социальные детерминанты здоровья, культурная
компетентность, расширение возможностей пациентов, равенство в сфере здравоохранения, технологические достижения,
психическое здоровье.
RESEARCH AND DEVELOPMENT | VOLUME II | ISSUE 11 | 2025
56
Bugungi globallashu a ezko axbo o almashu i da ida huquqni muho aza qilish o ganla i
xodimla idan na aqa kasbiy maho a , balki yuksak axloqiy amoyilla ga amal qilish, insonpa a lik, adola ,
halollik a ijdon asosida aoliya yu i ish alab e iladi. Ze o, ichki ishla o ganla i xodimining ha bi qa o i
a ha aka i be osi a inson aqdi i, jamiya ning huquqni muho aza qilu chi izimga bo‘lgan ishonchi hamda
da la nu uziga a’si ko‘ sa adi.
Zamona iy ilmiy yondashu la da kasbiy madaniya xizma majbu iya la ini bilish bilangina emas, balki
xodimning ma’na iy dunyosi, kasbiy axloq me’yo la iga sadoqa i, muloqo madaniya i a psixologik ye ukligi bilan
belgilanadi. Shu sababli ichki ishla o ganla ida kasbiy madaniya ni shakllan i ish ja ayoni – yu idik ayyo ga lik,
ma’na iy-axloqiy a biya, ij imoiy-psixologik muhi a xizma in izomi o‘ asidagi o‘za o uz iy bog‘liqlikka ayanadi.
Mamlaka imizda amalga oshi ilayo gan isloho la , xususan, “Xalq a da la o ganla i o‘ asida ishonchni
mus ahkamlash” hamda “Xalq man aa la iga xizma qilu chi ichki ishla o ganla i” amoyilla i ushbu sohada
kasbiy madaniya ni yangi bosqichga ko‘ a ishni aqozo e moqda. Xizma aoliya i ja ayonida inson qad -
qimma i, huquq a e kinlikla ini a’minlamasdan u ib chinakam p o essionalizmga, shuningdek, yuksak
ma’na iy yuksalishga e ishish mumkin emas.
Ushbu maqolada ichki ishla o ganla i xodimla ining kasbiy madaniya ini shakllan i ishda axloqiy
amoyilla a ma’na iy yondashu la ning o‘ ni ahlil qilinadi. Shuningdek, mazku ja ayonning naza iy
asosla i, amaliy ahamiya i a zamona iy alabla i yo i iladi.
Insoniya mehna qu olla idan oydalanishni o‘zlash i gan ilk da la danoq ula ni akomillash i ish a
kundalik hayo ni yengillash i ishga in ilib kelgan. Bu ja ayon na aqa ya a ilgan buyumla ning si a ida, balki
insonning maho a da ajasi a kasbiy shakllanishida ham namoyon bo‘lgan. Vaq o‘ ishi bilan mehna
aoliya ining akomillashu i insonni o‘z kasbining mohi egasiga, ya’ni mu axassisga aylan i gan a ilmiy
adabiyo la da “p o essionalizm” ushunchasi bilan i odalanadi.
P o essionalizm – shaxsning o‘z kasbiga ongli sadoqa bilan yondashishi, aoliya ini uzluksiz akomillash i ishga
in ilishi hamda bu un um da omida anlagan sohasida idoko ona mehna qilishga ayyo ligi bilan a si lanadi. U inson
aoliya ining ba cha sohala ida namoyon bo‘lsa-da, ha bi soha o‘ziga xos alqin a mazmuniy xususiya la ga ega.
Da la xizma ida p o essionalizm na aqa yuksak kasbiy maho a a qonunchilikni mukammal bilishni,
balki axloqiy mas’uliya , uqa ola bilan sama ali muloqo a adola amoyilla iga sodiqlikni ham o‘z ichiga
oladi. Ayniqsa, ichki ishla o ganla i izimida bu ja ayon ij imoiy madaniya bilan chamba chas bog‘liq bo‘lib,
u umumiy ma’na iya , axloqiy qad iya la a shaxsiy mas’uliya ning uyg‘unligida shakllanadi.
