328
QARATPA AǴZALAR HÁM ONÍŃ MORFOLOGIYALÍQ BILDIRILIWI
TEMASÍN INTERAKTIV OYÍN-SHINIǴIWLAR ARQALÍ OQÍTÍW
Begjano a Shaxida Teńelbayo na
Qońı a ayonı 9-sanlı ulıwma o a bilim be iw mek ebiniń
qa aqalpaq ili páni oqı ıwshısı
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17704450
Anno aciya: Maqalada qa a pa aǵzala dı ná iyjeli oqı ıw ushın in e ak i usılla dan
paydalanıwdıń áhmiye i allanadı. Qa a pa aǵzala sóylesiwdiń áhmiye li qu am bólegi bolıp,
oqıwshıla ǵa sóylew mádeniya ın qáliples i iw, du ıs sóylesiw hám ıńlawshı insannıń dıqqa ın ózine
qa a ıw ushın sózle den du ıs paydalanıwdı úy e edi. In e ak i qa nasla já deminde oqıwshıla dıń
logikalıq bilimle i, sóylewde qa a pa aǵzala dı du ıs paydalanıw hám jazba sóylewde i kilis belgile in
du ıs qollanıw sıyaqlı kónlikpele di payda e edi. Sonday-aq, bul usılla oqıwshıla dıń belsendiligin
a ı ıw, ola dıń sóylesiwge bolǵan isenimin bekkemlew hám úy enilgen bilimle in ámeliya a qollanıw
imkaniya ın be e uǵını a ap ó iledi.
Tayanısh sózle : in e ak i , kommunikaciya, «Fona » me odı, «Oyla, izlen, o nına qoy» shınıǵıwı,
mozayka , muz ja a me odı, in e yu me odı.
Anno a ion: The a icle analyzes he impo ance o using in e ac i e me hods o e ec i e
eaching o e e ence membe s. Wo ds a e an impo an componen o communica ion and each
s uden s o de elop a cul u e o speech, o speak co ec ly, and o use wo ds co ec ly o a ac he
a en ion o he lis ene . Wi h he help o in e ac i e communica ion, s uden s de elop logical knowledge,
skills such as he co ec use o add essing elemen s in speech and he co ec use o punc ua ion ma ks
in w i en speech. I is also emphasized ha hese me hods inc ease s uden engagemen , s eng hen
hei con idence in communica ion, and allow hem o apply hei acqui ed knowledge in p ac ice.
Keywo ds: in e ac i e, communica ion, «Lamp» me hod, «Think, sea ch, pu i in i s place»
exe cise, mosaic, iceb eake me hod, in e iew me hod.
Аннотация: В статье анализируется важность использования интерактивных методов
для эффективного обучения членов группы. Словосочетания являются важной составляющей
общения и учат учащихся формировать культуру речи, правильно говорить и правильно
использовать слова для привлечения внимания слушателя. С помощью интерактивных
коммуникаций учащиеся приобретают такие навыки, как логические знания, правильное
использование обращений в речи и правильное использование знаков препинания в письменной
речи. Также отмечается, что эти методы повышают активность учащихся, укрепляют их
уверенность в общении и позволяют применять полученные знания на практике.
Ключевые слова: интерактивный, коммуникация, метод «Фонарь» упражнение «Думай,
ищи, поставь на место» мозаика, метод ледокола, метод интервью.
Zamanagóy jámiye e há qanday jaǵdayǵa ez iykemlese ala uǵın, mashqalala dı
sheshiwge, qa a la qabıllawǵa, sın piki lewge, ideyala dı ná iyjeli almasıwǵa hám
g uppa hám jámáá e inde islewge ilayıq bolǵan insanla ǵa mú ájlik ba . Sol sebepli
zamanagóy álimge bolǵan alapla bi shaxs ıń bilimle in basqa shaxsqa uza ıw emes.
Házi gi waqı a oqıwshıla ǵa ayın maǵlıwma ı be iw emes, al onı alıw, úsiniw hám
329
qollanıw usılla ın be iw ke ek, ná iyjede ol ózin jáne de awajlandı ıw ushın zá ú bolǵan
bilimle di alıw jolla ın ózles i edi. Oqıwshıla dı dó e iwshilik, ak i lik, piki lew qábile in
awajlandı ıwǵa xızme e e uǵın há qıylı in e ak i oyınla hám shınıǵıwla dan
paydalansaq, maqse ke muwapıq boladı.
Qa a pa aǵzala hám ola dıń mo ologiyalıq bildi iliwi emasın oqı ıwda da bi neshe
in e ak i shınıǵıwla dan paydalanıw a qalı ola dıń bi neshe kónlikpele i awajlanadı.
