22
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMNS)
ISSN: 2181-287X
MTPHMPOI
In e na ional Scien i ic and P ac ical Con e ence on
Medical Tou ism, Public Heal h and Managemen :
P oblems, Oppo uni ies, and Inno a ions
Tashken , No embe 11, 2025
in-academy.uz/index.php/ejmns
NAFAS OLISH TIZIMI KASALLIKLARI TIBBIY-IJTIMOIY MUAMMOSI
SIFATIDA
Eshbaye a Kamila U alo na
Babajano Xudoybe gan Egambe di o’g’li
Toshken Da la Tibbiyo Uni e si e i
xudoybe ganbobojono [email protected]
h ps://o cid.o g/0009-0002-6660-597X
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17699385
Anno a siya: Mazku maqolada na as olish izimi kasallikla ining ij imoiy omilla bilan bog’liqligi,
ula ning aholining u mush da ajasi a sog‘lig‘iga a’si i ahlil qilinadi. Shuningdek, p o ilak ika a ij imoiy
cho a- adbi la ning sama ado ligi haqida ik yu i iladi.
Kali so‘zla : na as olish izimi, ij imoiy omilla , sog‘liqni saqlash, ekologiya, pne moniya, su unkali
obs uk i o‘pka kasalligi (SO‘OK), as ma, s a is ika.
Anno a a ion:This a icle analyzes he ela ionship be ween espi a o y sys em diseases and social ac o s,
as well as hei impac on he popula ion’s li ing s anda ds and heal h. The e ec i eness o p e en i e and
social measu es is also discussed.
Keywo ds: espi a o y sys em, social ac o s, heal hca e, ecology, pneumonia, ch onic obs uc i e pulmona y
disease (COPD), as hma, s a is ics.
Аннотация:В данной статье анализируется взаимосвязь заболеваний дыхательной системы с
социальными факторами, а также их влияние на уровень жизни и здоровье населения. Также
обсуждается эффективность профилактических и социальных мер.
Ключевые слова: дыхательная система, социальные факторы, здравоохранение, экология, пневмония,
хроническая обструктивная болезнь лёгких (ХОБЛ).
O‘zbekis onda aholini bi inchi ma a ashxis bilan qayd qilingan kasallikla ga chalinish u la i bo‘yicha eng
yuqo i ko‘ sa kich na as o ganla i kasallikla i hissasiga o‘g‘ i kelib, ha 100 ming aholidan 13 ming na a ida
ushbu kasallanish kuza ilmoqda[2].
Na as olish izimi kasallikla i - sog'liqni saqlashning asosiy muammosi hisoblanadi, chunki ula bu un
dunyo bo'ylab kasallanish a o'lim ko’ sa kichla ining asosiy sababla idan bi i bo’lib kelmoqda. Chekish,
ha oning i loslanishi a kasbiy xa -xa a la kabi xa omilla iga a'si qilish na ijasida su unkali obs uk i
o‘pka kasalligi (SO‘OK) a as ma kabi kasallikla ning a qalishi o ib bo moqda. Ushbu kasallikla
nogi onlikka, hayo si a ining pasayishiga olib keladi a sog'liqni saqlash izimla iga u li xil muammola
ya a adi[1,3].Na as olish izimi kasallikla ining jamoa saloma ligi muammosi bo'lishining bi qancha
sababla i ma jud, bu yuqo i kasallanish a o'lim da ajasidi . Na as olish izimi kasallikla i, ayniqsa su unkali
kasallikla bu un dunyo bo'ylab o'limning asosiy uch a asosiy sababla idan bi i ekanligidi . Ula , shuningdek,
bolalik da idagi eng keng a qalgan kasallikla bo'lib, bolala kasallikla ining 60% dan o ig'ini ashkil qiladi.
Bu esa jismoniy aoliya ning cheklanishiga, hayo si a ining pasayishiga a nogi onlikka olib keladi. Ushbu
kasallikla ni da olash, mehna qobiliya ini yo'qo ish da la a oilala ga ka a iq isodiy za a kel i adi. Chekish,
ha oning i loslanishi, kasbiy xa -xa a la ga a'si qilish a bolala da ez- ez pas ki na as yo'lla ining
in ek siyala i kasallikla i jamiya da ajasida ula ni nazo a qilish bo'yicha kompleks cho a- adbi la ni alab
qiladi a asosiy xa omilla i hisoblanadi. Xa omilla ining p o ilak ikasi a nazo a qilish hukuma
da ajasida mu o iqlash i ilgan ha aka la ni, jumladan, qonunchilik, a'lim das u la i a sog'liqni saqlash
xizma la ini a alashu ini alab qiladi.
Na as olish kasallikla ining ij imoiy-iq isodiy oqiba la i da olash, eabili a siya a bemo la ni pa a ish
qilish uchun yuqo i xa aja la bilan bog'liq. Iq isodiy yo'qo ishla ga mehna unumdo ligining pasayishi,
kasallik a' ilining ko'payishi a da olanish xa aja la ining oshishi ki adi. Su unkali o'pka kasallikla i yuqo i
bo'lgan mamlaka la da hukuma la a sog'liqni saqlash muassasala i ushbu bemo la ni da olash a
eabili a siya qilish uchun ka a mablag' aj a ishga majbu [4,5].
Chekish ko'pgina su unkali o'pka kasallikla i, ayniqsa SO‘OK i ojlanishi uchun asosiy xa omilidi .
