RESEARCH AND DEVELOPMENT
TADQIQOT VA TARAQQIYOT
ISSN: 3030 – 3281
Volume II, Issue 11 (2025)
© 2025, he Au ho (s). Published by IMFAKTOR.
This is an open access a icle unde he CC BY license h p://c ea i ecommons.o g/licenses/by/4.0/ 61
Su esu sla ining si a jiha dan yomonlashu i a oqa a su la hajmining o ib bo ishi bugungi da ning
eng dolza b ekologik muammola idan bi i si a ida e’ i o e ilmoqda. Aholi zichligining keskin o‘sishi,
u baniza siya ja ayonla ining jadallashu i, sanoa ko xonala ining keng miqyosda i ojlanishi hamda qishloq
xo‘jaligida mine al o‘g‘i la a pes i sidla is e’molining o ishi na ijasida u li oi adagi oqa a su la abiiy
su ha zala iga oqib ushmoqda.
OZIQ-OVQAT ISHLAB CHIQARISH KORXONALARI
OQOVA SUVLARINI EICHHORNIA ASOSIDA TOZALASH
JARAYONLARINI TADQIQ ETISH
I oda INOYATOVA¹, Shaxnoza ISAKOVA¹, Dil abo MAKSUMOVA¹.
¹ Toshken kimyo- exnologiya ins i u i.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17707531
ANNOTATSIYA
Su esu sla ini muho aza qilish hamda i loslangan su la ni qay a ishlash ekologik ba qa o likni a’minlashning asosiy
omilla idan bi idi . Ushbu maqolada Eichho nia (su gia sin i) o‘simligining abiiy bio il si a ida oqa a su la ni ozalashdagi
sama ado ligi ahlil qilinadi. Labo a o iya sha oi ida 16–20 °C ha o a da o‘ kazilgan aj ibala na ijala iga ko‘ a, Eichho nia su dagi
i loslan i u chi moddala ning miqdo ini 100 mg/l dan 10 mg/l gacha kamay i ishi, pH ko‘ sa kichini 7,0 dan 7,7 gacha oshi ishi
hamda biomassasini qa iyb o‘ ba oba ga ko‘pay i ishi aniqlangan. Olingan na ijala Eichho nia o‘simligidan oydalanish oqa a
su la ni ekologik xa siz a iq isodiy jiha dan ejamko a zda qay a ishlash imkonini be ishini ko‘ sa adi. Shuningdek, ushbu usul
bilan ozalangan su ni sug‘o ish a boshqa exnik maqsadla da qo‘llash mumkinligi belgilangan.
Kali so‘zla : Eichho nia su gia sin i, oqa a su , biologik ozalash, biomassasi, рН, i los moddala , ekologik ba qa o lik,
bio exnologiya, me an bak e iyala i.
STUDY OF WASTEWATER TREATMENT PROCESSES OF FOOD
PRODUCTION ENTERPRISES USING EICHHORNIA
ANNOTATION
The p o ec ion o wa e esou ces and he ea men o pollu ed wa e play a i al ole in ensu ing en i onmen al sus ainabili y.
This a icle examines he e ec i eness o Eichho nia (wa e hyacin h) as a na u al bio il e o was ewa e pu i ica ion. Labo a o y
expe imen s conduc ed a empe a u es o 16–20 °C showed ha Eichho nia educed pollu an concen a ions in wa e om
100 mg/L o 10 mg/L, inc eased he pH le el om 7.0 o 7.7, and inc eased i s biomass ou old. These indings indica e ha he
use o Eichho nia p o ides an en i onmen ally sa e and economically e icien app oach o was ewa e ea men . Fu he mo e, he
ea ed wa e was ound o be sui able o use in i iga ion and a ious echnical applica ions.
Keywo ds: Eichho nia wa e hyacin h, was ewa e , biological ea men , biomass, pollu an s, en i onmen al sus ainabili y,
bio echnology, pH, me hane bac e ia.