Tahlil a na ijala
Ichki ishla o ganla i xodimla ining ij imoiy madaniya i – bu jamoa chilik bilan o‘za o munosaba la , xizma
in izomi, xizma doshla , uqa ola a u li ij imoiy gu uhla bilan sama ali kommunika siya madaniya i,
shuningdek, ij imoiy ishonchga asoslangan mu akkab izimdi . Ushbu madaniya ning yuksak da ajada
shakllanishi jamiya da a ib, xa sizlik a adola ni a’minlashning muhim omilla idan bi i hisoblanadi.
Mazku madaniya na aqa kommunika i kompe ensiyala ni, balki xodimla ning p o essional azi ala ni
baja ish ja ayonida ij imoiy qad iya la ni qabul qilishi a ula ga amal qilinishini belgilo chi alsa iy amoyilla ni
ham qam ab oladi. Ilmiy adqiqo la ichki ishla o ganla i xodimla i xulq-a o ida halollik, adola kabi axloqiy
p insipla ga ioya e ish ula ning p o essional sama ado ligiga hamda uqa ola bilan aloqala iga be osi a a’si
ko‘ sa ishini asdiqlaydi [1]. Bu ma’lumo la axloqiy s anda la ning ahamiya ini asoslaydi, mazku s anda la
esa inson huquqla i a ij imoiy adola haqidagi alsa iy qa ashla bilan uyg‘un holda shakllanadi. Falsa a ushbu
s anda la ning konsep ual asosla ini belgilaydi, ula ning za u iya i a qo‘llanish mexanizmla ini izohlaydi.
Shu bois ichki ishla o ganla i xodimining axloqiy qiyo asi a p o essional-axloqiy madaniya i jamiya da
doimo yuqo i baholangan bo‘lsa-da, mamlaka imizning hozi gi a aqqiyo bosqichida ula ning oli a
ahamiya i yanada o ib bo moqda. Shaxsda p o essional-axloqiy si a la ni shakllan i ish, axloqiy xulq-a o
s a egiyala ini i ojlan i ish a kasbiy madaniya ko‘nikmala ini mus ahkamlash ichki ishla o ganla i oldida
u gan muhim ij imoiy a kasbiy azi ala ni hal e ishda alohida ahamiya kasb e adi [2]. Bugungi kunda ichki
ishla o ganla i xodimla ini p o essional-axloqiy a biyalash a ula ning axloqiy ye ukligini a’minlash
zamona iy kad la ayyo lash izimining eng muhim us u o yo‘nalishla idan bi i hisoblanadi.
Sheglo a’kidlaganidek, ichki ishla o ganla i xodimla ining p o essional-axloqiy madaniya ini
shakllan i ish ja ayonining o‘ziga xosligi shundaki, ula ij imoiy unksiyala ni baja ish, huquqni muho aza
qilish a huquqni qo‘llash aoliya ida, jinoya chilik olami bilan be osi a aloqada bo‘lish ja ayonida ezgulik a
yo uzlik, haqiqa , sha a , qad -qimma , halollik, ij imoiy adola kabi axloqiy me’yo la ga ayanadila hamda
ula ga nisba an yangicha qa ashla ni shakllan i adila [3].
Zamona iy ichki ishla o ganla i xodimla i axloqiy jiha dan o‘ a as i sa la i singa i jamiya man aa la i,
qonuniylik a adola yo‘lida xizma qilishga ayyo bo‘lishla i lozimligi alohida a’kidlanadi [4].
