ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261, 2022-2.889, 2023-
5.384, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
797
MAKTABGACHA TAʼLIMDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN SAMARALI
FOYDALANISHNING USULLARI
Dilnoza Naza o a Raximo na Nizomiy nomidagi
O’zbekis on milliy pedagogika uni e si e i
Ta ix ka ed asi do sen , a ix anla i alsa a dok o i (PhD)
Bekbe geno a Yulduz Tani be gen qizi Nizomiy nomidagi
O’zbekis on Milliy Pedagogika Uni e s i e i Magis a u a
bo’limi Mak abgacha a’lim mu axassisligi 1-ku s magis an i
ANNOTATSIYA : Ushbu maqolada mak abgacha a`lim ashkilo la ida mashg`ulo la ni
ashkil qilishda axbo o kommunika siya osi ala ining o` ni, a biyachi pedagogla ning mashg`ulo
ja ayonida qo`llaydigan axbo o osi ala i, exnologiyala ning bola aqlini i ojlanishdagi ahamiya i
kabi ma zula yo i iladi
KALIT SO`ZLAR: axbo o lash i ish, mul imedia exnologiyala i, sxemala , didak ik
ma e ialla , mul imediali elek on a‘lim, maso a iy a`lim
АННОТАЦИЯ: В данной статье рассматриваются такие темы, как роль
информационно-коммуникационных средств в организации занятий в дошкольных
образовательных организациях, информационные средства, используемые воспитателями-
педагогами в процессе обучения, значение технологий в развитии интеллекта ребенка.
КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА: информатизация, мультимедийные технологии, схемы,
дидактические материалы, мультимедийное электронное образование, дистанционное
обучение
ANNOTATION: This a icle co e s opics such as he ole o in o ma ion and communica ion
ools in o ganizing classes in p eschool educa ional o ganiza ions, he in o ma ion ools used by
educa o s in he lea ning p ocess, and he impo ance o echnologies in he de elopmen o a child's
in ellec .
KEYWORDS: in o ma iza ion, mul imedia echnologies, diag ams, didac ic ma e ials,
mul imedia e-lea ning, dis ance lea ning
KIRISH Axbo o -kommunika siya exnologiyala i i ojlanishining zamona iy jahon da ajasi
shundayki, espublikada jahon axbo o makonining in a uzilmala i a milliy axbo o hisoblash
a mog’i in eg a siyasiga mos kelu chi milliy izimni ya a ish milliy iq isodiyo , boshqa ish, an a
a’lim sama ado ligining muhim omili bo’lmoqda. Bu muammola ancha mu akkab a ayni pay da
espublikamiz uchun dolza bdi . Hozi da olib bo ilayo gan iq isodiy, uzilma iy a boshqa
o’zga ishla ni amalga oshi ish na ijala i espublikada axbo o lash i ish bilan bog’liq muammola ning
qanday a qaysi mudda la da hal e ishga ham bog’liqdi . O’qu anla i bo’yicha elek on o’qu
osi ala ining ya a ilishi mazku anla ni o’qi ishda zamona iy axbo o -kommunika siya
exnologiyala idan oydalanish imkoniya ini yanada kengay i adi. Bu o’z na ba ida, bolala ning
bilimla ini chuqu o’zlash i ishla ining asosiy omili bo’lib, a’lim- a biya si a i a sama ado ligini
oshi adi.
ASOSIY QISM О`zbekis on Respublikasining Mak abgacha a‘lim konsepsiyasida
mak abgacha a‘lim muassasala i a‘lim- a biya ja ayonida ilg`o pedagogik a axbo o
exnologiyala ini jo iy e ish a a biya ja ayonining sama ado ligini oshi ish za u ligi kо`zda u ilgan.
