PROBLEMS OF ARCHITECTURE AND CONSTRUCTION (Scien i ic and echnical jou nal) 2025 № ISSUE 4
E-ISSN: 2901-7845, ISSN: 2091-9004, h ps://po al.issn.o g/ esou ce/ISSN/2091-5004
17
NANAY TURISTIK HUDUDINING ARXITEKTURAVIY MUHITINI
TAKOMILLASHTIRISH
Hamido Oybek Uma jon o’g’li 1a)
To’ aye a Ra’no Anzo qizi 1b
1Namangan Da la exnika Uni e si e i
Anno a siya: Ushbu ilmiy maqolada Namangan iloya i Yangiqo‘ g‘on umanida
joylashgan Nanay u is ik hududining a xi ek u a-makon izimi chuqu ilmiy ahlil qilinadi.
Hududning abiiy-landsha imkoniya la i, u izm in a uzilmasi, joylash i ish s uk u ala i
hamda a xi ek u a yechimla i o‗ ganilib, zamona iy alabla ga ja ob be adigan akomillash i ish
cho ala i ishlab chiqiladi. Tadqiqo da omida kuza u , a xi ek u a- ipologik ahlil, SWOT ahlil,
unksional- ek ea sion zonalash me odla i qo‗llanilgan. Nanay hududining ek ea sion salohiya i,
ekologik imkoniya la i hamda u is ik oqimni boshqa ish masalala i ilmiy asosda yo i ilgan.
Abs ac : This scien i ic a icle p o ides a deep scien i ic analysis o he a chi ec u al
and spa ial sys em o he Nanay ou is a ea, loca ed in he Cha ok dis ic o he Namangan
egion. The na u al and landscape po en ial o he a ea, ou ism in as uc u e, se lemen
s uc u es and a chi ec u al solu ions a e s udied, and imp o emen measu es ha mee mode n
equi emen s a e de eloped. Du ing he s udy, obse a ion, a chi ec u al and ypological
analysis, SWOT analysis, unc ional and ec ea ional zoning me hods we e used. The
ec ea ional po en ial, ecological capabili ies and issues o ou is low managemen o he Nanay
a ea a e scien i ically co e ed.
Аннотация: В данной научной статье представлен глубокий научный анализ
архитектурно-пространственной системы Нанайской туристической зоны, расположенной
в Чартокском районе Наманганской области. Изучены природно-ландшафтный потенциал
зоны, туристическая инфраструктура, структура поселений и архитектурные решения, а
также разработаны мероприятия по благоустройству, отвечающие современным
требованиям. В ходе исследования использовались методы наблюдения, архитектурно-
типологического анализа, SWOT-анализа, функционально-рекреационного зонирования.
Научно освещены рекреационный потенциал, экологические возможности и вопросы
управления туристическими потоками Нанайской зоны.
Kali so‘zla : Nanay hududi, u izm, a xi ek u a muhi i, landsha a xi ek u asi,
ek ea siya, u baniza siya, in a uzilma, ekologik u izm.
Keywo ds: Nanay egion, ou ism, a chi ec u al en i onmen , landscape a chi ec u e,
ec ea ion, u baniza ion, in as uc u e, eco ou ism.
Ключевые слова: Нанайский регион, туризм, архитектурная среда, ландшафтная
архитектура, рекреация, урбанизация, инфраструктура, экотуризм.
Ki ish O‘zbekis on Respublikasi
P eziden i Sha ka Mi ziyoye ning 2019-yil
13-a gus dagi ―O‘zbekis on Respublikasida
u izm sohasini yanada i ojlan i ish cho a-
adbi la i o‘g‘ isida‖gi PF-5781-sonli
Fa moniga mu o iq joyla da ma jud
imkoniya la dan kelib chiqib, ― u is ik
mahalla‖, ― u is ik qishloq‖ yoki ― u is ik
o ul‖ ashkil e ish ko‘zda u ilgan.
XXI as da u izm jahon
iq isodiyo ining s a egik sohala idan bi iga
aylandi. Tu is ik hududla ni shakllan i ishda
PROBLEMS OF ARCHITECTURE AND CONSTRUCTION (Scien i ic and echnical jou nal) 2025 № ISSUE 4
E-ISSN: 2901-7845, ISSN: 2091-9004, h ps://po al.issn.o g/ esou ce/ISSN/2091-5004
18
a xi ek u a a shaha sozlik muhi ining
o‗g‗ i ashkil e ilishi ka a ahamiya kasb
e adi. Ayniqsa, abiiy esu sla ga ega
bo‗lgan Nanay singa i hududla da
a xi ek u a iy muhi ni akomillash i ish
o qali u is ik salohiya ni bi necha
ba oba ga oshi ish mumkin. Nanay hududi
o‗zining boy madaniy me osi, ekologik
ozaligi a landsha xilma-xilligi bilan
aj alib u adi. Shu sababli bu hududni ilmiy
asoslangan a zda akomillash i ish — da la
siyosa i a ilmiy-ijodiy doi ala ning diqqa
ma kazida u ishi ke ak [1].
