128
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
SINTAKSIS BOʻLIMINING TADQIQI VA UNING TASNIFLANISHINING TADRIJIY
TARAQQIYOT BOSQICHLARI
Rus amo a Se inch
Te miz da la uni e si e i
Oʻzbek ilologiyasi akul e i amaliy ilologiya a’lim yoʻnalishi alabasi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17711617
Anno a siya. Ushbu maqolada oʻzbek ili g amma ikasining bi boʻgʻini sanalgan
sin aksis boʻlimining da iy a aqqiyo i, i ojlanish bosqichla i, Oʻ a Osiyo ilshunosligiga
ki ib kelgan hola idan oki hozi gi oʻzbek ili g amma ikasining asosiy a aj almas boʻlagi
boʻlib a aqqiy e ib kelayo ganligi xususida, shuningdek sin aksis boʻlimini oʻ ganish boʻyicha
ling is ik adqiqo la a ilmiy izlanishla olib bo gan jahon a oʻzbek ilshunosla i a ay im
adqiqo masalala i haqida soʻz yu i iladi.
Kali soʻzla : g amma ika, sin aksis, ad ijiy a aqqiyo , jahon ilshunosligi, soʻz
bi ikmasi, gap, lisoniy qa ash, ling is ik qa ash, p edika i lik, nop edika i lik, aloqa munosaba
shaklla i, obyek i il, sin ak ik aloqa, sin ak ik munosaba .
Biz bilamizki, ilshunosligimizning paydo boʻlishi, a ixi, uning shakllanish da i,
aq la oʻ ib zamon a ij imoiy muhi bilan bi qa o da ma’lum da ajada oʻsib bo ishi deya li
inson paydo boʻlishidan o hozi gacha boʻlgan da ni qam ab oladi.
Ba cha anla singa i ilshunoslik ham alsa a anining yi ik boʻgʻini si a ida aj alib
shakllanib kelgan. Buning qadimgi eng muhim manbala i, a’limo la i, oqimla i, ilk bo , qadimgi
Hindis on, qadimgi Yunonis on a qadimgi Rim mamlaka la ida maydonga keldi. Oʻ a a yangi
as la da esa il haqidagi an O upoda, A abis on a Oʻ a Osiyoda a aqqiy qildi.
Tilshunoslik alohida, mus aqil an si a ida XIX as ning bi inchi cho agida (1816 yilda)
anla olamiga ki ib keldi. U u li mak abla , oqimla , a’limo la a’si ida boʻldi, olimla
omonidan lisoniy hodisala haqida ay ilgan ik la qa ama qa shiligiga, il hodisala i haqida
ya a ilgan juda koʻplab manbala ga «gu oh boʻldi», shakllandi. Koʻ inib u ganimiz dek, bu juda
ka a da ni bosib oʻ ib, ij imoiy muhi bilan bi ga shakllanib hozi da aj almas holga keldi a
ilshunoslik ani ham jahon anla i sis emasida oʻziga xos a oʻziga mos doimiy mus ahkam
oʻ in egalladi.
Tilshunoslik muammola ini oʻ ganish das lab Qadimgi Hindis onda boshlangan. Qadimgi
Hind ilshunosligi mil. a . 6-as dan oldin ya a ilgan edala ni il nuq ai naza idan sha hlash
na ijasida ujudga keladi a mil. a . 5-4-as la da yashagan Paninining g amma ikasi u ayli
yuksaklikka koʻ a ildi. Bu asa nazmda yozilgan 3996 a qoidadan ibo a boʻlib, unda sansk i
one ikasi a g amma ikasi a si e ilgan. Panini g amma ikasi so empi ik a as i iy xa ak e ga
ega boʻlib, unda Sansk i ilining one ikasiga, mo ologiyasiga, soʻz yasalishi a sin aksisiga oid
ik la jamlangan. Ushbu adqiqo ili - undagi qoidala nihoya da ixcham a qisqa boʻlganligi,
oʻziga xos lugʻa la a e minla ga egaligi u ayli Panini adqiqo i uzoq aq gacha ye opalik
olimla ga ushuna li boʻlmadi. Bi inchila dan boʻlib bu asa ning ilmiy adqiqo ilini a undagi
gʻoyani us ilshunos olimi O o Byo ling izohlab be di. Ya’ni, Panini oʻsha aq dayoq ilga
Sis ema si a ida qa agan, a soʻz u kumla ini a qladi, sis ema si a ida soʻz a kibini a
bogʻlanish ja ayonla ini aniq koʻ sa ib be ganligini ay adi. Paninining 8 boʻlimdan ibo a klassik
sansk i masalala iga oid g amma ikasi Hindis onda deya li ikki ming yil da omida eng asosiy
a eng muhim qoʻllanma boʻlib xizma qildi.