Yuqo ida bayon qilingan dalilla DMTT bolala ida boshlang`ich kompyu e sa odxonligini
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261, 2022-2.889, 2023-
5.384, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
798
shakllan i ish, ula ni kompyu e bilan elemen a a zda muomala qilishga о` ga ish a mak ab
a‘limiga ayyo lash dolza b masalala idan bi i ekanligini kо` sa adi. DMTTla ida mul imedia
exnologiyasidan oydalanishdagi muammola dan yana bi i ilg`o pedagogik a axbo o
exnologiyala idan oydalanib, a‘lim- a biya ja ayoni sama ado ligini oshi ish me odikasini ishlab
chiqish, unga mos ishlanmala ya a ish hamda adbiq e ish za u ligidi . Shuning uchun, DMTTla ida
mul imedia exnologiyasidan oydalanishning о`ziga xos xususiya la ini о` ganish, exnologiyala ni
jo iy e ish ja ayonida bolala yoshini hisobga olish a mos holda didak ik ma e ialla ni anlash, a‘lim
ja ayonida bolala ga pedagogik a psixologik a‘si e ish usulla ini о` ganish a amaliyo ga jo iy
e ish bugungi kunning dolza b azi ala idan hisoblanadi. Bolala uchun qо`llanma yoki da slik
si a ida – kompyu e xo i asiga ki i ilgan ma‘lumo la a о`qu ma e ialla i, a biyachi (pedagog)
uchun mul imediya exnologiyasiga oid pedagogik, ilmiy-me odik adabiyo la , me odik qо`llanmala ,
a siyala a ula ning elek on a ian i a‘lim manbala i hisoblanadi. Yuqo ida kel i ilgan
mul imediali elek on a‘lim manbala i a osi ala idan ashqa i in e ne ashyola i a maso ali a‘lim
ma e ialla i ham о`ziga xos a‘lim manbala i bo`la oladi. Mul imedia exnologiyasiga asoslangan
mashg`ulo la kompyu e la asosida olib bo iladi. DMTTla ida lokal a moqni ashkil e ish uchun
kamida 5-6 a kompyu e bilan jixozlangan bo`lishi ke ak. DMTTla ida lokal a moqdan oydalanish
usuli quyidagicha: 1)5 a kompyu e maxsus kabel (koksial sim) o qali bi -bi iga ulanadi. 6-
kompyu e ham shu lokal a moqqa ulanib, a biyachi s oliga о` na iladi (bi a xonadagi bi ju
ele on simiga 5 a bi xil nome li ele on ubkasini pa allel ulagan kabi, bu xolda 5 a ele on
ubkasiga bi xil axbo o keladi); 2)ha bi kompyu e oldiga 2-3 na a a biyalanu chi о` i adi
(masalan, gu uh a biyalanu chila ning soni - 15 na a bо`lgan hol); 3) a biyachi ― ma kaziy
kompyu e da ishlaydi a gu uhda о` ganilayo gan ma e ialla ni ushun i ib bo adi. Mak abgacha
yoshdagi bolala ga mo`ljallangan mul imediali exnologiya jo iy an‘ana iy exnologiyala ga nisba an
quyidagila bilan a qlanadi: •Bolala ning psixologik jiha la i; •bolala ning yoshi (6-7 yosh);
•kompyu e li mashg`ulo ning da omiyligi (15 daqiqa); •ma e ialning bolala ga mosligi (mul imedia
shaklida); •ma e ialning xajmi (30 daqiqaga mo`ljallangan); • ma e ialninig mu akkablik da ajasi
(bolala uchun sodda ma e ialla anlanadi); •ula ninig aollik da ajala i a x,.k. Mak abgacha
yoshdagi bolala uchun ya a ilgan mul imediali kompyu e exnologiyasi a ian ida exnologik
yondashu quyidagicha kechadi: DMTT bolasi ( a biyalanu chi)ning о` ganiladigan ma e ialni
о`zlash i ishini qulaylash i ish a osonlash i ish maqsadida ma e ial bi –bi i bilan bog`liq qismla ga,
bо`lakla ga aj a iladi, sо`ng a a‘limdan mo`ljallangan na ija olish uchun amalla ke ma-ke
baja ilishi a loyihalash i ilgan ishla poyoniga ye kazilishi ko`zda u iladi. Eng muhimi, ushbu
exnologiyada о ` ganiladigan ma e ial mul imedia asosida aqdim e iladi. Bola miyasiga bunday ―
mul imedia iy xujum na ijasida bolaning о`zlash i ishi kо` a ilib, mashg`ulo sama ado ligi oshadi.
