80
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
O‘ZBEK ADABIYOTIDA AYOL OBRAZINING BADIIY TALQINI
Rajabo a Ruxshona
Buxo o da la uni e si e i, 6-4 Uzb 25 gu uhi alabasi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17708773
Anno a siya. Ushbu maqolada o‘zbek adabiyo ida ayol ob azining badiiy alqini ahlil
qilingan. Mum oz da adabiyo idan o ib zamona iy nas a she’ iya gacha bo‘lgan
manbala da ayolla ga be ilgan ob azla ning mazmun-mohiya i yo i ilgan. Xususan, Alishe
Na oiy “Layli a Majnun” dos onida Layli so muhabba amzi si a ida, Oybek “Na oiy”
omanida Guli sadoqa li a meh ibon ayol imsolida, O‘ kiр Hoshimo “Dunyoning ishla i”
asa ida esa ona ob azi idoyilik a sab amzi si a ida ko‘ ib chiqilgan. E kin Vohido a
Zul iya Mo‘mino a she’ iya ida esa ayolla ning ma’na iy kuchi, sab i a halolligi ulug‘langan.
Maqolada u li da la dagi ayol ob azi o‘zga ishla i a ula ning umumiy ba qa o
xususiya la i ilmiy asosda ahlil e ilgan.
Kali so‘zla : ayol ob azi, o‘zbek adabiyo i, muhabba , idoyilik, ona, sab , mum oz
adabiyo , zamona iy adabiyo .
Аннотация. В данной статье рассматривается художественная интерпретация
образа женщины в узбекской литературе. Проанализированы произведения от
классического периода до современной прозы и поэзии. В частности, в поэме Алишера
Навои «Лейли и Меджнун» Лейли изображена символом чистой любви, в романе Айбека
«Навои» Гули представлена как преданная и любящая женщина, а в произведении Уткира
Хошимова «Дела земные» образ матери раскрывается как символ самоотверженности и
терпения. В поэзии Эркина Вохидова и Зульфии Муминовой прославляется духовная сила,
стойкость и честность женщин. В статье подчёркивается, что несмотря на различия в
интерпретации в разные эпохи, основные характеристики женского образа остаются
неизменными.
Ключевые слова: женский образ, узбекская литература, любовь,
самоотверженность, мать, терпение, классическая литература, современная
литература.
Abs ac . This a icle analyzes he li e a y in e p e a ion o he emale image in Uzbek
li e a u e. The s udy co e s wo ks anging om classical li e a u e o mode n p ose and poe y.
In Alishe Na oi’s epic Layli and Majnun, Layli is po ayed as a symbol o pu e lo e; in
Oybek’s no el Na oi, Guli embodies loyal y and compassion; while in O‘ kiр Hoshimo ’s The
A ai s o he Wo ld, he image o he mo he is depic ed as a symbol o sel -sac i ice and
pa ience. In he poe y o E kin Vohido and Zul iya Mo‘mino a, women’s spi i ual s eng h,
esilience, and hones y a e glo i ied. The a icle concludes ha al hough he po ayal o women
changes ac oss li e a y pe iods, he co e quali ies o he emale image emain s able.
Keywo ds: emale image, Uzbek li e a u e, lo e, de o ion, mo he , pa ience, classical
li e a u e, mode n li e a u e.
Ki ish. O‘zbek adabiyo ida “ayol” ob azi eng muhim, ko‘p qi ali a ba qa o
ma zula dan bi i si a ida alohida o‘ in u adi. Ayol imsoli as la dan buyon na aqa go‘zallik a
muhabba ning, balki idoyilik, sab , sadoqa a meh ning amzi si a ida yo i ilib kelinadi. Tu li
da adabiyo ida ayolla ga bo‘lgan qa ashla hamda ula ning jamiya dagi ij imoiy a ma’na iy
o‘ ni badiiy asa la da o‘ziga xos a zda i oda e ilgan. Shu bois, o‘zbek adabiyo i a ixini ahlil
qilishda ayol ob azining badiiy alqinini alohida ilmiy o‘ ganish muhim hisoblanadi.
81
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
O‘zbek mum oz adabiyo ida ayol ob azi, a alo, muhabba a poklik imsoli si a ida
ga dalanadi. Jumladan, Alishe Na oiy “Layli a Majnun” dos onida Layli ob azini so
muhabba ning amzi a zida as i laydi. Laylining go‘zalligi a pokligi Majnun qalbida cheksiz
ishqni uyg‘o adi. Ushbu ob az o qali inson qalbidagi eng nozik uyg‘ula ning badiiy i odasi
ya a ilgan. Alishe Na oiy “Layli a Majnun” dos onida Layli ob azini so muhabba ning amzi
si a ida as i laydi. Laylining pokiza muhabba i Majnunni ilohiy ishqqa mub alo e adi.
