PROBLEMS OF ARCHITECTURE AND CONSTRUCTION (Scien i ic and echnical jou nal) 2025 № ISSUE 4
E-ISSN: 2901-7845, ISSN: 2091-9004, h ps://po al.issn.o g/ esou ce/ISSN/2091-5004
26
TURISTIK HUDUDLARDA BIOARXITEKTURANING O’RNI
Hamido Oybek Uma jon o’g’li 1a
Rahimbe gano a Zulayho Qu ondiq qizi 1b
1Namangan Da la exnika Uni e si e i
Anno a siya: Maqolada u is ik hududla da bioa xi ek u a amoyilla ining
qo‗llanilishi, ekologik ba qa o likni a‘minlash, abiiy landsha ni as ab-a aylash a
u is la uchun yuqo i da ajadagi kom o li muhi ya a ishdagi ahamiya i ahlil e iladi.
Shuningdek, bioa xi ek u aning p insip a yondashu la i misolida u izmning
jozibado ligini oshi ish a hududla ning uzoq mudda li i ojlanishini a‘minlash omilla i
ochib be ilgan.
Abs ac : The a icle analyzes he applica ion o bioa chi ec u e p inciples in
ou is a eas, hei impo ance in ensu ing ecological sus ainabili y, p ese ing he na u al
landscape, and c ea ing a high le el o com o o ou is s. Also, he p inciples and
app oaches o bioa chi ec u e a e used as an example o e eal ac o s ha inc ease he
a ac i eness o ou ism and ensu e he long- e m de elopmen o egions.
Аннотация: В статье анализируется применение принципов биоархитектуры
на туристических территориях, их значение в обеспечении экологической
устойчивости, сохранении природного ландшафта и создании высокого уровня
комфорта для туристов. Также на примере принципов и подходов биоархитектуры
раскрываются факторы, повышающие привлекательность туризма и
обеспечивающие долгосрочное развитие регионов.
Kali so‘zla : bioa xi ek u a, ekologik ba qa o lik, u is ik hudud, landsha
a xi ek u asi, biomime ika, ekologik dizayn.
Keywo ds: bioa chi ec u e, ecological sus ainabili y, ou is a ea, landscape
a chi ec u e, biomime ics, ecological design.
Ключевые слова: биоархитектура, экологическая устойчивость,
туристическая зона, ландшафтная архитектура, биомиметика, экологическое
проектирование.
Ki ish O‘zbekis on Respublikasi
P eziden i Sha ka Mi ziyoye ning
2019-yil 13-a gus dagi ―O‘zbekis on
Respublikasida u izm sohasini yanada
i ojlan i ish cho a- adbi la i
o‘g‘ isida‖gi PF-5781-sonli Fa moniga
mu o iq joyla da ma jud
imkoniya la dan kelib chiqib, ― u is ik
mahalla‖, ― u is ik qishloq‖ yoki ― u is ik
o ul‖ ashkil e ish ko‘zda u ilgan
Tu izm sohasining ez su ‘a la
bilan i ojlanishi na ijasida u is ik
hududla ni ekologik a es e ik jiha dan
ba qa o i ojlan i ish dolza b muammo
si a ida yuzaga kelmoqda. Tu izm
esu sla idan oqilona oydalanish, abiiy
landsha ni saqlash a hudud
in a uzilmasini i ojlan i ishda
bioa xi ek u a yondashu la i muhim ol
o‗ynaydi.
PROBLEMS OF ARCHITECTURE AND CONSTRUCTION (Scien i ic and echnical jou nal) 2025 № ISSUE 4
E-ISSN: 2901-7845, ISSN: 2091-9004, h ps://po al.issn.o g/ esou ce/ISSN/2091-5004
27
Bioa xi ek u a – inson a abia
o‗ asida mu ozana ni ya a ishga
qa a ilgan a xi ek u a yondashu i bo‗lib,
u u is ik hududla da sog‗lom a
jozibado muhi ni shakllan i ishga
xizma qiladi. Shu bois, ekologik
u izmni i ojlan i ish a hududla ning
uzoq mudda li ba qa o ligini
a‘minlashda bioa xi ek u a amoyilla i
asosiy osi a hisoblanadi[1].
Asosiy qisim Bioa xi ek u aning
naza iy asosla i: Bioa xi ek u a abia dan
ilhomlangan, ekologik ba qa o , ene giya
ejamko a abiiy ma e ialla dan
oydalanishga asoslangan a xi ek u a
izimidi . Uning asosiy amoyilla i
quyidagila dan ibo a :
Ekologik ba qa o lik: Ekologik
ba qa o lik bioa xi ek u aning eng
muhim amoyili bo‗lib, ene giya
ejamko exnologiyala ni qo‗llash,
chiqindila ni kamay i ish a abiiy
esu sla dan oqilona oydalanishni
naza da u adi.
Biomime ika: Biomime ika –
abia dagi shakl, izim a ja ayonla dan
ilhomlanib a xi ek u a iy yechimla
ya a ishdi . Masalan, ba g shaklidagi om
kons uk siyala i, e mi inla idan
olingan abiiy en ilyasiya izimla i a
qobiq-s uk u ali asadla .
Tabiiy landsha bilan
in eg a siya: Inshoo la abiiy landsha
bilan uyg‗unlashishi, o‗simlikla bilan
qoplangan asadla a yashil omla
bioa xi ek u aning aj almas qismi
sanaladi.
Tabiiy ma e ialla dan oydalanish:
Yog‗och, bambuk, gil, shag‗al, abiiy
osh a qay a ishlangan ma e ialla
bioa xi ek u a loyihala ida keng
qo‗llaniladi.