ИССЛЕДОВАНИЕ ПРОЦЕССОВ ОЧИСТКИ СТОЧНЫХ
ВОД ПИЩЕВЫХ ПРОИЗВОДСТВЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ
С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ EICHHORNIA
АННОТАЦИЯ
Охрана водных ресурсов и переработка загрязнённых вод имеют ключевое значение для обеспечения экологической
устойчивости. В данной статье проанализирована эффективность растения Eichho nia (водяной гиацинт) в качестве
природного биофильтра при очистке сточных вод. По результатам лабораторных экспериментов, проведённых при
температуре 16–20 °C, установлено, что Eichho nia снижает концентрацию загрязняющих веществ в воде со 100 мг/л до 10
мг/л, повышает показатель pH с 7,0 до 7,7, а также увеличивает биомассу приблизительно в четыре раза. Полученные
данные свидетельствуют о том, что использование Eichho nia обеспечивает экологически безопасный и экономически
эффективный способ переработки сточных вод. Кроме того, очищенная таким образом вода может быть повторно
использована для оросительных и технических нужд.
Ключевые слова: Eichho nia водяной гиацинт, сточные воды, биологическая очистка, биомасса, pH, загрязняющие
вещества, экологическая устойчивость, биотехнология, метановые бактерии.
RESEARCH AND DEVELOPMENT | VOLUME II | ISSUE 11 | 2025
62
Bu esa gid oeko izimla ba qa o ligining buzilishiga, biologik xilma-xillikning kamayishiga hamda
ichimlik su i si a i pasayishiga olib kelmoqda.
An’ana iy mexanik a kimyo iy ozalash exnologiyala i ko‘plab mamlaka la da qo‘llanilib kelinayo gan
bo‘lsada, ula ko‘pincha yuqo i moliya iy xa aja la ni alab qilishi, ene giya sa ining ka a bo‘lishi, mu akkab
exnik xizma ko‘ sa ishni za u e ishi hamda ikkilamchi kimyo iy chiqindila hosil qilishi bilan aj alib u adi.
Bunday usulla ekologik nuq ayi naza dan hamisha maqbul bo‘la e maydi, ayniqsa kichik sanoa ko xonala i
yoki qishloq xo‘jaligi xo‘jalikla i uchun ula ni qo‘llash iq isodiy jiha dan qiyin kechadi.
Shu sababli ekologik jiha dan oza, a zon, exnik jiha dan sodda a yuqo i sama ado likka ega bo‘lgan biologik
ozalash exnologiyala ini jo iy e ish zamona iy su xo‘jaligi izimining us u o azi ala idan bi i hisoblanadi.
Fi o emedia siya usulla ini, ya’ni i ik o‘simlikla yo damida su dagi i los moddala ni abiiy yo‘l bilan
pa chalash a yu ishni qo‘llash, na aqa ekologik xa sizlikni a’minlaydi, balki ene giya ejamko ligi a
iq isodiy sama ado ligi bilan ham aj alib u adi. Shu jiha dan bunday yondashu kelajakda su esu sla ini
muho aza qilish a ba qa o boshqa ishning muhim yo‘nalishla idan bi i si a ida ka a ahamiya kasb e adi.
1- asm. Eichho nia.
Fi o emedia siya – i loslangan su a up oqni i ik o‘simlikla yo damida ozalash ja ayoni – so‘nggi
yilla da su eko izimla ini eabili a siya qilishning eng is iqbolli a ekologik ba qa o yo‘nalishla idan bi i
si a ida keng an olinmoqda. Bu usulning a zalligi shundaki, u abiiy biologik mexanizmla ga asoslanadi,
qo‘shimcha kimyo iy moddala ni alab qilmaydi a minimal ene giya sa i e aziga sezila li sama ado likni
a’minlaydi. Fi o emedian o‘simlikla o asida Eichho nia c assipes (su gia sin i) eng sama ali gid o i la dan
bi i hisoblanadi. Uning kuchli a keng a moqlangan ildiz izimi, yuqo i o‘sish su ’a i hamda ildiz zonasida
aoliya yu i u chi me an hosil qilu chi bak e iyala bilan simbiozda yashashi oqa a su la ni biologik
pa chalash ja ayonini sezila li da ajada ezlash i adi.
