83
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINI ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALAR VA
4K MODELI ASOSIDA O‘QITISH USULLARI
Axmedo a Nu jahon Amono na
Buxo o iloya i Sho i kon umani
44-mak abning boshlang‘ich a’lim ani o‘qi u chisi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17708851
Anno a siya. Ushbu maqola boshlang‘ich sin o‘qu chila i a’limida zamona iy
pedagogik exnologiyala a 4K modeli (k ea i lik, k i ik ik lash, kommunika siya,
kollabo a siya) asosida o‘qi ishning ilmiy-naza iy asosla ini yo i adi.
Tadqiqo ning maqsadi — 4K modeli amoyilla i asosida a’lim ja ayonini ashkil
e ishning sama ali me odikasini ishlab chiqish a ula ning o‘qu chila ning kogni i , ij imoiy
hamda ijodiy i ojlanishiga a’si ini aniqlashdan ibo a . Tadqiqo na ijala i boshlang‘ich
a’limda inno a sion yondashu la ning o‘qu chi mo i a siyasi a o‘zlash i ish da ajasini
oshi u chi omil ekanligini ko‘ sa di.
Kali so‘zla : 4K modeli, k ea i lik, k i ik ik lash, kommunika siya, kollabo a siya,
inno a sion exnologiyala , boshlang‘ich a’lim, aqamli pedagogika.
Anno a ion. This a icle highligh s he scien i ic and heo e ical ounda ions o eaching
in p ima y educa ion based on mode n pedagogical echnologies and he 4K model (c ea i i y,
c i ical hinking, communica ion, collabo a ion). The pu pose o he s udy is o de elop an
e ec i e me hodology o o ganizing he educa ional p ocess in acco dance wi h he p inciples
o he 4K model and o de e mine i s impac on s uden s’ cogni i e, social, and c ea i e
de elopmen . The esul s o he esea ch show ha inno a i e app oaches in p ima y educa ion
se e as a mo i a ing ac o and con ibu e o imp o ing s uden s’ academic pe o mance.
Keywo ds: 4K model, c ea i i y, c i ical hinking, communica ion, collabo a ion,
inno a i e echnologies, p ima y educa ion, digi al pedagogy.
Zamona iy a’lim ja ayoni shunchaki bilim be ish bilan cheklanmay, o‘qu chini hayo ga
ayyo lash, mus aqil ik laydigan, ijodko a jamoada ishlay oladigan shaxsni shakllan i ishga
qa a ilgan. Ayniqsa, boshlang‘ich a’lim bosqichida bu ja ayon o‘ a muhim, chunki aynan shu
da da bolaning dunyoqa ashi, a akku i, nu qi a qiziqishla i shakllanadi.
Bugungi kunda aqamli exnologiyala hayo imizning aj almas qismiga aylangan. Shu
bois, a’lim izimida ham zamona iy exnologiyala ni jo iy e ish, o‘qu ja ayonini in e ak i a
sama ali ashkil e ish o‘qi u chining asosiy azi ala idan bi idi .
Yangi yondashu la dan bi i si a ida 4K modeli — ya’ni k i ik ik lash, kommunika siya,
k ea i lik a koope a siya amoyilla i asosida o‘qi ish ja ayoni keng qo‘llanilmoqda. Ushbu
model o‘qu chini na aqa o‘qu ma e iali bilan anish i adi, balki uni hayo iy aziya la da
mus aqil qa o qabul qila oladigan, muloqo ga ki isha oladigan, ijodko a hamko likda ishlay
oladigan inson si a ida shakllan i adi.
Boshlang‘ich a’limda 4K modeli bilan zamona iy exnologiyala ni uyg‘unlash i ish
o‘qi ish ja ayonini yanada sama ali, qiziqa li a bolala uchun ushuna li qiladi. Bu esa na aqa
bilim olish, balki hayo ga ayyo lanishning poyde o ini ya a adi.
Zamona iy a’lim osi ala i — bu shunchaki exnik osi ala emas, balki o‘qi u chi a
o‘qu chi o‘ asidagi ijodiy hamko likni shakllan i u chi muhim omilla di . Kompyu e , planshe ,
in e ak i doska, ideoma e ialla , onlayn es la , a’limiy o‘yinla — bula ning ba chasi
o‘qu chi e’ ibo ini jalb e ib, o‘ ganish ja ayonini yanada aol qiladi.
84
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
Boshlang‘ich sin o‘qu chila i uchun axbo o ni eshi ish yoki o‘qish o qali emas, balki uni
ko‘ ish, his qilish, aj iba o qali anglash yanada sama ali oq na ija be adi. Shuning uchun
mul imedia exnologiyala i, in e ak i das u la , ideo a anima siyala yo damida da s
o‘ ilganda bolala ma zuni chuqu oq o‘zlash i adi. Masalan, abia shunoslik anida hay onla
yoki o‘simlikla ning hayo iy ja ayonla ini ideola ha o qali ko‘ sa ish o‘qu chining asa u ini
kengay i adi, ma ema ikada esa angli g a ikla , geome ik shaklla o qali ushuncha be ish
ula ning man iqiy a akku ini i ojlan i adi.