TADQIQOT VA TARAQQIYOT | II-JILD | 11-SON | 2025
57
BMT Bosh Assambleyasi omonidan qabul qilingan egishli xalqa o hujja la da ham ba cha mamlaka la ga
huquqni muho aza qilu chi o ganla xodimla i amal qilishi lozim bo‘lgan axloqiy p insipla dan oydalanish a siya
e ilgan. Unga ko‘ a, ichki ishla o ganla i xodimla i jamiya ning “hayo si a i”ni a’minlaydi, ha bi kishini
noqonuniy xa i-ha aka la dan himoya qiladi a bu kasb yuqo i da ajadagi mas’uliya ni alab qiladi [5].
Umuman olganda, B. Kononenko a’kidlaganidek, kasb anlash a kasbiy azila la ni akomillash i ish
ja ayoni shaxsning umumiy madaniya da ajasi bilan chamba chas bog‘liqdi [6].
Jamiya da inchlik a xa sizlikni a’minlash uchun xodim aqa qonunni bilish yoki ashqi in izomga
ioya qilish bilangina cheklanib qolmasdan, o‘zining ichki ma’na iy dunyosini ham i ojlan i ishi za u .
Axloqiy a biya mazku ja ayonda alohida o‘ in u adi, chunki u xodimning jamiya oldidagi olini, uning
odamla ga xizma qilish mas’uliya ini chuqu anglashiga yo dam be adi. Shu ma’noda kasbiy e ika xodimning
jamiya bilan munosaba la ini a ibga solu chi, shaxsiy ye uklikka yo‘nal i ilgan ja ayon bo‘lib, u aqa ashqi
in izomni emas, balki ichki ma’na iy a ib-in izomni ham shakllan i adi [7].
Yu idik kasbiy aoliya ning boshqa sohala dan a qli omoni shundaki, u o‘g‘ idan o‘g‘ i odamla bilan
ishlashga asoslanadi. Shu sababli mazku sohada axloqiy me’yo la ga ioya qilish a ma’na iy-axloqiy
ayyo ga lik za u iy sha si a ida qa aladi [8]. Ha bi huquqni muho aza qilu chi xodimning ma’na iy
qiyo asining eng muhim belgisi – uning xizma azi ala iga bo‘lgan munosaba i a p o essionalizmidi .
G. Lazu ina a’kidlaganidek, ilmiy modelning asosiy qad iya la i “jamiya oldidagi azi a” ushunchasi bilan
chamba chas bog‘liq bo‘lib, p o essional axloqning poyde o ini ashkil e adi.
P o essional axloqning asosiy azi asi shunday muomala a o‘za o munosaba la izimini a’minlashdan
ibo a ki, uning o qali p o essional gu uh a’zola i o‘z aoliya la i na ijasida eng yaxshi ko‘ sa kichla ga e ishadila
a shu a iqa o‘z aoliya la ining maqsadga mu o iqligini o‘liq oqlaydila [9]. Tadqiqo chila ning ik iga ko‘ a,
p o essional jiha dan muhim bo‘lgan shaxsiy si a la uqa olik yaxli ligi, a anpa a lik, yuqo i ij imoiy aollik,
qonunga chuqu hu ma , huquqiy da la ning ij imoiy qad iya la i, uqa ola ning sha’ni a qad -qimma i, yuksak
axloqiy ong, ba qa o axloqiy e’ iqodla hamda bu ch uyg‘usiga ayangan bo‘lishi lozim.
Chunki ichki ishla o ganla i izimiga ki u chi xizma la , kasbla , mu axassislikla a la ozimla o‘zining
p o essional a ilmiy mazmuni jiha idan bi -bi idan sezila li da ajada a qlanadi. Ushbu ko‘p qi ali izim
uqa ola ning xa sizligini a’minlash a huquqni muho aza qilish sama ado ligini oshi ish maqsadida ha bi
bo‘linma a mu axassislikning o‘ziga xos olini a maqsadini belgilaydi. Shu bilan bi ga, ula ning o‘za o
bog‘liqligi a o‘za o a’si i izimning umumiy sama ado ligini a’minlaydi [10].
