FRAGMENTA NATURAE VOL. 58: 42–53 (2025)
10.5281/zenodo.17708294
Opole Scien i ic Socie y ISSN 2544-3941
OCENA WIELKOŚCI SZKÓD WYRZĄDZONYCH PRZEZ BOBRA EUROPEJSKIEGO
(CASTOR FIBER L.) NA TERENACH LEŚNYCH REGIONALNEJ DYREKCJI
LASÓW PAŃSTWOWYCH W LUBLINIE W LATACH 2014–2023
ASSESSMENT OF THE AMOUNT OF DAMAGE CAUSED BY THE EUROPEAN BEAVER
(CASTOR FIBER L.) IN THE FOREST AREAS OF THE REGIONAL DIRECTORATE OF
STATE FORESTS IN LUBLIN IN 2014–2023
DAWID KOWALCZYK1, PATRYK CIEĆKO1,2, KATARZYNA MASTERNAK3
1S udenckie Koło Naukowe Leśników, Wydział Ag obioinżynie ii, Uniwe sy e P zy odniczy
w Lublinie, ul. Akademicka 15, 20-950 Lublin;
e-mail: 1[email p o ec ed], 2pa ykciec[email p o ec ed]
3Ins y u Gene yki, Hodowli i Bio echnologii Roślin, Wydział Ag obioinżynie ii,
Uniwe sy e P zy odniczy w Lublinie, ul. Akademicka 15, 20-950 Lublin;
e-mail: ka a zy[email p o ec ed]
ABSTRACT:The Eu asian bea e is he la ges oden in Eu ope, in luencing ecosys ems and
occasionally causing o es damage. This s udy analyzed popula ion ends and damage wi hin
he Regional Di ec o a e o S a e Fo es s in Lublin be ween 2014 and 2023. Da a we e ob ained
om he Cen al S a is ical O ice o Poland, he Regional Di ec o a e o En i onmen al
P o ec ion in Lublin and he S a e Fo es s In o ma ion Sys em. Resul s showed an inc ease in
bea e numbe s om abou 100,000 o o e 154,000 indi iduals na ionwide, and om 7,400 o
o e 10,700 wi hin RDLP Lublin. The main ype o damage was o es s and looding, which
declined a e 2018. Findings indica e, ha popula ion g ow h has no esul ed in a p opo ional
ise in damage.
KEY WORDS: Cas o ibe , looding o s ands, ee cu ing, shoo gnawing, popula ion dynamics
~ 43 ~
Kowalczyk i in. Szkody od bob ów w lasach RDLP Lublin ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 42–53 (2025) 10.5281/zenodo.17708294
Ws ęp
Bób eu opejski (Cas o ibe Linnaeus, 1758)
jes największym p zeds awicielem zędu
g yzoni w Eu opie. W pop zednim s uleciu
nadmie ne polowania zmniejszyły populację
bob a do około 1200 osobników
ozp oszonych na obsza ze ozciągającym się
od F ancji do Mongolii. Rein odukcja
i na u alne ozp zes zenianie się p zyw óciły
ga unek na duże obsza y jego pie wo nego
zasięgu. Obecnie populacje bob a są
ozp zes zenione od F ancji, p zez Eu opę
Ś odkową, Skandynawię, po Rosję, część Chin
i zachodnią Mongolię. Około połowa
świa owej populacji wys ępuje w Rosji
(Halley i in. 2021). Bób ma k ępą budowę
ciała, p zednie kończyny chwy ne o az ylne
z błoną pławną, uła wiającą pływanie. Cechą
cha ak e ys yczną bob a jes płaski, sze oki
ogon, pok y y pseudołuskami. Masa ciała
wynosi od 18 do 29 kg, a jego długość mieści
się w p zedziale 90–110 cm. Długość ogona o
20-25 cm, a jego sze okość waha się od 11 do
17 cm (Czech 2010). U bob ów nie wys ępuje
dymo izm płciowy (Wilsson 1971, Żu owski
i Kaspe czyk 1986). Na zasiedlanie obsza u
p zez bob y mają głównie wpływ wa unki
hyd ologiczne i opog a iczne ś odowiska,
jednak decydującym czynnikiem jes
bezpoś edni i ła wy dos ęp do cieku lub
zbio nika wodnego (B zuski i Kulczycka
1999). Ga unek zasiedla pob zeża cieków
i jezio , owy melio acyjne, bagienka
ś ódleśne i ś ódłąkowe czy s awy ybne.
