296
STUDENTLERDE SÓYLEW MÁDENIYATÍ HÁM ORATORLÍQ QÁBILETIN
RAWAJLANDÍRÍWDÍŃ NÁTIYJELI USÍLLARÍ
Mex iban Aba o a
Ájiniyaz a ındaǵı pedagogikalıq ins i u ı assis en oqı ıwshı
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17704345
Anno aciya: Bul maqala s uden le diń o a o lıq kompe enciyasın awajlandı ıwǵa qa a ılǵan
me odikaǵa baǵıshlanǵan. Maqalada in e ak i shınıǵıwla , psixologiyalıq eningle , no e bal
baylanıs hám logikalıq piki lew usılla ın óz ishine aladı. Maqala oqıw p ocesinde sheshenlik
kónlikpele in awajlandı ıw boyınsha ámeliy usınısla be edi.
Tayanısh sózle : O a o lıq kompe enciyası, s uden le , oqıw me odikası, kópshilik aldında
sóylew, in e ak i shınıǵıwla , psixologiyalıq aya lıq, no e bal baylanıs, bilimlendi iw.
Аннотация: Данная статья посвящена методике, направленной на развитие ораторской
компетенции студентов. Статья включает в себя интерактивные занятия, психологические
тренинги, невербальное общение и методы логического мышления. В статье приводятся
практические рекомендации по развитию ораторских навыков в учебном процессе.
Ключевые слова: Ораторская компетенция, студенты, методика обучения, публичные
выступления, интерактивные занятия, психологическая подготовка, невербальное общение,
образование.
Abs ac : This a icle is dedica ed o he me hodology aimed a de eloping s uden s' o a o y
compe ence. The a icle con ains in e ac i e lessons, psychological ainings, non e bal
communica ion, and me hods o logical hinking. The a icle p o ides p ac ical ecommenda ions o
de eloping o a o y skills in he lea ning p ocess.
Keywo ds: O a o y compe ence, s uden s, educa ional me hodology, public speaking, in e ac i e
exe cises, psychological p epa a ion, non e bal communica ion, educa ion.
Respublikamızda sońǵı jılla ı joqa ı bilimlendi iwdiń sapasın a ı ıw, s uden le diń
kásiplik-pedagogikalıq aya lıǵın, oqıw- á biya jumısın je ilis i iw, oqı ıwdıń
ná iyjeliligin a ı ıw usılla ın kúshey iw, bilimlendi iwdiń há bi basqıshındaǵı maqse i
anıq belgilew, bilimle di múmkinshiligi bolǵan dá ejede olıq iyelewdiń mexanizmle in
islep shıǵıw iyka la ı engizilmek e. Tiyka ınan, joqa ı bilimlendi iw sis emasında she
ille in, sonıń ishinde s uden le diń o a o lıq kompe enciyasın awajlandı ıwǵa qa a ılǵan
exnologiyala já deminde oqı ıwdı xalıqa alıq ulıwma E opa s anda la ı sheńbe inde
shólkemles i iw hám bahalawǵa ay ıqsha i iba qa a ılmaq a.
Zamanagóy bilimlendi iw sis emasında s uden le diń o a o lıq kompe enciyasın
awajlandı ıw áhmiye li wazıypa esaplanadı.
O a o lıq óne iniń jaqsı awajlanıwı ek ǵana onı úy e iw me odikası menen emes,
al bul kónlikpeni qalay anıqlaw, bahalaw hám analizlew menen úzliksiz baylanıslı bolıp
esaplanadı. Bi aq, o a o lıq kompe enciyasınıń awajlanıw dá ejesin anıqlawshı s anda
297
diagnos ikalıq usılla elege shekem je e li dá ejede islep shıǵılmaǵan. Bul bolsa
zamanagóy pedagogla aldında áhmiye li wazıypanı – s uden le diń o a o lıq qábile in
ná iyjeli bahalaw sis emasın ja a ıwdı qoyadı.
Sheshenlik kónlikpesi - bul piki di anıq, logikalıq hám ási sheń bayan e iw,
kópshilik aldında sóylew hám qa nasıq a ózine isenim menen múnásibe e bolıw qábile i.
Bul kónlikpele s uden le ge ek ǵana oqıw p ocesinde emes, al kásiplik jumıs a hám jeke
ómi de de abısqa e isiwge já dem be edi. Usı maqalada s uden le diń sheshenlik
kompe enciyasın awajlandı ıwǵa qa a ılǵan me odika islep shıǵıldı.
Ize lewshi M.M.Musu monqulo a ádebiya oqı ıwda s uden le diń sheshenlik hám
óz be inshe piki lew kónlikpele in awajlandı ıwǵa qa a ılǵan k ea i kózqa asla ǵa
iyka lanǵan. Ol óz ize lewinde mashqalalı lekciyala , case-s udy hám didak ikalıq
ma e ialla dan paydalanıp, s uden le diń sóylew mádeniya ın a ı ıw usılla ın islep
shıqqan. Biziń piki imizshe, mashqalalı lekciyala , case-s udy hám didak ikalıq
ma e ialla dan paydalanıp islep shıǵılǵan k ea i kózqa as s uden le diń sóylew
mádeniya ın a ı ıwda ná iyjeli esaplanıp, bilimlendi iwdiń sapasın jaqsılawǵa xızme
e edi hám ilologiya a awında keńnen qollanılıwı múmkin.