Ma‘lumki, ha qanday pedagogik exnologiya о `ziga xos ma'lum bi komponen ga egadi . Shunga
о`xshash mul imedia exnologiyasining ham a‘limiy komponen la i ma jud. Bunday
komponen la ga: 1) naza iy a amaliy asosla i; 2) a‘lim- a biya be ish, jumladan, mashg`ulo
о` kazish me odla i a me odikasi; 3) pedagogik-pisixologik jixa la i; 4) exnik a didak ik osi ala i;
5) a‘lim olu chila ning olgan bilimini baholash mezoni; 6) a‘lim manbala i a boshqala ni ki i ish
mumkin Shula dan bi inchisi, mul imediya exnologiyasining naza iy a amaliy asosla i in o ma ika
a zamona iy axbo o exnologiyasi asosla iga bo ib aqaladi. Mul imedia das lab, osi a si a ida
axbo o la ni o ush, ideo, g a ika, ma n, as i , anima siya be ilgan xolda uza ish a saqlash usuli
(muhi i) si a ida shakllandi. Shakllanish asosiy exnik a‘mino i bо`lgan kompyu e a uning
axbo o ni, nu qni ki i ish a chiqa ish qu ilmala i, skane la , ideo a audio pla ala i, ideokame a
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261, 2022-2.889, 2023-
5.384, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
799
pla ala i o qali amalga oshi iladi. Das u iy a‘mino da oda da u yoki bu mul imedia osi asi mazmuni
algo i mini uzish a das u lash muhim ol о `ynaydi. Amaliy a‘mino da mul imediyali elek on
da slikla , kompak diskla , aqdimo la , slaydla , shuningdek, kompyu e da ma jud das u la ,
muha i la (Mac omedia, Flash, Powe Poin , Pain , Co elD aw) a elekommunika siya
osi ala idan keng oydalaniladi. Yuqo ida sanab о` ilgan osi ala mul imedia exnologiyasining
exnik a das u iy asosini ashkil e adi.
XULOSA Mak abgacha a’lim ashkilo la ida olib bo ilayo gan isloho la a’lim- a biyaning
maqsadini yangi yo’nalishga bu di. Demak, a’lim- a biyaning maqsadi bu unlay yangilandi, unga
mos holda mazmunning ham, pedagogik ja ayonning ham yangilanishi abiiydi . Bu omil
da la imizning ij imoiy siyosa ini belgilab be ganligi u ayli shaxs man aa la ini a’minlashga xizma
qiladi.
ADABIYOTLAR:
1. O’zbekis on Respublikasi P eziden ining “O’zbekis on Respublikasi mak abgacha a’lim
izimini 2030 yilgacha i ojlan i ish kon sep siyasini asdiqlash o’g’ isida”gi Qa o i, 2019., 13 may,
PQ 4312 son.
2. Mi ziyoe SH.M. Buyuk kelajagimizni ma d a oliyjanob halqimiz bilan bi ga qo’ amiz. –
Toshken :O’zbekis on, 2017.-488 be .
3. Ablako o A., Epaneshniko V. Texnologiya da sla ida AKTdan oydalanish kogni i
aoliya aolligini oshi ish omili si a ida - M.: Ves Mi , 2016. - 600 b. 4. Zaxa o a I. G. Ta'limda
axbo o exnologiyala i. - M .: Akademiya, 2015. B 22–24