Mul imedia exnologiyala ining yana bi a zalligi shundaki, ula o‘qu chini aqa
inglo chi yoki kuza u chi emas, balki aol ish i okchiga aylan i adi. O‘qu chi da s da omida
ha aka qiladi, o‘ylaydi, anlaydi, izlaydi — bu esa a’limni passi emas, balki aol ja ayonga
aylan i adi.
4K modeli bugungi kunda global miqyosda qo‘llanilayo gan zamona iy a’lim
konsepsiyasi bo‘lib, uning ha bi elemen i o‘qu chi shaxsini ha omonlama i ojlan i ishga
qa a ilgan.
Bi inchidan, k i ik ik lash — bu o‘qu chining o‘z ik ini shakllan i ishi, ma’lumo ni
ahlil qilib, mus aqil xulosa chiqa ishi demakdi . Boshlang‘ich sin da bu ja ayon oddiy sa ol-
ja obla dan boshlanadi. Masalan, “Nega qushla uchadi?” degan sa olga o‘qu chi ayyo
ja obni emas, o‘z ik ini bildi adi. O‘qi u chi esa unga o‘g‘ i yo‘nal i u chi sa olla bilan
ik lash imkonini ya a adi.
Ikkinchidan, kommunika siya — o‘qu chila ning o‘za o muloqo ini, bi -bi ini inglashni,
ik ini madaniya li i oda e ishni o‘ ga adi. Ha bi da sda kichik gu uhla bilan ishlash, ju likda
opshi iqla baja ish, suhba la ashkil e ish bu ko‘nikmani i ojlan i adi. Na ijada bolala na aqa
da s ma zusini ushunadi, balki o‘z ik ini ochiq bayon e ishdan qo‘ qmaydi.
Uchinchidan, k ea i lik — bu ijodiy yondashu ni ag‘ba lan i adi. O‘qi u chi bolaga
ik ini i oda e ish uchun e kinlik be adi. Masalan, “Mening o zu mak abim” ma zusida asm
chizish, she’ yozish yoki make yasash o qali ha bi o‘qu chi o‘z dunyoqa ashini ko‘ sa adi.
K ea i ik lash o‘qu chini s e eo ipdan chiqishga, yangilik izlashga undaydi.
To‘ inchidan, koope a siya — hamko likda ishlashni, jamoa iylikni o‘ ga adi. Da s
ja ayonida kichik gu uhla da ishlash, bi galikda loyiha ya a ish, azi ala ni aqsimlash o qali
bolala jamoada o‘z olini his qiladi. Bu esa ula ni kelajakda ij imoiy aol shaxs bo‘lishga
ayyo laydi.
Ta’lim ja ayonida exnologiyala ni 4K modeli bilan uyg‘unlash i ish o‘qi ishni yangi
bosqichga olib chiqadi. Masalan, o‘qi u chi Google Class oom yoki Padle kabi onlayn
pla o mala da gu uhli opshi iqla ya a adi. Bu o qali o‘qu chila hamko likda ishlashni, ik
almashishni o‘ ganadila .
K ea i ik lashni i ojlan i ish uchun esa Can a, Sc a ch, Pain yoki Powe Poin
das u la idan oydalanish mumkin. Bolala o‘zla i ya a gan loyihala , asmla yoki aqdimo la
o qali na aqa da s ma e ialini chuqu o‘zlash i adi, balki o‘z ijodini namoyish e adi.
K i ik ik lashni shakllan i ishda o‘qi u chi o‘qu chila ga muammoli aziya la ya a adi,
ula ni ahlil qilishga undaydi. Masalan, “Aga yomg‘i yog‘masa, nima bo‘ladi?” kabi sa olla
o‘qu chining a akku ini ishga soladi.
Kommunika siya ko‘nikmala ini i ojlan i ishda Zoom, Teams yoki onlayn o umla
yo damida o‘qu chila o‘z ik la ini ay adi, bi -bi ining ja obla iga munosaba bildi adi.
Shunday qilib, exnologiyala 4K modelining ha bi komponen ini mus ahkamlo chi
osi aga aylanadi.
85
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
Bugungi kunda boshlang‘ich sin o‘qi u chisi endi aqa bilim be u chi emas, balki
o‘qu chining i ojlanish yo‘lini boshqa u chi, yo‘l ko‘ sa u chi, mo i a siya be u chi shaxsdi .
U da s ja ayonini mul imedia yo damida qiziqa li a zda ashkil e adi. Masalan, o‘qish
anida e akla ni o ozli slaydla o qali namoyish e ish o‘qu chila da na aqa eshi ish, balki
ko‘ ish o qali id ok e ish ko‘nikmasini i ojlan i adi. Shuningdek, abia shunoslik anida i ual
aj ibala o‘ kazish, a ix da sida in e ak i xa i ala bilan ishlash bolala ga ma zuni amaliy
a zda ushunish imkonini be adi.
O‘qi u chi o‘qu chila ning mus aqil ik lashini ham ha jiha dan qo‘llab-qu a laydi.