Jakość wody nie ma dla niego większego
znaczenia. Cha ak e ys ycznym czynnikiem
wpływającym na długość zajmowanego
odcinka s umienia jes sza a oślinna
znajdująca się w jego bezpoś ednim
sąsiedz wie (Janiszewski i Misiukiewicz
2012). G yzoń en zjada około 330 kg poka mu
w ciągu oku (Misiukiewicz 2017). Na
p zes zeni wiosny i la a w skład poka mu
bob ów wchodzą ośliny zielne, lis ki, łodygi,
a czasem kłącza i ko zenie. Na omias od
paździe nika p zechodzą one na że zimowy,
zjadając pędy d zew i k zewów, jak ównież
og yzają ich ko ę i łyko. Ga unkami
najczęściej spożywanymi są p zez bob y
opole, wie zby, dęby o az b zozy (Rosell i in.
2005, Dzięciołowski i Goździewski 2016).
Bób pop zez swoją obecność
i działalność, aką jak zg yzanie d zew,
kopanie no , budowę że emi o az am, zmienia
ś odowisko, w k ó ym by uje. Może o
powodować lokalne kon lik y z sze oko
ozumianą działalnością człowieka.
W e ekcie, działalność bob ów gene uje
kosz y, k ó e są związane z po zebą
za ządzania ich populacją i och oną e enów
leśnych, olniczych o az in as uk u y. Kosz y
pok ycia odszkodowań o az zabezpieczenia
p zed zwie zyną osną na p zes zeni la .
W la ach 2008–2018 suma odszkodowań za
s a y wy ządzone p zez zwie zę a ch onione
wypłacone w gospoda s wach olnych,
leśnych i ybackich wz osła pięciok o nie z 5.
do 25 mln zło ych (Zalewski 2020).
Giżejewski i Goździewski (2016) opisują, że
żaden inny ga unek łowny, aki jak np. jeleń
szlache ny, sa na eu opejska czy dzik
eu oazja ycki, nie powodują ak ozległych
szkód jak bob y. Według danych GUS (2015)
w 2014 oku w Polsce odszkodowania
wypłacone z y ułu szkód bob owych wyniosły
16.97 mln zł (4.03 mln eu o). Z kolei w 2019 .
odno owano 6 106 p zypadków szkód
wy ządzonych p zez bob y, co p zełożyło się
na odszkodowania w wysokości około 6.2 mln
eu o (Yanu a i in. 2022).
Rosnąca liczba bob ów powoduje co az
większe kon lik y z człowiekiem, dla ego
niezbędna s aje się kon ola ich populacji o az
og aniczenie wy ządzanych p zez nie szkód.
~ 44 ~
Kowalczyk i in. Szkody od bob ów w lasach RDLP Lublin ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 42–53 (2025) 10.5281/zenodo.17708294
Pomimo umieszczenia bob a eu opejskiego
w załączniku 3 do Rozpo ządzenia Minis a
Ś odowiska w sp awie och ony ga unkowej
zwie zą (Dz. U. 2016 poz. 2183), według
Rybak i in. (2021) b akuje koncepcji
za ządzania populacją bob a, k ó a służyłaby
jego och onie, a jednocześnie og aniczyłaby
wielkość powodowanych p zez niego szkód.
Celem p acy była ocena szkód
wy ządzonych p zez bob a eu opejskiego
w la ach 2014–2023 na e enie Regionalnej
Dy ekcji Lasów Pańs wowych w Lublinie
(RDLP Lublin). P zeanalizowano zmiany
w liczebności bob a o az odzaje i główne
obsza y wy ządzonych szkód na
analizowanym obsza ze. Wyniki p acy
pozwolą na ok eślenie acjonalnych
kie unków gospoda owania populacją bob a
eu opejskiego w Polsce, ze szczególnym
uwzględnieniem RDLP Lublin.
Me odyka
Liczebność bob a w Polsce w la ach 2015–
2024 oszacowano na pods awie danych
Głównego U zędu S a ys ycznego (GUS),
k ó e pochodzą m.in. z in o macji
p zekazywanych p zez egionalne dy ekcje
och ony ś odowiska (RDOŚ). Dane dla
obsza u Regionalnej Dy ekcji Lasów
Pańs wowych (RDLP) w Lublinie pozyskano
bezpoś ednio z RDOŚ Lublin. Ponieważ
jednak RDOŚ Lublin obejmuje jedynie
wojewódz wo lubelskie, dla ego dane
do yczyły ylko nadleśnic w RDLP Lublin
położonych na e enie ego wojewódz wa.