129
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
A ab Tilshunosligining i ojlanishida Abu Rayhon Be uniy, Ibn Sino, Mahmud
Koshgʻa iy, Zamaxsha iy, Ja ha iy singa i oʻ a osiyolik olimla ning ham hissasi ka a boʻlgan.
Maxmud Koshgʻa iy a Zamaxsha iy oʻzla ining “De onu lugʻo i - u k”, “Muqaddima
uladab” asa la i bilan u kiy lahjala ni hamda boshqa-boshqa oilala ga mansub illa ni qiyoslash
a chogʻish i ish bilan ilshunoslikda qiyosiy- a ixiy me od a ipologiyadan oydalangan
das labki ilshunosla si a ida nom qozonganla .
A ab ilshunosligida sin aksis masalala i hind a yunonla dagi kabi g amma ikaning bosh
boʻlimi hisoblangan. Shunga qa amasdan, asosiy oʻ ganish obyek si a ida sin aksisni chuqu
ajlil quilganla . Ula gapning kamida ikki soʻzdan – ikki o dan yoki o a e’ldan ibo a
boʻlishini, bu soʻzla oʻ asidagi subyek - p edika munosaba ining oʻ ganilishini oʻgʻ i
a’kidlaydi. Gapla ning uzilishiga koʻ a o li, e’lli a holli u la ga boʻlishini qayd e dila . O li
gapla ning o soʻzdan boshlanishini (M: Zayd u ibdi), e’lli gapla ning esa e’l bilan
boshlanishini (M: u gan Zayd) boshlanishini ay adila . O li gapning egasi mub ado, kesim esa
xaba deb nomalanadi. Gapning ikkinchi da ajali boʻlakla i si a ida 1) oʻldi u chi, 2) hol, 3)
izohlo chila koʻ sa iladi.
Soʻzla oʻ asidagi sin ak ik munosaba ga xizma qilu chila si a ida moslashu ,
boshqa u a bi ishu olinadi. Shuningdek, a ab olimla i, o li gapla da ega kesim bilan bi ga
bu unlikni, bogʻlanishni hosil qilishi sha , lekin ula oʻ asidagi munosaba ni moslashu ,
boshqa u yoki bi ishu li bi ikmala si asidaga bogʻlanishga olib boʻlmasligini qa ’iy a’kid
si a ida ki i ib oʻ adi.
Izoh si a ida ay moqchimanki, a ab ilshunosligi oʻz da ining eng ye uk, mukammal
shakllangan ili deb qa ayman. Ula ya a gan g amma ik qoidala a uning boʻlimla i haqidagi
qa ashla i oʻsha da gacha yechilmagan masalala dan bi i edi. Bu ilmiy qa ashla , ik la na ijasi
sis em ilshunoslik uchun haqiqiy ‘’uygʻonish da i’’ boʻldi desam adashmagan boʻlaman.
Hozi gi kunda ham ilga sis ema si a ida qa ash a bu da ilning sis em-s uk u da i
deya a’kidlanishi, oʻzbek ili g amma ikasining, qoidala ining shakllanishi uchun ‘’poyde o ’’
boʻldi.
Rossiyada ilshunoslik XV-XVI as la dan boshlab a aqqiy qildi. Rus ilshunosla i juda
koʻplab dunyo illa ini pux a oʻ ganganligi bilan, lisoniy hodisala ni chuqu ahlil qilganlikla i,
ling is ikaning ilmiy-naza iy muommola iga jiddiy e’ ibo be ganlikla i, yangi a’limo la ni,
naza iyala ni ‘’ishlab chiqqanligi’’ bilan aj alib u adi.