Tamaki u unidagi niko in a boshqa zaha li moddala na as yo'lla ining yallig'lanishi a shikas lanishiga olib
keladi, bu aq o' ishi bilan o'pka o'qimala ida qay a ilmas o'zga ishla ga olib keladi. Chekish su unkali
23
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMNS)
ISSN: 2181-287X
MTPHMPOI
In e na ional Scien i ic and P ac ical Con e ence on
Medical Tou ism, Public Heal h and Managemen :
P oblems, Oppo uni ies, and Inno a ions
Tashken , No embe 11, 2025
in-academy.uz/index.php/ejmns
b onxi a o’pka em izemasi kabi kasallikla ning asosiy sababi bo'lib, as mani sezila li da ajada
yomonlash i adi. Su unkali o'pka kasallikla ining i ojlanishida a o -muhi ning i loslanishi ham asosiy ol
o'ynaydi. Azo dioksidi, ka bona angid id, za achala a ozon kabi ha oni i loslan i u chi moddala inson
saloma ligiga, xususan, na as olish izimiga salbiy a'si ko' sa adi. Ushbu i loslan i u chi moddala ga uzoq
mudda li a'si qilish na as yo'lla ining su unkali yallig'lanishiga, o'pka unk siyasining pasayishi, as ma a
SO‘OK kabi kasallikla ning i ojlanishiga olib kelishi mumkin.
Kasbiy xa la ham su unkali o'pka kasallikla ining i ojlanishiga yo dam be adi. Qu ilish, og'-kon
sanoa i, me allu giya, qishloq xo'jaligi kabi sohala da ishlaydigan odamla chang, kimyo iy moddala a
zaha li bug'la ga a'si qiladi, bu esa na as olish yo'lla iga za a e kazishi mumkin[5].
Su unkali o'pka kasallikla i, masalan, su unkali obs uk i o'pka kasalligi a as ma, bi nech a asosiy klinik
belgila ga ega. Ula ning asosiyla i yo' al, na as qisilishi, na as olish qiyinlishu i. Yo' al ko'pincha su unkali
bo'lib, ayniqsa e alab, balg'am ishlab chiqa ish bilan bi ga keladi. Na as qisilishi yoki na as olish qiyinlishu i,
ayniqsa, jismoniy zo' iqish pay ida paydo bo'ladi a aziya yomonlashganda i ojlanishi mumkin. Na as
qisilishi na as olish ezligining oshishi a na as olish a na as olish uchun yo damchi mushakla dan
oydalanish bilan a si lanadi [3].
Su unkali o'pka kasallikla ini diagnos ikasi uchun u li usulla qo'llaniladi. Funk sional es la , masalan,
spi ome iya, o'pkaning sig'imi a ha o yo'lla ining obs uk siya da ajasini baholashga yo dam be adi.
Labo a o iya ekshi u la i, shu jumladan qon es la i a balg'am ahlilla i yallig'lanish a in ek siyala ni
aniqlashga yo dam be adi. Ko'k ak qa asi en genog ammasi a kompyu e omog a iyasi (KT) kabi
ins umen al usulla o'pka o'qimala idagi o'zga ishla ni, masalan, em izem yoki ib ozning ma judligini
baholashga imkon be adi [4].Su unkali o'pka kasallikla ining oldini olish chekishni ashlash das u la ini a
ha o i loslanishini nazo a qilishni o'z ichiga oladi. Chekish ko'pchilik o'pka kasallikla i uchun asosiy xa
omilidi a chekishni kamay i ish a jamoa joyla ida chekishni cheklash das u la i muhim ahamiya ga ega.
A mos e aga za a li moddala ning chiqa ilishini kamay i adigan exnologiyala ni qo'llashni o'z ichiga olgan
yi ik shaha la da ha oning i loslanish da ajasini nazo a qilish ham muhimdi [4].
Xulosa
Na as olish izimi kasallikla i jamiya sog’lig‘iga jiddiy a’si ko‘ sa adigan, ko‘p omilli ij imoiy- ibbiy
muammola dan bi idi . Ula ning keng a qalishida ekologik, iq isodiy a ij imoiy omilla ye akchi o’ inda
u adi. P o ilak ika, ekologik ozalik a sog’lom u mush a zini a g‘ib qilish eng sama ali yo‘ldi .
Re e ences:
1. Jahon sog‘liqni saqlash ashkilo i (WHO). Global Heal h Obse a o y Da a Reposi o y, 2023.
2. O‘zbekis on Respublikasi Sog‘liqni saqlash azi ligi. Aholi saloma ligi o‘g‘ isidagi yillik hisobo ,
2023.
3. G igo e , I. V. Хронические заболевания легких: этиология, диагностика, лечение / I. V.
G igo e . — Yeka e inbu g: U FU, 2020. — 280 s.
4. Ko alenko M. P. Болезни органов дыхания и социальное здоровье / M. P. Ko alenko. —
No osibi sk: Sibi skaya med. akademiya, 2021. — 340 s.
5. Eshboe a K.U., S oja o a N.K., Abdu ashi o a Sh.A. Повышение роли медицинских сестер в
изучении, лечении и профилактике болезней органов пищеварения / Ves nik TMA, 2020. №1.
b.62-66.Hane eld, J., Lun , N., Smi h, R., & Ho s all, D. Why do medical ou is s a el o whe e hey do?
The ole o ne wo ks in de e mining medical a el. Globaliza ion and Heal h, 11(1), 2015.