Ushbu adqiqo ning maqsadi – Eichho nia o‘simligining oqa a su la ni ozalashdagi biokimyo iy
aolligini baholash, uning o‘sish dinamikasi, massa yig‘ilishi a su ning asosiy kimyo iy ko‘ sa kichla iga
ko‘ sa adigan a’si ini labo a o iya sha oi ida kompleks a ishda ahlil qilishdan ibo a .
Tadqiqo 60 kun da omida labo a o iya sha oi ida amalga oshi ildi. Ba cha aj ibala 16–20 °C ha o a
diapazonida olib bo ildi, bu esa Eichho nia uchun op imal bo‘lgan o‘sish sha oi la ini ya a di.
Ekspe imen ja ayonida LED lampala yo damida 12/12 soa lik o ope iod a’minlandi a o‘simlikning
yo ug‘likka bo‘lgan eh iyoji qondi ildi. Tadqiqo uchun oziq-o qa sanoa i ko xonasidan olingan, das labki
ozalashdan o‘ magan oqa a su namunala i hamda sog‘lom, pa ogen o ganizmla dan holi Eichho nia c assipes
namunala idan oydalanildi.
Tadqiqo da omida quyidagi asosiy pa ame la mun azam a ishda o‘lchab bo ildi:
pH – uni e sal pH-me yo damida aniqlanib, su ning muhi eaksiyasidagi o‘zga ishla qayd qilindi;
I los moddala miqdo i (mg/l) – s anda kimyo iy ahlil usulla i asosida belgilandi;
Biomassa (g/l) – o‘simlikning nam og‘i ligi bo‘yicha hisoblab bo ildi;
Tozalanish da ajasi (S) – sha li bi likla da baholanib, ozalash sama ado ligining in eg al ko‘ sa kichi
si a ida qabul qilindi.
TADQIQOT VA TARAQQIYOT | II-JILD | 11-SON | 2025
63
Ushbu me odik yondashu Eichho nia o‘simligining i o emedia siya ja ayonidagi olini aniq a ishonchli
baholash imkonini be di hamda uning oqa a su la ni ozalashdagi amaliy qo‘llanilishiga oid muhim ilmiy
xulosala chiqa ishga zamin ya a di.
Su ka
Ha o a
(°C)
pH
I los moddala miqdo i
(mg/l)
Tozalanish da ajasi
(S, sha li bi lik)
Eichho nia biomassasi
(g/l)
0
16
7,0
100
5
1,0
5
17
7,2
80
10
1,4
10
18
7,3
65
13
1,8
20
18
7,4
48
16
2,3
30
19
7,5
35
18
2,7
40
19
7,6
25
20
3,1
50
20
7,6
18
22
3,5
60
20
7,7
10
24
3,9
1-jad al. Xona ha o a ida Eichho nia yo damida oqa a su la ning ozalanish dinamikasi.
Eichho nia o‘sishi da omida su dagi i los moddala miqdo i keskin kamaygani kuza ildi: das labki
100 mg/l kon sen a siya 60 kun yakunida 10 mg/l gacha ushib, umumiy kamayish 90 % ni ashkil e di. Ushbu
sama ado lik, a alo, o‘simlik omonidan i loslan i u chi moddala ning bioso bsiya a bioakkumulya siya
yo‘li bilan yu ilishi, shuningdek, ildiz zonasida aoliya yu i u chi mik oo ganizmla omonidan o ganik
bi ikmala ning bak e ial pa chalanishi bilan izohlanadi. Su ning pH qiyma ining 7,0 dan 7,7 gacha ko‘ a ilishi
esa Eichho nianing me abolik ja ayonla i na ijasida muhi ning qisman ney allashganini, ya’ni su ning
kimyo iy mu ozana idagi ijobiy o‘zga ishni ko‘ sa adi.