Mısalı, oqıwshıla dıń sóylew mádeniya ın awajlandı ıw. Qa a pa aǵzala adamla
a asında óz a a qa nasıq a hú me , i iba hám shın kewillik iń kó inisi bolıp, ola dı du ıs
qollanıw mádeniya lı sóylewdi qáliples i edi.
«Qa a pa aǵzala hám ola dıń mo ologiyalıq bildi iliwi» emasın oqı ıw boyınsha
bi saa lıq sabaq islenbesi
Sabaq ıń ú i: Jańa bilim be iwshilik
Sabaq ıń u anı: Oqıp alma, uǵıp al
Sabaq ıń maqse i:
Bilim be iwshilik maqse i: Oqıwshıla ǵa qa a pa aǵzala haqqında, ola dıń qaysı
sóz shaqapla ı a qalı bili iliwin, ne ushın qanday o ınla da paydalanıwımız haqqında jańa
bilim hám kólikpele di payda e iw;
Tá biyalıq maqse i: Oqıwshıla dı opa la da jumıs islewge, bi -bi iiń piki in
hú me e iwge, doslıq qa nas a bolıwǵa shaqı ıw;
Rawajlandı ıwshılıq maqse : Oqıwshıla dıń piki lewi hám onı je ke ip be iw
qábile le in, opa menen óz be inshe izleniw kónlikpele in awajlandı ıp ba ıw;
Sabaq a paydalana uǵı me odla : «Fona » me odı, «Oyla, izlen, o nına qoy»
shınıǵıwı, mozayka, muz ja a me odı, in e yu me odı,
Sabaq ı qu allandı ıw: sabaqlıq, kespe qaǵaz, eńli o osúw e , s ike le , ona .
Sabaq ba ısı:
Shólkemles i iw: Oqıwshıla dı dizim boylap ba lap, klass azalıǵın kózden ó ke ip
sabaq ı baslaymız. Oqıwshıla dı «Fona » me odınan paydalanıp opa la ǵa bólemen. Há
ú li súw e le di (gúlle , haywana la ) qaǵazǵa shıǵa ıp, mayda-mayda bólekshele ge
bólip alamız. Qaǵazdıń súw e i ba á epine aza aq qaǵaz jabıs ı amız. Qaǵazdıń eki
á epinde de hesh jazıw bolmaydı. Al, endi bul qaǵazla dı ona ikke u saq, jası ınǵan
jazıw kó inedi. Bul shawqımsız opa la ǵa bóliwde jaqsı ná iyje be edi.
Úyge apsı manı so aw: Oqıwshıla ǵa I.Yusupo ıń «Poezd emes eldiń
dáwle i keldi» qosıǵın yadlap keliw apsı ılǵan edi. Tapsı manı Lea ning apps.
330
p og ammasında aya lanǵan «mozayka» me odında aya lanǵan shınıǵıwdı
o ınla aman. Eki opa da óz aldına qosıq qa a la ın izbe-iz qoyıw ke ek boladı.
h ps://lea ningapps.o g/display? =po0k1g 9c25 usı be ilgen
QR kodın skane e iw a qalı yamasa sil eme menen ki edi. Ná iyjede ómendegishe
apsı ma úlgisi payda boladı.
Qaysı opa bi inshi hám du ıs islegenine qa ap bahalaw ka ochkala ın be ip
ó emen.
Taza ema: Qa a pa aǵzala hám ola dıń mo ologiyalıq bildi iliwi.
Oqıwshıla ǵa «Muz ja a » me odınan paydalanıp bi neshe so awla be emen.
Mısalı, Oqıwshıla degende qanday ózge is boldı. Iskanda , juwap be eseń be? Qáne, kim
ay adı? balala . Baza apa, sizdi bi minu qa bola ma? Sıyaqlı so awla be iliwi múmkin.
Bunda oqıwshıla mısalla daǵı oqıwshıla , Iskanda , balala , Baza apa degen sózle di
ay qanda sol adamla qa aydı hám ıńlaydı kibi juwapla dı be iwi múmkin. Demek, bul
ajı a ılıp kó se ilgen sózle qa a pa aǵzala bolıp esaplanadı dep ax aǵa búgingi
emamızdı jazamız.
Qa a pa aǵzala ay ılajaq piki ge basqanıń dıqa ın awda ıw, qa a ıw ushın sóylewshi
á epinen qollanıladı. Sóylewshiniń dıqqa ı qa a ılǵan adam yamasa basqa bi za la dı,
qubılısla dı bildi e uǵın sózle ge qa a pa aǵzala deymiz. Qa a pa aǵzala ba lıq
jaǵdayda da gáp ishinde ú i a qalı bólinip jazıladı. Ola gáp iń basında kelse keyninen,
o ada kelse eki jaǵınan, keyninde kelse aldınan ú i qoyıladı.