Tu is ik hududla da
bioa xi ek u aning ahamiya i: Tu is ik
hududla an opogen yuklama yuqo i
bo‗lgan a abiiy muhi ga sezila li a‘si
ko‗ sa adigan makonla di .
Bioa xi ek u a quyidagi a zallikla ni
a‘minlaydi[2-3].:
1. Sog‗lom ekologik muhi ya a ish: Tabiiy
en ilyasiya, o‗simlikla , abiiy
ma e ialla u is la uchun qulay sha oi
ya a adi.
2. Tabiiy landsha ni saqlash: Inshoo la
elye ga mos joylash i iladi, da ax la
kesilmaydi a eko izimga za a
ye kazilmaydi.
3. Tu izm jozibado ligini oshi ish:
Eko u izm a eko-ma sh u la u is la
uchun alohida qiziqish uyg‗o adi.
4. Eksplua a sion xa aja la ni kamay i ish:
Quyosh ba a eyala i, abiiy yo i ish,
issiqlik izolya siyasi o qali uzoq mudda
xa aja la kamayadi.
5. Iqlim o‗zga ishiga moslashu chanlik:
Tabiiy iqlimga mos loyihalangan
inshoo la eks emal ha o a la a shamol
yo‗nalishla ini hisobga oladi[4-5].
Bioa xi ek u a asosidagi u izm
in a uzilmasi: Tu is ik hududla da
bioa xi ek u a amoyilla i quyidagi
inshoo la da qo‗llanadi:
Bio-mehmonxonala : Yog‗och, bambuk
a abiiy oshdan qu ilgan, yashil omla
bilan jihozlangan.
Bio-pa ilonla a axbo o ma kazla i:
Tabiiy shamolla ish a biomime ik
asadla bilan jihozlangan.
Sayyohlik yo‗lakla i a ek ea sion
zonala : Landsha bilan uyg‗un yog‗och
yo‗lakla a abiiy ma e ialla dan
o‗ indiqla .
PROBLEMS OF ARCHITECTURE AND CONSTRUCTION (Scien i ic and echnical jou nal) 2025 № ISSUE 4
E-ISSN: 2901-7845, ISSN: 2091-9004, h ps://po al.issn.o g/ esou ce/ISSN/2091-5004
28
Ag o- u izm in a uzilmasi: Fe me
uyla i, issiqxonala a bog‗la biome ik
kons uksiyala asosida.
Su esu sla idan oydalanish: Yomg‗i
su idan oydalanish, abiiy il a siya
izimla i a ekologik ozalash izimla i.
Mahalliy a jahon aj ibasi:
O‗zbekis on sha oi ida bioa xi ek u a:
O‗zbekis onning og‗li hududla i
(Chimgan, Nanay, Cho oq, Zomin)
bioa xi ek u a loyihala i uchun qulay
hududla di . Mahalliy ma e ialla ,
elye ga mos inshoo la a quyosh
ene giyasidan oydalanish sama ali na ija
be adi[6-7].
Jahon aj ibasi:
Singapu : Ve ikal o‗ monla bilan
mashhu .
Kos a-Rika: Eko u izm i oji yuqo i.
Sh ey sa iya: Tog‗li hududla da bio-
mehmonxonala .
Yaponiya: Biomime ik a xi ek u a a
abiiy shaklla dan ilhomlangan dizaynla .
Bu aj ibala u is ik hududla ni
ekologik boshqa ish a i ojlan i ishning
eng mu a aqiya li modella idi .
Ta siyala :
1. Hududla ni mahalliy abiiy sha oi ga
moslash i ish.
2. Ene giyani ejaydigan exnologiyala ni
jo iy e ish.
3. Mahalliy a abiiy ma e ialla dan keng
oydalanish.
4. Landsha bilan in eg a siyani
kuchay i ish.
5. Qay a iklanadigan ene giya
manbala idan oydalanish.
6. Bioa xi ek u a bo‗yicha mu axassisla
ayyo lash.
7. Eko u izm konsepsiyasini hududiy
mas e - ejala ga ki i ish[8].
Xulosa Tu is ik hududla da
bioa xi ek u a ekologik ba qa o lik,
u is la uchun jozibado a sog‗lom
muhi ya a ish, shuningdek, hududning
uzoq mudda li i ojlanishini
a‘minlashning muhim yo‗nalishidi .
O‗zbekis onning abiiy sha oi la i a
jahon aj ibasi bioa xi ek u ani a biq
e ish uchun keng imkoniya la ya a adi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. O‗zbekis on Respublikasi
P eziden ining u izmni i ojlan i ishga
oid qa o la i (2017–2024).
2. Hamido Oybek Uma jon o‘g‘li
A omobil yo‘lla ining landsha
dizaynini akomillash i ish (Namangan
iloya i misolida). – Sama qand, 2025.
Maxsus son.
3. Hamido Oybek Uma jon o‘g‘li
Tu is ik mahalla, u is ik qishloq, u is ik
yo‘lla ni i ojlan i ish amoyilla i. –
Sama qand, 2024. Maxsus son.
4. Ko le , Bowen & Makens (2006),
Ma ke ing o Hospi ali y and Tou ism
Pea son Educa ion, 2006.
5. Хасанов А.О. Ўзбек миллий
автомагистрали бекатларида
микроиқлимли муҳит яратишнинг
баъзи масалалари //Меъморчилик ва
қурилиш муаммолари. - Самарқанд,
2013. - №1
6. Manba: h ps://uzbek ou ism.uz
say i.
7. Lynch K. The Image o he Ci y.
MIT P ess, 1960.
8. Glazyche V. U banis ika
asosla i. Mosk a: Logos, 2012.
9. Wea e D. Sus ainable Tou ism.
Taylo & F ancis, 2006.