O‗zbekis onning sha qiy hududla i,
xususan Namangan iloya i abiiy
landsha la ning ko‗pligi, og‗li
hududla ning jozibado ligi a ek ea sion
imkoniya la ining kengligi bilan aj alib
u adi. Nanay hududi ham ushbu
min aqaning eng ko‗zga ko‗ ingan u is ik
maskanla idan bi i bo‗lib, yil da omida
minglab mehmonla ni o‗ziga jalb qiladi.
Ushbu hududda so‗nggi yilla da u izm aol
i ojlanib bo moqda, ammo a xi ek u a-
makon izimi, jamoa joyla i dizayni,
ekologik ba qa o lik alabla i bo‗yicha bi
qancha dolza b muammola ma jud.
Bugungi kunda u izm sohasida
aqoba ning o ib bo ishi, mehmonla ga
qulay sha oi ya a ish alabla i, landsha a
a xi ek u a uyg‗unligi muhim ahamiya kasb
e moqda. Nanay hududi abiiy jiha dan juda
jozibali bo‗lsa-da, ma jud muhi ni ilmiy
asoslangan holda akomillash i ish za u a i
ma jud. Shuning uchun mazku maqolada
hududning a xi ek u a muhi ini kompleks
ahlil qilish a akomillash i ish bo‗yicha
ilmiy akli la ishlab chiqildi[1].
Asosiy qism Tu is ik hududla ni
i ojlan i ish, ek ea sion landsha la ni
ashkil e ish a ekologik ba qa o lik
masalala i bo‗yicha ko‗plab ilmiy ishla
ma jud. Ke in Linchning ―Shaha ob azi‖,
Glazyche ning u baniza siya haqidagi
adqiqo la i, D. Vi e ning eko u izmga oid
ilmiy ishla i u izm hududla ida makon
ashkil e ishning naza iy asosla ini be adi.
O‗zbekis on olimla idan Sh. Yusupo , A.
To‗x aye , N. Rasulo la ning sha qiy
hududla ek ea sion salohiya i haqidagi
adqiqo la i Nanay hududi uchun muhim
naza iy asos bo‗lib xizma qiladi.
Mazku adabiyo la ahlili shuni
ko‗ sa adiki, O‗zbekis onning og‗li
hududla i a xi ek u a-makon izimini
i ojlan i ish bo‗yicha ye a li ilmiy
a siyala ma jud, ammo aynan Nanay
hududiga qa a ilgan maxsus adqiqo la juda
kam[1-2].
Tadqiqo me odla i: Tadqiqo
ja ayonida quyidagi me odla qo‗llandi.
– maydoniy kuza u ;
– unksional-makon ahlili;
– a xi ek u a- ipologik ahlil;
– SWOT ahlil;
– landsha mo ologiyasi a zonalash;
– u is ik oqimni baholash me odi.
Na ija a ahlilla : Nanay hududining
umumiy a si i
Nanay hududi Yangiqo‘ g‘on
umanining shimoliy qismida joylashgan
bo‗lib, og‗ e akla ida abiiy landsha bilan
uyg‗unlashgan holda shakllangan. Hududda
ko‗plab buloqla , a chazo la , da yo bo‗ylab
say yo‗lakla i, kichik ka e a dam olish
maskanla i ma jud. Ammo ushbu
elemen la ning joylashu i izimli emas[3].
Tu is la soni o‘sish g a igi:
PROBLEMS OF ARCHITECTURE AND CONSTRUCTION (Scien i ic and echnical jou nal) 2025 № ISSUE 4
E-ISSN: 2901-7845, ISSN: 2091-9004, h ps://po al.issn.o g/ esou ce/ISSN/2091-5004
19
A xi ek u a iy muhi ning hozi gi
hola i: Hozi gi ahlil quyidagi muammola
ma judligini ko‗ sa di.
– in a uzilmaning ma‘lum qismi eski gan;
– u is ik oqim uchun mo‗ljallangan
sha oi la ye a li emas;
– a ibsiz sa do a xizma nuq ala i izual
i loslanishga sabab bo‗lmoqda;
– a xi ek u a uslubi bo‗yicha yagona me‘yo
ma jud emas;
– piyodala in a uzilmasi ye a li da ajada
i ojlanmagan[4-5].
Kuchli jiha la : abiiy landsha ning
boyligi, og‗ iqlimining sog‗lomlash i u chi
xususiya la i, geog a ik qulaylik.
Zai jiha la : a ibsiz in a uzilma,
izual uyg‗unsizlik, ekologik alabla ning
o‗liq baja ilmasligi.
Imkoniya la : eko u izmni
i ojlan i ish, da la u izm das u la i,
hududiy b end ya a ish imkoniya i.