Eichho nia biomassasi ham sezila li da ajada o di: 1,0 g/l dan 3,9 g/l gacha ko‘ a ilib, qa iyb o‘ ba oba
ko‘paydi. Bunday o‘sish o‘simlikning yuqo i o osin e ik aolligi, su dagi ozuqa elemen la ini sama ali
o‘zlash i ishi hamda i o emedia siya ja ayoniga moslashu chanligini i odalaydi. Tozalanish sama ado ligi
esa 5 bi likdan 24 bi likka ko‘ a ilib, umumiy ozalash koe i sien i 76 % ga ye di. Bu ko‘ sa kich su ning
o ganik yuklamasi sezila li da ajada kamayganini, i o il lash mexanizmi esa ba qa o a ekologik xa siz
a zda ishlaganini asdiqlaydi.
Eichho nia biomassasining kimyo iy a kibi uning amaliy qiyma ini yanada oshi adi. O‘ acha hisobda
o‘simlik a kibida 60 kg kaliy, 21 kg azo a 17 kg os o ma jud bo‘lib, ula o‘simlik qoldiqla ini bioo‘g‘i
si a ida ishla ish imkonini be adi. Bundan ashqa i, biomassadagi oqsilla ning za u aminokislo ala ga boyligi
uni cho achilik uchun oziqa qo‘shimchasi si a ida ham qo‘llash imkoniya ini ya a adi. Biomassa anae ob
sha oi da pa chalanganda biogaz hosil bo‘lib, uning a kibida 75 % gacha me an bo‘lishi ene giya sohasida
qay a iklanu chi yoqilg‘i si a ida oydalanish uchun is iqbolli hisoblanadi.
Ushbu na ijala Eichho nianing na aqa oqa a su la ni ozalashda, balki qishloq xo‘jaligi, ene ge ika a
ekologik sanoa ning boshqa yo‘nalishla ida ham yuqo i amaliy salohiya ga ega o‘simlik ekanligini ko‘ sa adi.
2- asm. Xona ha o a ida Eichho nia yo damida oqa a su la ning ozalanish dinamikasi
RESEARCH AND DEVELOPMENT | VOLUME II | ISSUE 11 | 2025
64
2- asmda xona ha o a i sha oi ida Eichho nia c assipes ish i okida oqa a su la ning ozalanish
dinamikasi g a ik ko‘ inishda aks e i ilgan. G a ikdagi ko‘ sa kichla 60 su ka da omida olib bo ilgan
kuza ishla na ijala iga asoslanadi.
I los moddala miqdo i (sa iq chiziq) aj ibaning 1-kunida axminan 100 mg/l ni ashkil e gan. Su kala
o‘ ishi bilan u izchil a ishda kamayib bo ib, 60-kun yakunida 10 mg/l a o ida qayd e ilgan. Bu hola
Eichho nia su dagi i los moddala ning kon sen a siyasini sama ali a ishda pasay i ishini ko‘ sa adi.
Tozalanish da ajasi S (ko‘k chiziq) das lab pas bo‘lib, axminan 5 sha li bi likni ashkil e gan. Vaq
o‘ ishi bilan bu ko‘ sa kich mun azam a ishda o ib, 60 su ka yakunida 24 sha li bi likka ye gan. I los
moddala kon sen a siyasi kamaygani sa i ozalanish da ajasi oshib bo ganligi qayd e ilgan.
Ha o a (qizil chiziq) aj iba da omida deya li o‘zga magan bo‘lib, 16–20 °C o aliqda ba qa o saqlangan.
Bu esa xona ha o a i sha oi la i i o emedia siya ja ayoniga salbiy a’si ko‘ sa maganidan dalola be adi.
Su ning pH qiyma i (kul ang chiziq) 7,0 dan 7,7 gacha bi oz oshgan a bu un aj iba da omida ney alga
yaqin diapazonda saqlangan. Bu Eichho nia aoliya i uchun qulay bo‘lgan muhi shakllanganini bildi adi.