Dos onning:
“Majnun qildi da d ila bemo ,
Bi isoling ilinjida beqa o .”
mis ala i o qali ayolning go‘zalligi a samimiyligi inson qalbini bu kul zab e u chi kuch
si a ida ga dalanadi. Demak, mum oz adabiyo da ayol ob azi ko‘p oq go‘zallik a poklik bilan
uyg‘un holda be ilgan.
Keyingi da la da, xususan so e adabiyo i namoyandala ining asa la ida ayol ob azi
ij imoiy hayo dagi aol ish i okchi, a odo inson a ma’na iy ba kamollik imsoli si a ida alqin
qilinadi. Masalan, Oybekning “Na oiy” omanida Guli ob azi meh ibon a sadoqa li ayol
si a ida ga dalanadi. Bu ob az o qali oddiy xalq akilasining ma’na iy kuchi hamda sa oy
ayolla idan a qli o‘la oq, halollik a samimiylikka asoslangan hayo i as i langan.
XX as o‘zbek she’ iya i ham ayol ob azining u li qi ala ini badiiy alqin e ishda muhim
manba hisoblanadi. E kin Vohido she’ iya ida ayolla ning sab - oqa i, aqli a zako a i
ulug‘lanadi. Shoi ning “Ayol – hayo ning mohiya i” degan sa la i ayol imsolining jamiya a
hayo uchun beqiyos ahamiya ini yuksak alsa iy ma’noda i odalaydi.
E kin Vohido ijodida ayol hayo ning mazmuni, meh ning manbai si a ida ulug‘lanadi.
Uning:
“Ayol – hayo ning mohiya i,
Ayol – meh ning manbai.”
mis ala i ayol ob azining umuminsoniy qad ini i oda e adi.
Adabiyo da “ona” ob azi ham doimiy a ma kaziy ma zula dan bi idi . O‘ ki
Hoshimo ning “Dunyoning ishla i” asa ida ona imsoli hayo iy oqeala o qali as i lanib,
a zand uchun idoyilikning badiiy namunasi ya a iladi. Mualli ayolga nom be magan bo‘lsa-da,
bu xususiya ba cha onala ga xos azila la si a ida umumlash i ilgan.
O‘ kiр Hoshimo ning “Dunyoning ishla i” asa ida ona ob azi u li qi ala da
as i langan. “Gilam paypoq” hikoyasida a zandi uchun jonini ham ayamaydigan ona imsoli
ya a iladi:
“Ona qo dan qo‘ qmadi, so uqdan qo‘ qmadi. Uning yu agini aqa a zandining isi
qizdi a di.”
Yozu chi onaga ism be magan. Bu o qali mualli as i langan azila la ni bi a shaxsga
xos emas, balki ba cha onala ga xos umumiy xususiya si a ida ko‘ sa ishga in ilgan.
Shoi a Zul iya Mo‘mino aning “Ayol” she’ ida esa ayolla ning ba doshi, halolligi a
meh ibonligi ulug‘lanadi. Shoi a “Bolasiga chopgan ohusan” mis asi o qali ona imsolini badiiy
umumlash i ib, uni milliy adabiyo imizdagi boshqa ona ob azla i bilan hamohang a zda
yo i adi.
Shu bilan bi ga, Chingiz Ay ma o ning “Oq kema” asa idagi bug‘u ona ob azi ham
insoniya dagi ona imsolining amziy alqini si a ida ilmiy qiyosda ahlil qilinishi mumkin.
Shoi a Zul iya Mo‘mino aning “Ayol” she’ ida esa ona ob azi ba dosh a halollik
imsoli si a ida as i lanadi:
82
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
“Ezgulikni emizgan o‘zing,
Halollikda anhosan, oqsan.
Bolasiga chopgan ohusan,
Sen ‘Onasan’, shu bilan haqsan.”
Bu mis ala da ayol – ayniqsa ona ob azining hayo iy a ma’na iy buyukligi a’kidlanadi.
Xulosa qilib ay ganda, o‘zbek adabiyo ida ayol ob azi u li da la da u licha alqin
qilingan bo‘lsa-da, uning asosiy badiiy mohiya i – sadoqa , sab , meh , go‘zallik a
bunyodko lik imsoli si a ida doimo ba qa o qolgan.
Mum oz adabiyo da u muhabba a poklik amzi si a ida, so e da i adabiyo ida esa
ij imoiy aol shaxs si a ida as i langan. Zamona iy adabiyo da esa ayol ob azi milla ning
ma’na iy kuchi a jamiya a aqqiyo ining ayanch manbai si a ida ulug‘lanmoqda.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Alishe Na oiy. Xamsa. – Toshken : G‘a u G‘ulom nomidagi adabiyo a san’a
nash iyo i.
2. O‘ кир Hoshimo . Dunyoning ishla i. – Toshken : Sha q nash iyo i, 1998.
3. E kin Vohido . She’ la . – Toshken : G‘a u G‘ulom nomidagi adabiyo a san’a
nash iyo i, 1981.
4. O‘zbek adabiyo a ixi. – Toshken : O‘zbekis on Milliy ensiklopediyasi nash iyo i.