Tahdidla : ekologik mu ozana ning
buzilishi, o iqcha yuklama, landsha ning
buzilishi xa i.
Hududni i ojlan i ish bo‗yicha
akli la : Yagona a xi ek u a konsepsiyasi
ishlab chiqish Nanay hududi bo‗lajak u izm
ma kazi si a ida yagona dizayn kodi, asad
ma e ialla i, angla gammasi, ko‗ sa kichla
izimiga ega bo‗lishi za u . Bunda milliy
uslubning zamona iy alqinidan oydalanish
a siya e iladi[6-7].
Tu is ik in a uzilmani
mode niza siya qilish:
– ma kaziy ki ish majmuasi
loyihalash;
– s anda lash i ilgan sa do
pa ilyonla i;
– a os oyanka a elosiped
maydonchala i;
– zamona iy yo i ish izimi.
Hududdagi abiiy su ha zala i a
soy bo‗yla idan u izm maqsadida
oydalanish uchun ekologik dizayn asosida
ko‗p ikla , dam olish maskanla i, omosha
maydonchala i qu ilishi mumkin. Bu
elemen la landsha ga uyg‗un holda ba po
e ilishi lozim.
Tu is ik in a uzilma – bu
mehmonxonala , o qa lanish joyla i,
axbo o ma kazla i, sani a iya punk la i a
anspo bog‗lo chila i kabi izimli
obyek la di . Ula bi -bi iga bog‗langan
hola da, yagona dizayn konsepsiyasi asosida
ashkil e ilishi lozim. A xi ek u a bu
obyek la o qali u izm si a ini belgilo chi
omilga aylanadi.
Landsha a xi ek u asini
akomillash i ish:
Hudud bo‗ylab ekologik yo‗lakla ,
ko‗p ikla , pano amali kuza u
maydonchala i, yengil kons uk siyali dam
olish maskanla i ba po e ish za u .
Ekologik u izmni jo iy e ish:
– ekologik xa siz ma e ialla dan
oydalanish;
– chiqindila ni boshqa ish izimi;
– quyosh panella i a boshqa qay a
iklanu chi ene giya manbala i.
Mahalliy me‘mo iy shaklla a
es e ika sayyohla uchun o‗ziga xos aj iba
ya a adi. Bunday ekologik muhi milliy uh
an‘anala ni his qilish imkonini be adi. Shu
jiha dan, Nanaydagi a xi ek u a iy muhi
zamona iy u izm alabla i bilan bi qa o da,
madaniy ongni mus ahkamlo chi osi a
bo‗lishi ke ak.
Hududiy b end ya a ish:
Nanay hududiga xos logo ip, izual
iden i ika siya, axbo o xa i ala i, yo‗nalish
ko‗ sa kichla i ishlab chiqilishi ke ak[8-9].
Xulosa Nanay u is ik hududi
Namangan iloya ining eng is iqbolli u is ik
maskanla idan bi idi . Uning a xi ek u a-
makon muhi ini ilmiy asoslangan holda
akomillash i ish, ekologik ba qa o
yondashu la ni jo iy e ish a u izm
in a uzilmasini i ojlan i ish hududning
uzoq mudda li a aqqiyo iga xizma qiladi.
Takli e ilgan cho a- adbi la hududning
ek ea sion salohiya ini oshi adi, uni xalqa o
PROBLEMS OF ARCHITECTURE AND CONSTRUCTION (Scien i ic and echnical jou nal) 2025 № ISSUE 4
E-ISSN: 2901-7845, ISSN: 2091-9004, h ps://po al.issn.o g/ esou ce/ISSN/2091-5004
20
da ajada aqoba ba dosh u izm ma kaziga
aylan i adi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. O‗zbekis on Respublikasi
P eziden ining u izmni i ojlan i ishga oid
qa o la i (2017–2024).
2. Hamido Oybek Uma jon
o‘g‘li A omobil yo‘lla ining landsha
dizaynini akomillash i ish (Namangan
iloya i misolida). – Sama qand, 2025.
Maxsus son.
3. Hamido Oybek Uma jon
o‘g‘li Tu is ik mahalla, u is ik qishloq,
u is ik yo‘lla ni i ojlan i ish amoyilla i. –
Sama qand, 2024. Maxsus son.
4. Ko le , Bowen & Makens
(2006), Ma ke ing o Hospi ali y and
Tou ism Pea son Educa ion, 2006.
5. Хасанов А.О. Ўзбек миллий
автомагистрали бекатларида
микроиқлимли муҳит яратишнинг баъзи
масалалари //Меъморчилик ва қурилиш
муаммолари. - Самарқанд, 2013. - №1
6. Manba:
h ps://uzbek ou ism.uz say i.
7. Lynch K. The Image o he
Ci y. MIT P ess, 1960.
8. Glazyche V. U banis ika
asosla i. Mosk a: Logos, 2012.
9. Wea e D. Sus ainable
Tou ism. Taylo & F ancis, 2006.