Yuqo idagi ik la ni inoba ga olgan holda a I. Sha o a hamda G. And eye ning pozi siyala ini qo‘llab-
qu a lagan a zda, ichki ishla o ganla i xodimining kasbiy-e ik madaniya i ushunchasini quyidagicha
izohlash mumkin: bu — shaxsning ichki ishonchla i a hayo iy qadamla i si a ida qabul qilingan kasbiy-e ik
qad iya la izimi bo‘lib, ij imoiy me’yo la a huquqiy no mala asosida shakllangan izimdi [11]. Mazku
izim kasbiy azi ala ni baja ishda axloqiy a biya a xulq-a o qoidala iga qo‘yiladigan alabla ni belgilaydi,
shaxsning p o essional xulq-a o i a axloqiy qiyo asini ij imoiy hamda huquqiy mezonla o qali a ibga
soladi a shu ma’noda ha bi xodimning kasbiy aoliya ida o‘z i odasini opadi, deb hisoblaymiz.
Yuqo i da ajadagi p o essional e ika a’minlanishi uchun ichki ishla o ganla idagi xodimla ning axloqiy
a p o essional a biyasiga ilmiy adqiqo la da alohida e’ ibo be iladi. Ayniqsa, kad la ni ayyo lash
ja ayonida bu a biya muhim ahamiya kasb e adi, chunki u xizma ning axloqiy asosla ini a xizma bu chiga
qo‘yiladigan alabla ni i ojlan i ishga qa a ilgan.
P o essional a axloqiy a biya – bu ichki ishla o ganla ida xizma aoliya i alabla iga mu o iq a ishda
xodimla da za u si a la ni shakllan i ishga yo‘nal i ilgan izimli a maqsadli aoliya di . Mazku ja ayon
xodimla ning axloqiy qiyo asini belgilo chi si a la majmuini shakllan i ishga xizma qiladi, ula ning shaxsiy
dunyoqa ashi a xizma bu chiga bo‘lgan munosaba ini aniqlaydi. Shu bilan bi ga, p o essional a axloqiy
a biya xodimla ning ma’na iy ye ukligini oshi ish, ula ni axloqiy me’yo la a p o essional s anda la ga
mu o iq holda a biyalash o qali ula aoliya yu i ayo gan muassasa yoki o ganning umumiy sama ado ligini
a’minlaydi. Bu ja ayon, shuningdek, xizma ning axloqiy asosla i a bu chga bo‘lgan yondashu ni anglash
o qali xodimla ning p o essionalligi a axloqiy in eg i e ini i ojlan i ishga xizma qiladi.
Ichki ishla xodimla i e ikasi bilan bog‘liq huquqiy masalala ni ko‘ ib chiqqanda, so‘nggi yilla da olimla
ko‘plab mamlaka la da da la xizma i e ikasi masalala iga alohida e’ ibo qa a ayo ganini ko‘ ish mumkin.
Da la xizma i e ikasi da la xizma chila ining aoliya ida axloqiy me’yo la ni belgilaydi a ula ni kundalik
amaliyo da qo‘llashni a’minlaydi. Bu esa da la xizma chila ining p o essional si a la ini oshi ish, axloqiy
amoyilla ga ioya e ish a xizma ko‘ sa ish si a ini yaxshilashga yo dam be adi.
Ichki ishla o ganla i xodimining axloqini a ibga solish o qali ula ning shaxsiy a p o essional xulq-
a o i uyg‘unlash i iladi, bu esa ula ning xizma ga bo‘lgan munosaba ini yaxshilaydi hamda da la
xizma ining sama ado ligini oshi adi [12].
RESEARCH AND DEVELOPMENT | VOLUME II | ISSUE 11 | 2025
58
Xodimla ning axloqiy a p o essional in eg i e ini saqlash xizma ning umumiy si a ini oshi ish uchun za u
bo‘lgan ashkiliy a ma’na iy sha -sha oi la ni ya a adi. P o essional axloqiy madaniya ni i ojlan i ish
azi ala ini sama ali hal e ish uchun ichki ishla o ganla i ahba i maxsus bilimla majmuasiga ega bo‘lishi za u .