Nadleśnic wa RDLP Lublin w innych
wojewódz wach (np. podka packim,
mazowieckim) nie zos ały uwzględnione
w analizie. In o macje na ema szkód
wy ządzonych p zez bob a eu opejskiego
pozyskano z Sys emu In o ma ycznego Lasów
Pańs wowych (SILP) dla Regionalnej Dy ekcji
Lasów Pańs wowych w Lublinie (RDLP
Lublin) na la a 2014–2023. Na pods awie
,,Fo mula za 19” oszacowano wielkość
i odzaje szkód dla poszczególnych
nadleśnic w w p zeliczeniu na 1000 ha
(Ins ukcja Och ony Lasu 2012, Baza SILP
2014-2023).
Wyniki
W 2014 oku populacja bob a eu opejskiego
na e enie Polski liczyła 100 216 osobników
i do oku 2015 ksz ał owała się na podobnym
poziomie. W oku 2016 nas ąpił wz os
liczebności o ponad 20 ysięcy os.
W dalszych la ach zano owano sys ema yczny
wz os populacji, k ó a w 2023 osiągnęła 154
400 os. (Ryc. 1a). Na e enie RDLP
w Lublinie w 2014 oku populacja bob a
eu opejskiego osiągnęła 7 395 os. i była
najniższa w badanym ok esie. Silny wz os
obse wowano w oku 2017, gdzie liczebność
była najwyższa (12 192 os.). W kolejnym oku
zano owano spadek liczby osobników,
a w la ach 2018–2022 populacja bob a wahała
się na s osunkowo podobnym poziomie. Na
końcu ok esu badawczego wynosiła 10 753 os.
(Ryc. 1b). Obecnie populacja bob a w RDLP
Lublin s anowi 7% całkowi ej populacji
wys ępującej na e enie k aju.
Zdecydowanie największymi szkodami
wy ządzonymi p zez bob y na e enie RDLP
w Lublinie były pod opienia d zewos anów.
W 2014 oku były one największe i wyniosły
1993.93 ha. Rok później szkody obniżyły się
do poziomu 1792.43 ha. W oku 2016 nas ąpił
dalszy spadek szkód o 496.11 hek a ów.
W kolejnych la ach, z wyją kiem 2018 oku,
szkody nie p zek oczyły 1000 hek a ów.
Najniższe szkody miały miejsce w oku 2020
oku i wyniosły 770.29 ha. Szkody w pos aci
pod opień malały z biegiem la (Ryc. 2a).
~ 45 ~
Kowalczyk i in. Szkody od bob ów w lasach RDLP Lublin ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 42–53 (2025) 10.5281/zenodo.17708294
a
b
Rycina 1. Liczebność bob a eu opejskiego w Polsce (a) o az na e enie RDLP w Lublinie (b).
Figu e 1. Popula ion size o he Eu opean bea e in Poland (a) and in he Lublin Regional Di ec o a e
o S a e Fo es s (b).
~ 46 ~
Kowalczyk i in. Szkody od bob ów w lasach RDLP Lublin ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 42–53 (2025) 10.5281/zenodo.17708294
a
b
c
Rycina 2. Szkody wy ządzone p zez bob a eu opejskiego na e enie RDLP w Lublinie.
Figu e 2. Eu opean bea e -induced damage (in hec a es) in he a ea o he Lublin Regional
Di ec o a e o S a e Fo es s esul ing om: looding (a), ee elling (b), shoo b owsing, ba k
s ipping, and b eakage o he main s em (c).
0
500
1000
1500
2000
2500
2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023
powie zchnia (ha)
ok
Pod opienia
0
20
40
60
80
100
120
2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023
powie zchnia (ha)
ok
Ścinanie d zew
0
5
10
15
20
25
2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023
powie zchnia (ha)
ok
Zg yzanie, og yzanie lub złamanie pędu głównego
~ 47 ~
Kowalczyk i in. Szkody od bob ów w lasach RDLP Lublin ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 42–53 (2025) 10.5281/zenodo.17708294
W oku 2014 i 2015 szkody w pos aci
ścinania d zew były najmniejsze w całym
analizowanym ok esie badawczym
i wys ąpiły odpowiednio na powie zchni 41.8
o az 56.56 ha. W la ach 2016–2017 o az 2019–
2022 szkody wahały się na podobnym
poziomie. W 2018 oku zano owano
największą powie zchnię szkód wynoszącą
98.02 ha.
