_____________________________________________________________________________________
Anais do Cong esso B asilei o de Iniciação Cien í ica Vol2 nº3 (2025) 694
(Ciências Sociais)
CENTRO CULTURAL HISTÓRICO DE SANTOS COM
EXPOSIÇÕES EM HOMENAGEM AO PATRONO DA
INDEPENDÊNCIA DO BRASIL, JOSÉ BONIFÁCIO DE
ANDRADA E SILVA
SANTOS HISTORICAL CULTURAL CENTER WITH
EXHIBITIONS IN HONOR OF THE PATRON OF BRAZILIAN
INDEPENDENCE, JOSÉ BONIFÁCIO DE ANDRADA E SILVA
João Ped o Souza Sil a, Wendy Bea iz Fon es Cus ódio, Ma ia Valquí ia de Souza Ba bosa
Uni e sidade San a Cecília, Faculdade de Engenha ia e suas ecnologias, Cu so de
A qui e u a e U banismo
E-mail pa a con a o: wendybea iz on [email protected]
RESUMO - Es e a igo ap esen a um p oje o a qui e ônico pa a um Cen o Cul u al
que ab iga exposições pe manen es em homenagem a José Boni ácio de And ada e
Sil a, pa ono da independência b asilei a. Implan ado no cen o his ó ico de
San os/SP, o emp eendimen o ocupa o e eno dos A cos do Valongo, empena his ó ica
ombada pelo Conselho de De esa do Pa imônio Cul u al de San os (CONDEPASA).
O edi ício comp eende ês pa imen os, com achada cons i uída po um conjun o de
a cos, ha moniosamen e in eg ada à empena p o egida, ac escida de um mi an e e de
que o e ece is as pano âmicas do Po o de San os, o maio da Amé ica La ina. A
inicia i a busca en a iza a ele ância da e i alização do Cen o His ó ico da cidade,
isando con ibui pa a o omen o da cul u a, educação e u ismo locais.
Pala as-cha e: Cen o Cul u al; San os; A cos do Valongo; José Boni ácio; Cen o
His ó ico.
ABSTRACT – This pape p esen s an a chi ec u al p ojec o a cul u al cen e
ea u ing pe manen exhibi ions in homage o José Boni ácio de And ada e Sil a, he
pa on o B azilian independence. The acili y is si ua ed in he his o ic cen e o
San os, São Paulo, B azil, on he si e encompassing he A cos do Valongo, a p o ec ed
his o ic gable designa ed by he Council o he De ense o San os' Cul u al He i age
(CONDEPASA). The design comp ises a h ee-s o y building wi h a acade o med by
an ensemble o a ches, seamlessly in eg a ed wi h he sa egua ded gable,
complemen ed by a g een iewpoin o e ing is as o he Po o San os, he la ges in
La in Ame ica. The ini ia i e seeks o unde sco e he signi icance o e i alizing he
ci y's His o ic Cen e , he eby os e ing con ibu ions o local cul u e, educa ion, and
ou ism.
Keywo ds: Cul u al Cen e ; San os; A cos do Valongo; José Boni ácio; His o ic Cen e .
_____________________________________________________________________________________
Anais do Cong esso B asilei o de Iniciação Cien í ica Vol2 nº3 (2025) 695
(Ciências Sociais)
1 INTRODUÇÃO
A p opos a a ual em como ema o P oje o A qui e ônico de um Cen o Cul u al com
exposições ixas em homenagem ao Pa ono da Independência do B asil, José Boni ácio de
And ada e Sil a, localizado nos A cos do Valongo (Figu a 1), Cen o His ó ico de San os, SP.
O abalho busca en a iza a impo ância da e i alização do Cen o da cidade po meio de um
equipamen o cul u al e educacional, es imulando o in e esse da população.
Figu a 1: A cos do Valongo hoje em dia.