Bu bilimla pedagogika, e ika, ibbiyo , psixologiya, alsa a a so siologiya sohala ini o‘z ichiga oladi,
shuningdek, ye akchilik a ashkilo chilik ko‘nikmala ini ham alab e adi [13]. Hayo aj ibasi shuni ko‘ sa adiki,
ushbu azi ala , ayniqsa, xizma jamoala ida ij imoiy-axloqiy muhi ba qa o bo‘lgan a aj ibali xodimla yangi
xodimla ga axloqiy ba qa o lik namunasini ko‘ sa ib, ula ga ko‘maklashgan aqdi da mu a aqiya li amalga
oshi iladi. Bu esa p o essional madaniya ni shakllan i ishda muhim omil hisoblanadi [14].
P o essional axloqiy a ibbiy madaniya ni a biyalash uzluksiz ja ayon bo‘lib, u kundalik aoliya , kasbiy
ayyo ga lik a maxsus a biya iy adbi la bilan chamba chas bog‘liq. Ushbu ja ayonni, ayniqsa yosh
xodimla uchun, sama ali ashkil e ish maqsadida aniq a ba a sil ishlab chiqilgan das u la ga eh iyoj ma jud.
Bunday das u la a biya iy ja ayon bosqichla ini qam ab olishi, axloqiy bilimla ni oshi ish, axloqiy
qad iya la ni ushun i ish a ula dan oydalana bilishni shakllan i ish, shuningdek, indi idual axloqiy
das u la ni ishlab chiqish hamda o‘g‘ i axloqiy bahola ni shakllan i ishni o‘z ichiga olishi lozim.
Axloqiy me’yo la ni a o‘g‘ i axloqiy xulq-a o ni kundalik hayo hamda xizma azi ala ida
mus ahkamlash ichki ishla o ganla ining umumiy sama ado ligini oshi ishga, xodimla ning p o essional axloqiy
madaniya ini i ojlan i ishga xizma qiladi. Buning zami ida xizma ja ayonla ida yuqo i axloqiy s anda la ni
saqlash, xodimla ning axloqiy in eg i e ini a’minlash kabi maqsadla yo adi. Axloqiy a huquqiy a biya
doi asida axloqiy me’yo la bilan huquqiy alabla o‘ asidagi bog‘liqlikni anglash alohida ahamiya ga ega [15].
Buning asosiy sababi shundaki, huquqni muho aza qilish aoliya ida axloqiy amoyilla huquqiy xa ak e ga ega
bo‘lib, ula xodimla ning xulq-a o ini a ibga solu chi qoidala di . Ushbu amoyilla xodimla ning p o essional
aoliya ida huquqiy no mala bilan uyg‘unlashadi a ha kuni amaliyo da qo‘llaniladi.
Ko‘leso ik iga ayanib ay ganda, zamona iy uqa o as i ini yaxli ushunishda u quyidagi ye i asosiy
si a i bilan a si lanadi: axloqiylik, ijdon, xo i a, uhiy hola , asa u , i oda a xa ak e .
Ichki ishla o ganla i xodimla ining kasbiy madaniya i – bu aqa xizma azi ala ini baja ish malakasi
emas, balki axloqiy mas’uliya , ma’na iy ye uklik, insonpa a lik a adola amoyilla iga asoslangan
mu akkab ij imoiy izimdi . Tadqiqo la ko‘ sa adiki, p o essionalizm ushunchasi qonunla ni bilish a ula ga
ioya qilish bilangina chega alanmaydi; u xodimning ijdonan xizma qilishi, uqa ola ga hu ma bilan
munosaba da bo‘lishi, empa iya a halollikni namoyon e ishi o qali yuzaga keladi.