W la ach od 2019–2022 powie zchnia
ścię ych d zewos anów wahała się na
poziomie wynoszącym 70–74 ha. W oku 2023
nas ąpił kolejny wz os szkód, k ó y
p zek oczył powie zchnię 90 ha.
W analizowanym ok esie szkody u zymywały
endencję wz os ową (Ryc. 2b).
Szkody w pos aci zg yzania, og yzania
lub złamania pędu głównego, były
nie ównomie ne w całym analizowanym
ok esie badawczym. Jednak miały one
endencję spadkową. W pie wszych dwóch
la ach analizowanego ok esu szkody
uplasowały się na podobnym poziomie,
a w oku 2016 wz osły p awie dwuk o nie
i osiągnęły maksimum (23.51 ha). Podobna
powie zchnia szkód wys ąpiła ównież w oku
2017 i 2021. W oku 2000 i 2023 szkody były
najmniejsze i wys ąpiły odpowiednio na
powie zchni 8.45 o az 7.04 ha (Ryc. 2c).
Wielkość szkód zależała od czynników
ś odowiskowych wynikających z lokalizacji
nadleśnic wa. W każdym oku najniższa
powie zchnia szkód wys ąpiła w cen alnej
części RDLP (Nadleśnic wo K aśnik, Świdnik,
K asnys aw) i nie p zek aczała am 0.1 ha na
każde 1000 ha powie zchni leśnej.
Z kolei najwyższa powie zchnia szkód
wys ąpiła w Nadleśnic wie Świdnik.
W każdym oku analizy, szkody wahały się
am w g anicach od 20.1 do 40.0 ha na każde
1 000 ha powie zchni leśnej. Na uwagę
zasługuje obniżenie szkód w północnych
nadleśnic wach RDLP w Lublinie (Sa naki,
Biała Podlaska, Między zec, Cho yłów) o az
w Nadleśnic wie Mi cze. Nadleśnic wo
Puławy było z kolei jedynym, w k ó ym
szkody w analizowanych la ach zwiększyły
się.
Dyskusja
Bób eu opejski jes jednym z niewielu
ga unków, k ó e obok człowieka, po a ią
p zys osować ś odowisko do własnych po zeb
i wpływać na wa unki życia innych ga unków
oślin i zwie zą . W wa unkach pos ępującego
p zeksz ałcenia ś odowiska p zy odniczego
częs o dochodzi do kon lik ów na linii bób –
człowiek (Czech 2010). Pomimo wykazanego
pozy ywnego wpływu bob a na ś odowisko,
akiego jak wz os óżno odności biologicznej,
akumulacja osadów i oczyszczanie wód, czy
e encja wody w lasach (Bu le i Malanów,
1995; Ciżmo i D iscoll, 1993; Ru ek 2009,
Szpikowska i Szpikowski 2012), na uwagę
zw acają liczne szkody powodowane p zez
ego g yzonia (Rosell i in. 2005).
W amach gospoda ki leśnej, w wyniku
działalności bob ów, wy óżnia się akie
szkody jak pod apianie g un ów leśnych
w wyniku budowy am, blokowania
p zepus ów, niszczenia g obli, kopania
kanałów, ścinanie d zew, zg yzanie, og yzanie
bądź złamanie pędów. W konsekwencji
nas ępuje wz os zag ożenia lasów a akiem
szkodliwych owadów o az ich obumie anie
(Czech 2005).
Wykonana analiza obejmowała la a 2014–
2023, a więc aki p zedział, w k ó ym można z
dużą p ecyzją wnioskować o dynamice
populacji. Według Giżejewskiego
i Goździewskiego (2016) analiza zmian
liczebności ego ga unku jes bowiem możliwa
dopie o w p zedziale pięcio- lub
dziesięciole nim. Z analizy liczebności
g yzonia w Polsce i RDLP w Lublinie w la ach
~ 48 ~
Kowalczyk i in. Szkody od bob ów w lasach RDLP Lublin ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 42–53 (2025) 10.5281/zenodo.17708294
2014–2023 wynika, że jego populacja powoli
zwiększała swoją wielkość. Jes o zgodne z
opinią Giżejewskiego i Goździewskiego
(2016), k ó zy wie dzą, że wz os populacji
bob a jes niewielki, ale cechuje się dużą
s ałością i s abilnością. Od oku 2018 wz os
liczebności bob a na obsza ze RDLP Lublin
był nieznaczny, co może świadczyć o ym, że
populacja osiągnęła maksymalną wielkość na
analizowanym obsza ze. S abilizacja a jes
zgodna z endem zahamowania wz os u
liczebności bob a obse wowanym w całym
k aju. Według W óbel i K zysz o iak-
Kaniewska (2020) populacja na e enie k aju
wchodzi w azę s abilizacji. Obecnie populacja
bob a w RDLP Lublin (na obsza ze jedynie
wojewódz wa lubelskiego) s anowi 7%
całkowi ej populacji, k ó a zasiedla Polskę.