Fon e: Google Maps – www.googlemaps.com.b - acesso em 07 de ou ub o de 2025
Buscando aze i alidade pa a es a egião da cidade oi p opos o um uso que além de
cul u al po meio de exposições ixas e empo á ias, ambém possui uso educacional, po meio
de aulas e o icinas minis adas nas ins alações, e a p esença de uma g ande p aça de con í io
in eg ando a achada no e do p oje o com a qui e u a bio ílica, ausen e no bai o do Cen o.
Le ando em con a a pa cela da população que equen a o Cen o Cul u al, é de g ande
impo ância o conhecimen o da in luência de José Boni ácio, an o pa a a cidade quan o pa a
o B asil. Segundo Filguei as (1986) José Boni ácio, nascido em San os, eme giu como es adis a
isioná io, mine alogis a e na u alis a, in luenciando di e amen e à emancipação b asilei a em
1822. Suas con ibuições como cien is a o am peças p incipais pa a es udos sob e a geologia
e a bo ânica b asilei a, açando ias impo an es pa a o econhecimen o da biodi e sidade
nacional. Homenageá-lo é uma es a égia pa a ins educa i os a espei o de emas como
independência e p ese ação ambien al, especialmen e em uma egião da cidade com o e
a uação cul u al.
_____________________________________________________________________________________
Anais do Cong esso B asilei o de Iniciação Cien í ica Vol2 nº3 (2025) 696
(Ciências Sociais)
Aliado ao no o p oje o de ex ensão do Veículo le e sob e ilhos (VLT), o Cen o
Cul u al em ó imas p ojeções pa a ecebe um luxo conside á el de isi an es, e a cu o p azo
a capacidade pa a se conside ado pon o ânco a.
O p oje o adqui e g ande impo ância pois busca melho a a qualidade de ida dos
equen ado es da egião e além das a i idades p opos as, o no o edi ício possui placas
o o ol aicas pa a abas ecimen o de ene gia elé ica, além de sis ema de euso de águas de
chu a.
Assim, o p oje o con ibui pa a os Obje i os de Desen ol imen o Sus en á el (ODS) da
O ganização das Nações Unidas (ONU), sendo os p incipais os ODS saúde e bem-es a (3),
educação de qualidade (4), ene gia limpa e acessí el (7), edução das desigualdades (10),
cidades e comunidades sus en á eis (11) e ação con a a mudança global do clima (13).
2 MATERIAIS E MÉTODOS
Na busca po epe ó io, du an e a idealização do p oje o, o am ado adas as me odologias
de es udos e le an amen o de casos de ou os cen os cul u ais, nacionais e in e nacionais,
isando iden i ica possí eis p og amas de necessidades, a o es que con ibuem pa a c ia uma
conexão en e a cidade e o espaço a se pensado, além do es udo da ida de José Boni ácio e a
sua impo ância pa a a his ó ia de San os e do B asil. Fo am consul ados a igos acadêmicos e
documen os, em si es como A chDaily e Google Acadêmico com o obje i o de comp eende
os aspec os a se em ado ados na p opos a da e i alização dos A cos do Valongo. Fo am
aplicados os concei os da Lei de Uso e Ocupação do Solo (LUOS) da cidade de San os pa a
iden i ica a possibilidade da implemen ação de um Cen o Cul u al no e eno escolhido, além
de iden i ica índices u banos aplicados ao e eno como axa de ocupação, índice de
ap o ei amen o e axa de pe meabilidade do solo.
3 RESULTADOS E DISCUSSÃO
A pa i da análise bibliog á ica e de consul as às legislações municipais da Cidade de
San os oi ealizado um P oje o A qui e ônico de um Cen o Cul u al, em homenagem a José
Boni ácio, que a endesse as necessidades do en o no e incluísse a u ilização da empena o iginal,
p o egida pelos ó gãos compe en es, p ese ando assim a edi icação his ó ica dando um no o
uso a ela.