Ichki ishla o ganla ida kasbiy madaniya ni i ojlan i ish uch asosiy omil bilan chamba chas bog‘liq:
Axloqiy amoyilla – adola , halollik, mas’uliya a ijdon bilan ish yu i ish kasbiy madaniya ning
negizini ashkil e adi. Ma’na iy yondashu la – inson qad -qimma ini hu ma qilish, jamiya man aa la iga
sadoqa , milliy a umuminsoniy qad iya la ni anglash xodimning ichki dunyosini boyi adi.
Huquqiy a kasbiy kompe ensiya – zamona iy bilimla , kommunika siya ko‘nikmala i, psixologik
ayyo ga lik a xizma in izomining uyg‘unlashu i chinakam p o essionalizmni namoyon e adi.
Xalqning da la o ganla i aoliya idan ozi bo‘lishi uchun, eng a alo, ushbu izimda xizma qilayo gan
xodimla da yuqo i da ajadagi kasbiy madaniya , sha o lik a jamoa chilik bilan ishonchli kommunika siya
o‘ na ilgan bo‘lishi za u . Shu bilan bi ga, ichki ishla o ganla i izimida ma’na iy-axloqiy a biya, psixologik
qo‘llab-qu a lash hamda xizma e ikasi bo‘yicha mun azam eningla ni yo‘lga qo‘yish bugungi kunning
dolza b eh iyojla idan bi idi .
Xulosa qilib ay ganda, ichki ishla o ganla i xodimla ining kasbiy madaniya ini axloqiy amoyilla a
ma’na iy yondashu la asosida i ojlan i ish – bu na aqa bi izimning, balki bu un jamiya ning xa sizligi,
ba qa o ligi a ishonchli kelajagi uchun hal qilu chi ahamiya ga ega omildi . Xizma madaniya ining
yuksalishi jamiya a da la o‘ asidagi ishonchni mus ahkamlaydi, uqa ola ning huquq a e kinlikla ini
sama ali himoya qilish imkonini kengay i adi.
Shu bilan bi ga, kasbiy madaniya ning i oji huquqni muho aza qilish izimining zamona iy alabla a
demok a ik qad iya la ga mos a aqqiy e ishini a’minlaydi. Mazku yo‘nalishdagi izchil ilmiy izlanishla ,
amaliy das u la a a biya iy yondashu la ning akomillashu i jamiya ning ij imoiy-siyosiy ba qa o ligi a
ishonchli kelajagiga be osi a xizma qiladi.
TADQIQOT VA TARAQQIYOT | II-JILD | 11-SON | 2025
59
Иқтибослар
1. Душкин А. С., Трипутин С. Н., Гурьев М. Е. Профессионально-нравственная культура
сотрудников органов внутренних дел // Вестник Санкт-Петербургского университета
МВД России. – 2017. – № 4 (76). – С. 168-171.
2. Гурьев М. Е. Анализ особенностей воспитания профессионально-нравственной культуры
сотрудников органов внутренних дел // Материалы X Международной научно-практической
конференции «Теория и практика актуальных исследований». — Краснодар: Научно-
издательский центр «Априори», 2015. – С. 33-42.
3. Щеглов А. В. Воспитание профессиональной нравственной культуры сотрудника органов
внутренних дел России: дис. … канд. пед. наук. – СПб., 1994. – 209 с.
4. Руа Ж. Ж., Миша Ж. Ф. История рыцарства. – М., 2007.
5. Международная защита прав и свобод человека: сборник документов. – М., 1990.
6. Кононенко Б. И. Профессиональная культура сотрудников органов внутренних дел: лекция.
– М.: МЮИ МВД России, 1998. – С. 3.
7. Мухина Т. Г., Сутугин А. Ю. Психодидактические условия формирования коммуникативной
культуры будущего педагога в процессе вузовского образования // Мир науки, культуры и
образования. – Горно-Алтайск, 2015. – С. 121–123.
8. Вызулин Е. А. Этические принципы и нормы деятельности сотрудников органов внутренних
дел // Вестник по педагогике и психологии Южной Сибири. – 2015. – № 4. – С. 39-49.