Xulosa qilib ay ganda, oqa a su la ni Eichho nia c assipes yo damida qay a ishlash na ijasida su dagi
i loslanish da ajasi sezila li da ajada pasaydi a uning ekologik xa sizligi iklandi. O‘ kazilgan ahlilla i los
moddala miqdo ining 90 % gacha kamayganini, ozalanish da ajasining esa 76 % gacha oshganini ko‘ sa di.
Bundan ashqa i, o‘simlik biomassasining qa iyb o‘ ba oba o ishi biogaz ene ge ikasi, bioo‘g‘i ishlab
chiqa ish a qishloq xo‘jaligi uchun qo‘shimcha xomashyo manbai si a ida ka a amaliy ahamiya ga ega
ekanini asdiqlaydi.
Su gia sin i (Eichho nia c assipes) i o emedia siya exnologiyala ida qo‘llanilishi o qali sanoa , qishloq
xo‘jaligi a maishiy oqa a su la ni ozalashda ba qa o , ekologik oza, iq isodiy jiha dan ejamko a yuqo i
sama ali yechim si a ida e’ i o e ilishi mumkin. Olingan na ijala Eichho niyaning abiiy bio il si a idagi
salohiya ini namoyon e ib, uni kelgusida bio il izimla i, i obio eak o la hamda sanoa lash i ilgan ozalash
inshoo la ida qo‘llash uchun pux a ilmiy asos ya a adi. Shu a iqa, bu o‘simlikning i o emedia siya sohasidagi
qo‘llanilishi su esu sla ini boshqa ishda ekologik ba qa o yondashu ning muhim a kibiy qismiga aylanishi
mumkin.
TADQIQOT VA TARAQQIYOT | II-JILD | 11-SON | 2025
65
Iq ibosla
1. Подкорытова А.В., Аминина Н.М. Применение альгинатсодержащих продуктов в лечебно-
профилактическом питании. Владивосток, 1998.
2. Возжинская В.Б., Каменев А.Н. Эколого-биологические основы культивирования и
использования морских донных водорослей. Москва: Наука, 1994.
3. Gopal, B. Wa e Hyacin h: Aqua ic Plan S udies. Else ie , 1987.
4. Reddy, K. R., DeBusk, T. A. G ow h cha ac e is ics o wa e hyacin h in pollu ed wa e s. Aqua ic
Bo any, 16(1), 105–122, 1984.
5. Malik, A. En i onmen al challenge is-a- is oppo uni y: The case o wa e hyacin h. En i onmen
In e na ional, 33(1), 122–138, 2007.
RESEARCH AND DEVELOPMENT | VOLUME II | ISSUE 11 | 2025
66
ILMIY TAQRIZ
Maqola: “ Oziq-o qa ishlab chiqa ish ko xonala i oqo a su la ini Eichho nia asosida
ozalash ja ayonla ini adqiq e ish”
Mualli : I oda INOYATOVA, Shaxnoza ISAKOVA, Dil abo MAKSUMOVA,
Toshken kimyo- exnologiya ins i u i.
Taq iz uchun aqdim e ilgan ushbu maqola su esu sla ining i loslanishi, ula ni qay a ishlash a ekologik
jiha dan xa siz holga kel i ish masalala iga bag‘ishlangan bo‘lib, i o emedia siya exnologiyala ining amaliy
imkoniya la ini chuqu ilmiy ahlil asosida yo i adi. Mualli omonidan Eichho nia c assipes o‘simligidan
oydalanib oqa a su la ning biokimyo iy ozalanish ja ayonla i labo a o iya sha oi ida 60 kun da omida
izimli a ishda o‘ ganilgan.