O p oje o implan ado no Cen o His ó ico da cidade de San os, si uado en e a Rua do
Comé cio e a Rua Tuyu i, em como um dos p incipais obje i os, aumen a a pe meabilidade
_____________________________________________________________________________________
Anais do Cong esso B asilei o de Iniciação Cien í ica Vol2 nº3 (2025) 697
(Ciências Sociais)
u bana ligando ambas as uas a a és de caminhos e acessos dedicados aos pedes es, mo ado es
da egião e u is as, o mando elações en e co idiano e u ismo c iando a ideia de um Cen o
Cul u al que despe asse o in e esse po a e e his ó ia es imulando a c ia i idade em di e sos
amos a a és do palco ex e no ao a li es pa a a i idades musicais, gale ia de exposições
empo á ias com o uso de expog a ia e a exposição pe manen e dedicada ao José Boni ácio,
além das salas de o icinas com emas a iados.
A concepção do pa ido a qui e ônico planeja a elabo ação de uma edi icação
con empo ânea, di idida em dois g andes blocos, aplicando a a qui e u a b asilei a p ezando a
u ilização de ijolinhos e melhos apa en es e cobogós na sepa ação dos ambien es, não
deixando de lado a mode nidade u ilizando id o e me al na co cob e. Inco po ando a paixão
de José Boni ácio pela na u eza como pon o essencial do p oje o, o am p opos as duas g andes
p aças de con í io, uma no cen o do e eno, en e os blocos, e uma ao no e dele, ocada na
u ilização pa a in eg ação e con i ência dos usuá ios, além de se um local p opício pa a
obse ação do po o e do Pa que Valongo. O pa ido jus i ica-se na p opos a p oje ual a a és
da sua olume ia p incipal e uma olume ia adjacen e, iden i icá el na Figu a 2, dando
des aque ao palco com a quibancada localizado à les e do e eno, expandindo a conexão en e
o in e no e o ex e no jun amen e com a na u eza alo izando a en ilação e a incidência de luz
na u al, além da possibilidade de implan ação de placas o o ol aicas e euso de água que
auxiliam na sus en abilidade. Pa a melho ap o ei amen o do é eo, as agas de
es acionamen o icam localizadas no subsolo onde se encon am bicicle á io, agas pa a mo os,
agas pa a pessoas com de iciência (PCD), idosos e ges an es.
Figu a 2: Plan a do p imei o pa imen o.
Fon e: P oduzido pelos au o es.
_____________________________________________________________________________________
Anais do Cong esso B asilei o de Iniciação Cien í ica Vol2 nº3 (2025) 698
(Ciências Sociais)
A disposição dos blocos no e eno e e elação di e a com a alo ização da achada
no e, p io izando o acesso pela Rua do Comé cio pa a ca ga e desca ga, mas ambém podendo
se u ilizado po odos os usuá ios. A sepa ação em um bloco exclusi o pa a exposições
empo á ias oi de e minada como o ma de despe a in e esse pa a a ações que se ão
equen emen e eno adas. As salas dedicadas ao José Boni ácio, com exposições ixas, es ão
localizadas no segundo pa imen o, como mos a a Figu a 3.
Figu a 3: Plan a do segundo pa imen o.
Fon e: P oduzido pelos au o es.
As p incipais di isões da adminis ação es ão localizadas no e cei o pa imen o como:
di e o ia, esou a ia, sala de euniões, sec e a ia, sala de ace o, almoxa i ado, depósi o ge al,
e ei ó io e copa pa a uncioná ios, es iá ios, banhei os PCD e comuns, podendo se
obse adas na igu a 4.
_____________________________________________________________________________________
Anais do Cong esso B asilei o de Iniciação Cien í ica Vol2 nº3 (2025) 699
(Ciências Sociais)
Figu a 4: Plan a do e cei o pa imen o.
Fon e: P oduzido pelos au o es.
No úl imo pa imen o oi p opos o um e aço ao a li e usu uindo ao máximo oda a
á ea da edi icação, compos a po mi an e descobe o com is a pa a o ma e pa a o Pa que
Valongo, além de se i como uma á ea de con i ência ex a con o me a Figu a 5.
Figu a 5: Plan a de cobe u a.
Fon e: P oduzido pelos au o es.