Aynan us ilshunoslik mak abining a aqqiyo i a adqiqo i boʻyicha oʻzbek
ilshunosligining g amma ik, sin ak ik, uslubiy umuman olganda ling is ik qoidala i asoslandi.
Chunki ilshunoslik boʻyicha juda koʻp naza iyala us ilshunosligi a olimla ning
qa ashla i na ijasida oʻzbek iliga ki di. Aniq oq qilib ay ganimizda, g amma ikaning asosi
boʻlgan mo ologiya a sin aksis boʻyicha eng ishonchli adqiqo la us ilshunosligi o qali ki ib
kelgan,
Bu qoidala asosida esa oʻzbek ili g amma ikasining boyishiga asos boʻldi. Quyida
ik imizning dalili si a ida ay im ilmiy ak la ni kel i ib oʻ moqchiman:
Tilshunos, p o esso N. Mahmudo a A.Nu mono ning “Oʻzbek ilining naza iy
g amma ikasi. Sin aksis.’’ monog a iyasida olim bu haqida shunday a’kidlaydi: ‘’Sin aksis
p edme i yuzasidan ilshunoslikda xilma xil qa ashla ma jud. Oʻzbek ili sin aksisiga doi
ba cha adabiyo la da sin aksisning ikki bi ligi: soʻz bi ikmasi a gap haqida ik yu i iladi a bu
ikki bi lik sin aksisning ekshi ish obyek i ekanligi ay iladi. Bu qa ash us ilshunosligi a’si ida
ki ib keldi.
130
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
Rus ilshunosligida sin aksisning ikki a oʻ ganish obyek i ma jud ekanligini
A.A.Shaxma o bayon qilgan edi. Bu ik V. Vinog ado omonidan i ojlan i ildi. Vinog ado
ik iga koʻ a, aqa soʻz bi ikmasi a gapgina emas, balki qoʻshma gap ham sin ak ik bi lik
si a ida an olinadi. Bu qa ashga mu o iq, sin aksis uch bi lik: soʻz bi ikmasi, gap a qoʻshma
gap haqidagi a’limo di ’’.
Qismla i oʻza o sin ak ik aloqa bilan bogʻlangan soʻz shaklla ining nop edika i sin ak ik
bi ligi – soʻz bi ikmasi; soʻz shaklla ining bi necha sin ak ik aloqasidan ashkil opgan
p edika i sin ak ik bi lik – gap; qismla i oʻza o sin ak ik munosaba ga ki ishgan gapla dan
ibo a boʻlgan sin ak ik bi lik – qoʻshma gap sanaladi.
Bi gu uh olimla hozi gi kunda ma n sin aksisi e’ i o e ilishi munosaba i bilan ma n ham
sin aksisning alohida oʻ ganish obyek i deb hisoblaydila . Shu a iqa, ma jud adabiyo la da
sin aksisning 4 a oʻ ganish obyek i koʻ sa iladi a oʻz na ba ida sin aksis quyidagi u la ga
boʻlib oʻ ganiladi: 1) soʻz bi ikmasi sin aksisi, 2) gap sin aksis, 3) qoʻshma gap sin aksisi, 4)
ma n sin aksisi.
Tabiiyki, ilm cheksiz uni chega asi yoʻq. Fandagi ha bi ak olimla omonidan u licha
alqin qilinadi. Mahmudo yuqo idagi asni ni ma’qullamaydi, qoʻshma gapni gapga qa ama-
qa shi qoʻyish mumkin emasligini, u gap doi asida – gapning bi u i si a ida asni lanishi
maqsadga mu o iqligini ay ib oʻ adi. Biz ham bu oʻ inda N.Mahmudo ning ik iga qoʻshilamiz.
Chunki hozi gi ilshunoslikda gap bu ugallangan ik a mazmun yaxli ligiga ega
boʻlishi a bosh boʻlakla asosida uzilgan boʻlishi ke ak. Gap boʻlishi uchun ha doim kesim
ya’ni WPm- kesimlik shaklla iga ega boʻlishi lozim. Sin aksisni oladigan boʻlsak, uning
a kibida soʻz bi ikmasi ham oʻ ganiladi. Ula oʻ asida bogʻlanishla , ik la ahlilda gap bilan
ubdan a q qiladi. Shuning uchun sin aksisni gapdan keng oq mazmunga egadi . Gap esa oʻz
asni i boʻyicha alohida gu uh si a ida qa alishi ke ak.