9. Лазутина Г. В. Профессиональная этика журналиста. – М., 2006. – С. 44.
10. Экстремальная психология в особых условиях деятельности: монография / под ред.
Б. Г. Бовина, А. В. Кокурина, А. М. Раков. – М., 2015. – С. 37.
11. Андреев Г. И. Формирование профессионально-этической культуры курсантов
образовательных учреждений МВД РФ: дис. … канд. пед. наук. – Чебоксары, 2002. – 251 с.
12. Садкина Т. М. Роль профессиональной этики в формировании профессиональной культуры
государственных служащих в России // Современное общество и власть. – 2017. – № 2 (12).
13. Москаленко С. Г. Организация профессионально-нравственного воспитания сотрудников
органов внутренних дел // Экономический вестник МВД России. – 2014. – № 3. – С. 54–64.
14. Никоноров Е. А., Вохонцева Н. С. Профессионально-нравственное воспитание сотрудников
органов внутренних дел МВД России // Вестник Московского университета МВД России. –
2014. – № 6. – С. 261–263.
15. Олейников В. С., Каданцева Н. П. Гражданственность юриста как основа нравственно-
правового воспитания // Вестник Санкт-Петербургского университета МВД России. –
2013. – № 1 (57). – С. 176–182.
RESEARCH AND DEVELOPMENT | VOLUME II | ISSUE 11 | 2025
60
ILMIY TAQRIZ
Maqola: “Ichki ishla o ganla i xodimla ining kasbiy madaniya i: axloqiy amoyilla
a ma’na iy yondashu la a’si i”
Mualli : Akmaljon TURSUNPO‘LATOV, Falsa a anala i bo’yicha alsa a dok o i (PhD),
Oʻzbekis on Respublikasi Ichki ishla azi ligi Namangan akademik li seyi.
Mazk maqola zamona iy jamiya a aqqiyo i sha oi ida ichki ishla o ganla i xodimla ining kasbiy
madaniya ini shakllan i ish muammosiga bag‘ishlangan bo‘lib, o‘zining ilmiy dolza bligi, naza iy
asoslanganligi a amaliy ahamiya i bilan aj alib u adi. Ma zu huquqni muho aza qilish izimida xizma
qilu chi xodimla aoliya ining axloqiy a ma’na iy jiha la ini chuqu ahlil e ishi bilan na aqa naza iy
adabiyo la da, balki amaliy aoliya ja ayonida ham ka a e’ ibo ni alab qiladigan masalala dan bi idi .
Maqola a alo globallashu , axbo o oqimla ining ezlashu i a da la o ganla i aoliya idan xalq
ku ayo gan alabla ning o ib bo ayo gan da ida ichki ishla o ganla i xodimla ining kasbiy madaniya i
masalasini kun a ibiga olib chiqadi. Mualli juda o‘g‘ i a ishda a’kidlaganidek, huquqni muho aza qilish
izimi xodimining ha bi qa o i, xa i-ha aka i a xizma dagi mas’uliya i be osi a inson aqdi i, jamiya ning
izimga bo‘lgan ishonchi hamda da la ning xalqa o miqyosdagi ob o‘siga a’si ko‘ sa adi. Bu ik maqolaga
yanada chuqu ij imoiy a axloqiy mazmun bag‘ishlaydi.