_____________________________________________________________________________________
Anais do Cong esso B asilei o de Iniciação Cien í ica Vol2 nº3 (2025) 700
(Ciências Sociais)
O p oje o do “Cen o Cul u al El T anque” localizado na comuna de Lo Ba nechea, em
San iago, Chile, oi o emen e u ilizado de inspi ação na olume ia do p oje o, de aco do com
a igu a 7. A a qui e u a do Cen o Cul u al El T anque se o ganiza po meio da sob eposição
de dois olumes, pe mi indo que o é eo pe maneça abe o e conec ado à ia, e à uma p aça
pública enquan o o olume suspenso se sus en a em um conjun o de pila es, simbolizando
habi an es, usuá ios e o público do edi ício. A lei u a do p oje o do T abalho Final de
G aduação (TFG) sob e a equali icação da Hospeda ia dos Imig an es (Sil a, N., & Ba bosa,
M. V., 2024) possibili ou uma no a concepção de como elaciona o no o edi ício com a
empena já exis en e. Des a o ma o p oje o é isualmen e mode no e compõe de o ma
ha mônica o en o no, espei ando o gaba i o do Museu Pelé, o qual se iu de delimi ação na
al u a da edi icação, localizado a oes e do e eno e azendo mais i alidade ao local, já que
não se obse a pon o algum ao edo do e eno da p opos a do ado de ege ação como á ea de
con i ência pública.
Figu a 7: Volume ia Cen o Cul u al
Fon e: P oduzido pelos au o es.
4 CONCLUSÃO
O p oje o do Cen o Cul u al su ge como uma espos a aos p oblemas da egião cen al
de San os, a en ando-se ao dé ici de pe meabilidade no solo e à ampliação de se o es cul u ais
nessa localidade p io izando desde o uso cul u al e educacional a é p ese ação de elemen os
his ó icos. A p opos a busca esga a a i alidade u bana, p omo endo a in eg ação en e
pa imônio his ó ico, na u eza e ida con empo ânea, consolidando cul u a e educação como
_____________________________________________________________________________________
Anais do Cong esso B asilei o de Iniciação Cien í ica Vol2 nº3 (2025) 701
(Ciências Sociais)
e amen as de equali icação e pe encimen o cole i o.
5 REFERÊNCIAS
ASSOCIAÇÃO BRASILEIRA DE NORMAS TÉCNICAS. NBR 6023. Segunda 14.11.2018.
In o mação e documen ação — Re e ências — Elabo ação. Disponí el em:
<h ps://www.u pe.b /documen s/40070/1837975/ABNT+NBR+6023+2018+%281%29.pd /3
021 721-5be8-4e6d-951b- a354dc490ed/> - Acesso em 07 de ou ub o de 2025.
Cen o Cul u al El T anque - Co po ación Cul u al de Lo Ba nechea, 2018. Disponí el em:
<h ps://www.co po acioncul u aldeloba nechea.cl/espacios/cen o-cul u al-el- anque/>.
Acesso em 15 de se emb o de 2025.
Filguei as, Ca los A. L. – A Química de José Boni ácio, 1986. Google Acadêmico. Disponí el
em: <h p://submission.quimicano a.sbq.o g.b /qn/qnol/1986/ ol9n4/ 09_n4_%20(1).pd >.
Acesso em 10 de ou ub o de 2025.
SANTIBAÑEZ, D. Cen o Cul u al El T anque
– A chDaily, 2018. Disponí el em:
<h ps://bisa qui ec os.com/2025/06/20/cen o-cul u al-lo-ba nechea/>. Acesso em 15 de
se emb o de 2025.
SANTOS. Lei Complemen a n° 1.187 de 30 de dezemb o de 2022. Disciplina o
o denamen o do uso e da ocupação do solo na á ea insula do município de San os, e dá ou as
p o idências. Diá io O icial de San os, San os, SP, 31 de dezemb o de 2022.
Sil a, N., & Ba bosa, M. V. (2024). Requali ica ion o he immig an hos el h ough he
c ea ion
o
a
cul u al
cen e .
Zenodo.
Disponí el
em:
<h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.14050628>. Acesso em 10 de ou ub o de 2025.