Maqolaning asosiy ilmiy yangiligi shundaki, unda Eichho nia o‘simligining biologik aoliya i oqa a su la ni
ozalash ja ayonida ke ma-ke o‘lcho la bilan aniq baholangan. Mualli i los moddala kon sen a siyasining 90 %
gacha kamayganini, ozalanish da ajasining esa 76 % gacha oshganini dalilla ga ayanib ko‘ sa adi. Ushbu
ko‘ sa kichla su gia sin ining abiiy bio il si a idagi yuqo i sama ado ligini asdiqlaydi.
Bundan ashqa i, biomassaning o‘ ba oba o ishi, uning a kibida kaliy, azo , os o kabi ag onomik
jiha dan muhim elemen la ning ma judligi a biogaz ishlab chiqa ishdagi salohiya i haqidagi na ijala
o‘simlikning ko‘p unksiyali bio esu s si a idagi qiyma ini oshi adi. Ushbu yondashu zamona iy ekologik
exnologiyala i ojida yangi is iqbolla ni ochadi.
Tadqiqo me odikasi mukammal uzilgan bo‘lib, ha o a , yo ug‘lik, pH, i los moddala miqdo i, biomassa
a ozalanish da ajasi kabi muhim ekologik ko‘ sa kichla mun azam o‘lchangan. Taj ibala uchun ya a ilgan
sha oi la (16–20 °C, 12/12 soa lik o ope iod) Eichho nia uchun op imal bo‘lib, na ijala ishonchliligini
a’minlaydi. Olingan ma’lumo la ning izimlash i ilishi a ula ning g a ik hamda jad alla o qali yo i ilishi
adqiqo ning ilmiy qiyma ini yanada oshi adi.
Maqolada kel i ilgan na ijala na aqa naza iy, balki keng amaliy ahamiya ga ega. Eichho nia asosida ishlab
chiqilishi mumkin bo‘lgan bio il izimla i sanoa a qishloq xo‘jaligi oqa a su la ini ozalashda a zon, ene giya
ejamko a ekologik xa siz yechim bo‘lib xizma qilishi mumkin. Fi obio eak o la a sanoa lash i ilgan
ozalash inshoo la ida ushbu exnologiyaning qo‘llanilishi ham is iqbolli yo‘nalishla dan bi idi .
Maqolaning ili ilmiy uslubga mos, man iqiy izchillik a’minlangan, adabiyo la o‘yxa i ma zuga
mu o iq anlangan a zamona iy ilmiy manbala bilan boyi ilgan. Tadqiqo na ijala i mus ahkam
ekspe imen al dalilla ga ayangan bo‘lib, xulosala umumlash i ilgan holda aniq a asosli a zda be ilgan.
Ushbu maqola su esu sla ini boshqa ish, ekologik ozalash exnologiyala i a i o emedia siya sohasida
olib bo ilayo gan ilmiy izlanishla qa o iga munosib hissa qo‘shadi. Tadqiqo ishlanmasi dolza b, ilmiy
asoslangan, amaliy ahamiya ga ega a ekologik exnologiyala i ojiga salmoqli hissa qo‘shadi.
Disclaime ©
This scien i ic e iew has been p epa ed by he edi o ial boa d o he “RESEARCH & DEVELOPMENT” jou nal
and is in ended solely o use wi hin he jou nal’s in e nal expe e alua ion p ocess and edi o ial ac i i ies.
This e iew is p o ec ed by copy igh law, and i s con en may no be dis ibu ed, ep oduced, o used o comme cial
pu poses wi hou he p io pe mission o he edi o ial boa d. The e iew has been p epa ed o assess he scien i ic quali y,
con en , and me hodological aspec s o he au ho ’s (au ho s’) wo k. I does no ep esen he pe sonal opinion o he
au ho (s) no should i be in e p e ed as he o icial posi ion o he jou nal.
The edi o ial boa d bea s no esponsibili y o he implemen a ion, ou comes, o consequences o he
ecommenda ions, conclusions, o commen s con ained in his e iew. The e iew is p o ided o ensu e anspa ency in
he edi o ial p ocess and o main ain quali y con ol o e scien i ic publica ions.