Wyższe zagęszczenie ga unku wys ępuje na
Podka paciu, w Wielkopolsce i północno-
wschodniej części k aju (Giżejewski
i Goździewski 2016).
Wielole nie zabiegi och ony czynnej o az
udane es y ucje i in odukcje w wielu k ajach
eu opejskich, połączone ze znaczną dyspe sją
osobników, p zyczyniły się do znacznego
wz os u liczebności populacji o az lokalnie
wysokich zagęszczeń ego ga unku. To w
konsekwencji wpłynęło bezpoś ednio na
wz os wpływu ych zwie zą na ś odowisko,
w k ó ym żyją i spełniają pods awowe unkcje
życiowe (Flis i Łaska 2014). Ma o akże
wpływ na wielkość szkód wy ządzanych p zez
bob y, k ó e do yczą głównie obsza ów
bezpoś ednio p zylegających do e enów
wodno-bło nych (Schwab i Schmidbaue
2003). Wielkość zajmowanego siedliska p zez
bob a wynosi 1–4 km długości cieku wodnego
(Czech 2001). G yzonie że ują zwykle w pasie
20 me ów od b zegu cieku, ale podczas
nocnych ak ywności eksplo ują akże
sąsiednie e eny. W ciągu nocy po a ią
p zepłynąć dys ans 20 kilome ów (Czech
2007). Uważa się jednak, że największe
szkody wys ępują w odległości nie dalszej niż
20 m od zbio nika lub cieku wodnego (Schwab
i Schmidbaue 2003).
Dominującym odzajem szkód na
e enach leśnych w RDLP w Lublinie były
pod opienia d zewos anów, pows ałe pop zez
budowę am. E ek em pod opień jes
osłabienie d zewos anów, k ó e nas ępnie s ają
się poda ne na cho oby i g adacje owadów.
W 2018 . powie zchnia pod opionych p zez
bob y lasów wynosiła w Polsce 12 455 ha, w
RDLP Olsz yn, Białys ok, Lublin i Wa szawa
odpowiednio 3184, 2926, 1140 i 243 ha.
Uwzględniając aspek p zy odniczy,
pod opienia e enów p zez bob y podnoszą
poziom wód g un owych, co może być
p zyczyną zamie ania siedlisk i wypie ania
poszczególnych ga unków oślin i zwie zą
z ok eślonych e enów (Zalewski i in. 2020).
Podwyższony poziom wód g un owych
sp zyja na omias wo zeniu lub od wa zaniu
siedlisk wodno-bło nych (G ygo uk i Nowak
2014; Pollock i in. 2014). Tego ypu obsza y
cechują się wysoką a akcyjnością dla
piżmaków ame ykańskich, no ek
eu opejskich, sa en, łosi eu oazja yckich,
jeleni o az dzików. W o oczeniu s awów
obse wowano ównież kilkuk o ny wz os
zagęszczenia płazów, gadów i d obnych
ssaków (Czech 2010).
D ugim co do wielkości odzajem szkód
było ścinanie d zew, k ó e s anowią za ówno
pożywienie, jak i ma e iał budulcowy dla
bob a. Pomimo óżnic w powie zchni ścię ych
d zewos anów w zależności od oku
obse wacji, endencja miała cha ak e
wz os owy. Podobne wyniki uzyskali Flis
i Łaska (2014) w wojewódz wie
podka packim, gdzie ścinanie d zew
~ 49 ~
Kowalczyk i in. Szkody od bob ów w lasach RDLP Lublin ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 42–53 (2025) 10.5281/zenodo.17708294
Rycina 3. Powie zchnia szkód wy ządzanych p zez bob a eu opejskiego w p zeliczeniu na 1000 ha
powie zchni leśnej w RDLP Lublin w poszczególnych la ach.
Figu e 3. A ea o damage caused by he Eu opean bea e pe 1,000 hec a es o o es a ea in he
Lublin Regional Di ec o a e o S a e Fo es s in indi idual yea s.