Tu dan, sen mına úyinshikle di qal ańa sal.
Mexaniza o , má lik iske jawlan u !
Sózge úsinbey, Jılgeldi aǵa, kúlseń kule be .
Sıylıǵıńız qu lı bolsın, joldasla !
Bizle diń ilegimiz seniń náze iń bálen bolǵay, ulım.
h ps://wo dwall.ne / esou ce/87243802
331
Be ilgen QR kod a qalı oqıwshıla Wo dwall pla o masında islengen «Oylan, Izlen,
O nına qoy» shınıǵıwın o ınlaw a qalı qa a pa aǵzala dıń keliw o nın, qollanıla uǵın
sózle di o nı menen qoyıwǵa úy enedi.
Temanı bekkemlew:
Oqıwshıla menen emanı jáne de bekkemlew ushın bi neshe shınıǵıwla isleymiz.
Aldı menen opa la ǵa o osúw e le be iledi. Usı súw e e kó se ilgen jaǵdayla da
qanday qa a pa aǵzala paydalanıw múmkin bolsa, hámmesin dáp e le ine jazıwla ın
ay aman. Jazıp bolǵannan soń qaysı opa kóp sóz jazǵanın oqı ı ıp bahalap ke emen.
Ekinshi apsı ma e ip usı súw e e kó se ilgen jaǵdayla ınıń qálegen bi ewin ólle ge
bólip, opa aǵzala ı menen o ınlap be iwle i ke ek boladı. Bul shá e qaysı opa qa a pa
aǵzala dı o nı menen kóp qollana alǵanla ı joqa ı ball menen bahalanadı. Bul shá i
o ınlaw ushın oqıwshıla ǵa oylasıw ushın 1 minu , saxnalas ı ıp kó se iw ushın há bi
opa ǵa 2 minu an waqı be iledi.
Bahalaw: Oqıwshıla dı bahalaw ushın há bi opa ǵa be ilgen ka ochkala dı
sanaymız. Qaysı opa da kóp jıynalǵan bolsa, sol opa jeńimpaz boladı. Topa ishinde eń
belsendi qa nasqan oqıwshıla dı da oqıwshıla a qalı anıqlap alaman. Ola dı búgingi
sabaq ıń juldızla ı dep, alǵan bahala ına qosımsha jáne bi «5» bahasın qoyıp be emen.
Úyge apsı ma be iw: Oqıwshıla ǵa úyge apsı maǵa «Ine iyu usılı»nan
paydalanaman.
• Oqıwshıla ózle i qálegen adamı menen (shańa aq aǵzası, dos ısı,
muǵallimi, a iyxıy shaxsla ) sáwbe lesiw ó ke edi.
332
• Sáwbe lesiw dawamında keminde 5-6 qa a pa aǵzadan paydalanıw ke ek
boladı.
• Sáwbe lesiwdi dialog o masında jazıp keliw, audio yamasa ideo
kó inisinde aya lawı múmkin
Ola ǵa ómendegishe emala dı usınıs e iwimiz múmkin:
1. Balalıq aǵı umı ılmas waqıyala (apası, a ası, ákesi yaki anası menen)
2. Keleshek egi kásibimiz (dosla ı, klaslasla ı menen)
3. Meniń súyikli spo ım yáki kino ilimim ( oq ıwshıla i, dosla ı menen)
4. Mek ebimiz a iyxı (mek ep di ek o ı yáki nu anıy us azla menen)
Usılayınsha úyge apsı ma shá i úsindi iledi hám sabaq juwmaqlanadı.
Paydalanılģan ádebiya la :
1. Be dimu a o E., Pi niyazo Q. O a mek eple de qa aqalpaq ilin oqı ıw me odikası. Nókis-1999.
2. Ǵulomo A. Ona ilin óqi ish p incpla i. Toshken -1995
3. Qu lımu a o B. Qa aqalpaq ilin oqı ıwdıń ayı ım máselele i. Nókis-2000.
4. M.Dáwle o , SH.Allaniyazo a, D.Sey qasimo , A.Dáwle o a. Oqıw basqa ille de alıp ba ıla úǵın
klasla ushın 8-klass ushın sabaqlıq. Nókis. “Bilim” 2019
5. U.Embe geno . Qa aqalpaq ilin oqı ıw me odikası. Nókis-2016