Ha bi sa olga ayyo ja obni be maydi, aksincha, o‘qu chini o‘ylashga, izlanishga
undaydi. Bu o qali bolada “men o‘ylayman, demak, men o‘ ganaman” degan ishonch paydo
bo‘ladi.
Shuningdek, o‘qi u chi 4K kompe ensiyala ni i ojlan i ish uchun qulay muhi ya a adi.
Da sda ha bi o‘qu chining ik i qad lanadi, o‘za o hu ma amoyili us u o bo‘ladi.
Bolala o‘z g‘oyala ini e kin ay adi, bahslashadi, muhokama qiladi — bu esa ula ni
hayo da ham muloqo ga ayyo laydi.
Bundan ashqa i, o‘qi u chi o‘qu chila ning aqamli madaniya ini shakllan i adi. U
bolala ni in e ne dagi xa sizlik qoidala i, axbo o la ni anqidiy ahlil qilish, manbala ni o‘g‘ i
anlashga o‘ ga adi. Shunday qilib, o‘qu chila exnologiyadan aqa o‘yin osi asi si a ida emas,
balki o‘ ganish a o‘zini i ojlan i ish manbai si a ida oydalanishni o‘ ganadila .
O‘zbekis onning ay im mak abla ida olib bo ilgan aj ibala shuni ko‘ sa adiki, 4K
modeli asosida ashkil e ilgan da sla o‘qu chila ning aolligini sezila li oshi adi. Masalan,
Toshken shah i a Qashqada yo iloya idagi ay im sin la da aj iba si a ida o‘ kazilgan
da sla da o‘qu chila ning bilim na ijala i 25–30 oizga oshgan, da sga qiziqish esa ikki ba a a
ko‘paygan.
O‘qu chila da sda aol ish i ok e ishgan, mus aqil ik lashga ha aka qilishgan, gu uh
ishla i o qali bi -bi iga yo dam be ishgan. Eng muhimi, o‘qu chila o‘z ik ini ay ishdan, sa ol
be ishdan uyalishmagan. Bu esa a’lim ja ayonida haqiqiy kommunika i muhi ning
shakllanganini ko‘ sa adi.
Alba a, ha qanday yangilikda bo‘lgani kabi, zamona iy exnologiyala ni a’limga jo iy
e ishda ham qiyinchilikla ma jud. Ba’zi mak abla da exnik osi ala ye a li emas, ay im
joyla da in e ne ezligi pas yoki ba qa o emas. Shuningdek, ba cha o‘qi u chila ham
exnologiyala dan sama ali oydalanish ko‘nikmasiga ega emas.
Bula ni ba a a e ish uchun bi nech a cho ala za u : o‘qi u chila uchun mun azam
aqamli sa odxonlik ku sla i ashkil e ish, mak abla ni zamona iy exnik osi ala bilan
a’minlash, onlayn a’lim in a uzilmasini mus ahkamlash a o‘qi u chila o‘ asida aj iba
almashu pla o mala i ya a ish lozim.
Xulosa qilib ay ganda, boshlang‘ich sin o‘qu chila ini zamona iy exnologiyala a 4K
modeli asosida o‘qi ish – bu na aqa yangi me od, balki a’lim si a ini oshi ishning s a egik
yo‘nalishidi . Bunday yondashu da bola o‘qish ja ayonining ma kaziga aylanadi. U o‘ylaydi,
muloqo qiladi, ijod qiladi a hamko likda ishlaydi.
O‘qi u chi esa yo‘l ko‘ sa u chi, ilhomlan i u chi, ahba olini baja adi. Zamona iy
exnologiyala yo damida da sla qiziqa li, jonli a in e ak i us oladi. Eng muhimi, bolala
da sni majbu iya si a ida emas, balki za q bilan ku adigan mashg‘ulo si a ida qabul qiladila .
86
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
Kelajakda aqoba ba dosh, bilimli, a akku i keng a lodni a biyalash uchun a’lim
izimimizda 4K modeli a zamona iy exnologiyala uyg‘unligi muhim ahamiya kasb e adi.
Bu yondashu O‘zbekis on a’limining yangi bosqichini boshlab be adi — bilimli emas,
ik laydigan, muloqo qiladigan a ya a adigan shaxsla ni ye ish i ish bosqichi.
REFERENCES
1. Azizxo‘jaye a N.N. Pedagogik exnologiyala a pedagogik maho a . – Toshken : Fan,
2018.
2. Yo‘ldoshe J.G‘., Usmono S.A. Pedagogik exnologiyala asosla i. – Toshken : “Fan a
exnologiya”, 2019.
3. To‘x axo‘jaye a M. Boshlang‘ich a’limda zamona iy o‘qi ish me odla i. – Toshken :
TDPU nash iyo i, 2020.
4. Xolma o a N. Mul imedia exnologiyala idan a’lim ja ayonida oydalanish. – Toshken :
O‘qi u chi, 2021.
5. Ka imo a Z.M. O‘qu chila da k ea i ik lashni i ojlan i ish me odla i. – Sama qand:
SamDU nash iyo i, 2022.
6. Bekmu odo R. Ta’lim ja ayonida axbo o -kommunika siya exnologiyala ining oli. –
Toshken : “Ilm ziyo”, 2020.