~ 50 ~
Kowalczyk i in. Szkody od bob ów w lasach RDLP Lublin ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 42–53 (2025) 10.5281/zenodo.17708294
w up awach i młodnikach ma s ałą endencję
wz os ową. W 2003 oku w analizowanym
p zez wymienionych au o ów wojewódz wie
podka packim ścię ych zos ało 835 d zew,
a w 2012 13.6 ys. W s a szych azach ozwoju
d zewos anów szkody, mie zone w me ach
sześciennych ścię ych d zew, w la ach 2003–
2012 zwiększyły się 22-k o nie z około 60 do
1300 m3. Wiele d zew i gałęzi zos aje ścię ych,
a z niek ó ych pozos ają jedynie kilkume owe
części. Oko owane d zewa częs o usychają,
ponieważ oślina nie może odp owadzać
cuk ów z liści do ko zeni (Rybak i in. 2021).
Analiza danych s a ys ycznych wykazała, że w
la ach 2014–2019 powie zchnia
d zewos anów w I klasie wieku (1–20 la ) w
wojewódz wie lubelskim wz osła z 9,0% do
11,1% (GUS 2015–2020). Wz os en mógł
p zyczynić się do zwiększenia bazy że owej
bob a, co po encjalnie wpłynęło na nasilenie
szkód. W analizowanym ok esie
zaobse wowano bowiem ównież wz os
liczby ścię ych d zew. Na omias w kolejnych
la ach (2020–2023) powie zchnia
d zewos anów w I klasie wieku spadła do 7,8%
(GUS 2021–2024), co sku kowało spadkiem
liczby ścię ych d zew. W związku z ym
można p zypuszczać, że zmiany liczby
ścię ych d zew wynikają za ówno ze wz os u
liczebności bob a, jak i z dos ępności siedlisk
sp zyjających jego że owaniu.
Największe szkody w la ach 2014–2023
bob y wy ządziły we wschodniej części
dy ekcji (Nadleśnic wo Sobibó
i Nadleśnic wo Chełm). Na omias w innych
nadleśnic wach, p zez k ó e ównież
p zepływają największe zeki, np. Wisła,
Wiep z czy Bug, szkody były dużo niższe.
Bob y p e e ują dopływy, s umienie i cieki
o niewielkim p zepływie wody, a akże duże
zalewy i jezio a o s ałym poziomie wody,
gdzie wezb ania i napó masy wody są
mniejsze (Dzięciołowski 1996, Czech 2007).
W akich wa unkach bob y mają zapewnione
większe bezpieczeńs wo, a akże mogą
s wo zyć odpowiednie ozlewisko p zy
s osunkowo niewielkim nakładzie p acy
(Wieczo ek-Michalska i in. 2000). S ąd eż
jego wys ępowanie i szkody będą
wys ępowały, ylko w ych częściach dy ekcji,
w k ó ych bob y znajdą opisane wa unki do
zasiedlenia. Większe szkody we wschodniej
części RDLP Lublin mogą być eż związane z
większą liczebnością bob a na ych obsza ach,
co może być e ek em p owadzonej
ein odukcji. Miała ona miejsce w Pa ku
K ajob azowym Lasy Janowskie, Poleskim
Pa ku Na odowym i óżnych lokalizacjach na
obsza ze całego Polesia Lubelskiego (Czech
2007, Giżejewski i Goździewski 2016). Po
kilku la ach od zasiedlenia danego obsza u
bob y, osiągając doj załość, opuszczają
odzinne że emia i podejmują mig ację w celu
poszukiwania wolnego siedliska do
zasiedlenia i pa ne a. Takie p zemieszczanie
się jes ypowe dla młodych osobników, k ó e
mogą pokonywać nawe kilkase kilome ów
(Czech 2010). Mig acje mogą ównież
nas ępować w wyniku wycze pania zasobów
do ychczasowego siedliska, co nas ępuje po
około 10–15 la ach jego eksploa acji (Rybak
i in. 2021).
Według koncepcji hodowlanej, podanej
p zez Miścickiego (1998), dopuszczalne
zagęszczenie ssaków oślinoże nych powinno
być nie większe niż o, p zy k ó ym
uszkodzenia nie og aniczają osiągniecia
założonego celu hodowlanego. Wykazano, że
pomimo wz os u liczebności bob ów,
powodowane p zez niego szkody na e enach
leśnych RDLP Lublin, z wyją kiem ścinania
d zew, zmniejszają się. Jes o zjawisko częs o
spo ykane w gospoda ce leśnej świadczące
o ym, że pomimo zwiększonej ilości