S uden le diń sheshenlik kompe enciyasın bahalaw ushın ómendegi usılla a qalı
gipo eza qılınadı.
STUDENTLERDIŃ ORATORLÍQ KOMPETENCIYASÍN BAHALAW
Sóylew sıpa ın bahalaw
Ekspe le á epinen s uden le diń p ezen aciyala ı 5 ballıq shkala
iyka ında bahalanadı (anıqlıq, ási sheńlik, s uk u alıq hám
no e bal elemen le ).
So awnama
S uden le diń ózine isenimi hám sheshenlik penen baylanıslı
qo qınısh dá ejesin anıqlaw ushın anke a ó ke iledi.
Dıqqa
Sabaqla p ocesinde s uden le diń piki lesiw ak i ligi baqlanadı.
Ize lew ná iyjele i boyınsha, a nawlı islep shıǵılǵan me odika s uden le diń
sheshenlik kompe enciyasın awajlandı ıwda joqa ı ná iyjelilikke iye. In e ak i
shınıǵıwla hám psixologiyalıq eningle oqıwshıla dıń ózine isenimi hám sóylesiw
qábile in a ı ıwda áhmie li ol a qa dı.
Sonıń menen bi qa a da, no e bal elemen le ge i iba be iw sóylewdiń
ási sheńligin a ı dı, bul bolsa audi o iya menen jaqsı aq baylanısıw imkaniya ın be edi.
Sabaq ba ısında s uden le diń sóylew shebe ligin ası ıw hám analizlew ushın
ómendegishe usılla dan paydalansaq boladı:
1. Tu aqlı shınıǵıwla : Sheshenlik kónlikpele in awajlandı ıw ushın u aqlı
olli oyınla hám p ezen aciyala ó ke iw.
2. Psixologiyalıq aya lıq: S uden le diń kópshilik aldında sóylewden
qo qıwın kemey iw ushın a nawlı eningle shólkemles i iw.
298
3. Texnologiyala dan paydalanıw: Videokó inis hám i ual eallıq qu alla ı
a qalı s uden le diń sóylew sapasın analizlew.
4. Indi idual qa nas jasaw: Há bi s uden iń sóylew dá ejesine qa ap jeke
sabaq ejele in islep shıǵıw.
O a o lıq kompe enciyasın bahalaw k i e iyala ı anıq belgilengende ǵana álimdegi
p ocesi ná iyjeli boladı. Mazmun, one ika, g amma ika, emocionallıq ańla ıw hám
audi o iyala menen baylanıs sıyaqlı k i e iyala bul kompe enciyanı há á epleme
úy eniw imkaniya ın be edi. Sonıń menen bi qa a da, diagnos ikalıq usılla dıń du ıs
ańlanıwı – bahalaw p ocesin obyek i , pux a hám isenimli qıladı. Ási ese, gúze iw,
ideobaqlaw analizi, ballıq sis ema, so aw-juwap, básekilesiw sıyaqlı ú li usılla dı
komplekslik qollaw s uden le diń sóylew shebe ligin e eń analiz e iwge imkan be edi.
Juwmaq sıpa ında, s uden le diń o a o lıq kompe enciyasın awajlandı ıw ushın
ná iyjeli me odikanıń ba ekenligin ay ıp ó iwimiz múmkin. Me odika in e ak i ,
psixologiyalıq hám no e bal elemen le di óz ishine alıp, s uden le diń sóylew sapası hám
ózine isenimin a ı ıwǵa xızme e edi. Keleshek e bul me odikanı basqada bilimlendi iw
o ınla ına sińdi iw hám onıń uzaq múdde li ná iyjeliligin úy eniw usınıs e iledi.
Paydalanılǵan ádebiya la :
1. Ózbeks an Respublikası P eziden iniń 2022-jıl 28-yan a daǵı «2022-2026-jılla ǵa
mólshe lengen Jańa Ózbeks annıń awajlanıw s a egiyası haqqında»ǵı PF-60-sanlı nızamı .
2. Sey kasimo D. Filolog-s uden le diń ling is ikalıq kompe enciyasın awajlandı ıw me odikası
(Qa aqalpaq ili hám ádebiya ı s uden le i mısalında)
3. Pedagogika anla i dok o i (DSс) disse a siyasi. A o e e a i. Nukus – 2023. 72 b
4. Мусурмонкулова М.М. Креатив ёндашув асосида ўқитишнинг дидактик таъминотини
яратиш механизмлари // Мактаб таълими, 2018. №4. –С. 56-61.
5. Туракулова О. Адабиёт ўқитишда ўқувчиларни мустақил фикрлашга одатлантиришнинг
методик усуллари // Мактаб таълими, 2018. 48-б.