Maqolaning naza iy asosla i mus ahkam bo‘lib, unda kasbiy madaniya ning ko‘p qi ali alqinla i,
xususan, ma’na iy-axloqiy amoyilla , shaxsning ichki dunyosi, kommunika i madaniya , psixologik ye uklik
a xizma in izomi kabi ko‘ sa kichla ning o‘za o bog‘liqligi izimli a ishda yo i ilgan. Mualli ning kasbiy
madaniya ni yu idik ayyo ga lik, axloqiy a biya a ij imoiy-psixologik muhi ning uyg‘unligi si a ida alqin
qilishi ilmiy yondashu ning pux aligidan dalola be adi. Tahlil qismida kel i ilgan ilmiy manbala , xususan,
Sheglo , Kononenko, And eye , Lazu ina kabi ye akchi adqiqo chila ik la idan o‘ inli oydalanilgani
maqolaning naza iy qiyma ini oshi adi. Mualli ushbu manbala dagi g‘oyala ni mazmunan ahlil qilib, o‘z
adqiqo i bilan uyg‘unlash i a olgan. Ayniqsa, ichki ishla o ganla i xodimla ining axloqiy qa ashla i
jinoya chilik olami bilan o‘qnashu ja ayonida shakllanishi, ezgulik a yo uzlik, haqiqa , sha a , adola kabi
alsa iy ka ego iyala ning eal xizma aoliya ida namoyon bo‘lishi haqidagi ahlilla e’ ibo ga molikdi .
Maqola amaliy jiha dan ham muhim. Unda kad la ayyo lash ja ayonida ma’na iy-axloqiy a biyaga
bo‘lgan eh iyoj, xizma jamoala ida ij imoiy-axloqiy muhi ni mus ahkamlash, yosh xodimla uchun maxsus
das u la ishlab chiqish za u iya i asosli a zda ko‘ sa ilgan. Bu akli la ichki ishla o ganla i aoliya i
sama ado ligini oshi ish, jamoa chilik bilan o‘za o ishonchli munosaba la o‘ na ish a xodimla axloqiy
ba qa o ligini mus ahkamlash uchun muhim me odik yo‘nalishla bo‘lib xizma qilishi mumkin.
Shuningdek, mualli p o essionalizm ushunchasini o ma’noda emas, balki keng ko‘lamda – axloqiylik,
ijdon, empa iya, halollik, mas’uliya , uqa oga hu ma kabi ko‘ sa kichla bilan alqin qilgan. Bu ilmiy
yondashu ichki ishla izimidagi kad la bilan ishlashda amaliy qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan konsep ual asos
ya a adi. Maqolaning il a uslubiga e’ ibo qa a ilsa, ma n ilmiy uslub alabla iga o‘liq ja ob be adi, bayon
a on, ik la izchil, ushunchala aniq a ilmiy asoslangan. Ha olala egishli a zda be ilgan, xulosala
umumlash i ilgan a man iqan asosli.
Umuman olganda, maqola yuqo i ilmiy da ajada yozilgan, ma zuni dolza bligi bilan aj alib u adi, ichki
ishla o ganla i xodimla ining kasbiy madaniya ini akomillash i ishga oid naza iy a amaliy jiha la ni chuqu
ahlil qiladi. Tadqiqo na ijala i ichki ishla o ganla i kad la siyosa ida, o‘qu -amaliy ja ayonla da, xizma
e ikasi bo‘yicha das u la ishlab chiqishda keng oydalanilishi mumkin bo‘lgan ilmiy-amaliy ma e ialdi .
Disclaime ©
This scien i ic e iew has been p epa ed by he edi o ial boa d o he “RESEARCH & DEVELOPMENT” jou nal
and is in ended solely o use wi hin he jou nal’s in e nal expe e alua ion p ocess and edi o ial ac i i ies.
This e iew is p o ec ed by copy igh law, and i s con en may no be dis ibu ed, ep oduced, o used o comme cial
pu poses wi hou he p io pe mission o he edi o ial boa d. The e iew has been p epa ed o assess he scien i ic quali y,
con en , and me hodological aspec s o he au ho ’s (au ho s’) wo k. I does no ep esen he pe sonal opinion o he
au ho (s) no should i be in e p e ed as he o icial posi ion o he jou nal.
The edi o ial boa d bea s no esponsibili y o he implemen a ion, ou comes, o consequences o he
ecommenda ions, conclusions, o commen s con ained in his e iew. The e iew is p o ided o ensu e anspa ency in
he edi o ial p ocess and o main ain quali y con ol o e scien i ic publica ions.