Yana bi qancha olimla soʻz bi ikmasini asni qilishda koʻp mulohazala ni qoʻllab-
qu a laydi. Ya’ni ilshunosla soʻz bi ikmasini, asosan, obyek i il bi ligi deb qa aydila .
Boshqala i esa soʻz bi ikmasini mus aqil il (lisoniy) bi ligi deya ik yu i adi. Jumladan,
V.P Malashenko a Y.Bagache la soʻz bi ikmasi shu bi ikmani ashkil egan hokim soʻzning
bogʻlanish imkoniya ining ( alen lik xususiya i) gap a kibida yuzaga chiqishi, deb qa aydi,
shuning uchun ham soʻz bi ikmasi obyek i il bi ligi hisoblaydi. Ula ning ik icha, ha qanday
soʻz bi ikmala i nu q ja ayonida yuzaga keladi. Ammo bu seman ik-sin ak ik bi lik ma’lum ilda
gaplashu chila ongida qoliplashgan bi ikma asosida a kib opadi. Bu modella xuddi gap
modella i singa i nu qiy eallashu gacha ayyo holda ma jud boʻladi. Shuning uchun ham e kin
soʻz bi ikmasi kommunika siyagacha ma jud boʻladigan bi lik boʻlib, nu qqa ayyo holda
oydalaniladi. Soʻz bi ikmasi - bu soʻz shaki bilan bi ga gap uchun yoki gapning kengayishi
uchun shu sa hda paydo boʻladigan qu ilish osi asidi .
Y. F. Fomenko ik i esa biz gapni ma’lum ushuncha ugalligiga ega bi lik deb qa aymiz,
soʻz bi ikma esa bi ushunchani emas, ushunchala bi ikmasini i odalaydi. Aga biz soʻz
bi ikmasini ushuncha bildi adi, gap uchun qu ilish ma e iali’’ desak, demak soʻz bi ikmasi
doi asida ikki ushunchaning bi ikish hodisasi oʻy be adi degan ik ni asdiqlagan boʻlamiz.
Xulosa qilib ay ganda, soʻz bi ikmasi “ ak o lanish’’ xususiya iga ega emas. Tilga ayyo
holda olib ki ilmaydi, balki nu q ja ayonida ya a iladi.
Sin aksis (g ek. Sun axis soʻzidan olingan boʻlib, “yopish i moq”, “bi lash i moq”
demakdi ) u bi omondan soʻz shaklla ini bogʻlanish qoidala ini, ikkinchi omondan, a kibida
bu qoidala oʻyobga chiqadigan bu unlik-gapni oʻ ganadi.
131
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
Demak, sin ak ik sa hning asosiy bi ligi a sin aksisning asosiy oʻ ganish obyek i gap
hisoblanadi. Gap bi bu unlik si a ida gap boʻlakla i a soʻz boʻlakla idi .
Sin aksis boʻlimi ma’lum sin ak ik bi likla ga ega boʻladi a oʻz na ba ida ula
sin agma ik a pa adigma ik munosaba da boʻladi. Muayyan sin ak ik bi likning boshqa
sin ak ik bi lik bilan ke ma-ke munosaba i sin agma ik munosaba ni hosil qiladi.
Rus ilshunosi A.M.Pesho skiy sin aksisda sin agma ik munosaba la haqida
quyidagicha ik bildi adi: ma’lum sin ak ik shaklning (gap boʻlagi shaklining) boshqa sin ak ik
shakl bilan ke ma-ke munosaba i shakily sin agma ik munosaba sanaladi. An’ana iy
ilshunoslikda “sin ak ik munosaba ’’ a “sin ak ik aloqa’’ e minla i bi a ma’noda ushunish
no oʻgʻ i. “Sin ak ik munosaba ’’ e mini sin ak ik bi likla oʻ asidagi mazmuniy sin agma ik
munosaba ni, “sin ak ik aloqa’’ e mini esa shakliy sin agma ik munosaba ning i oda omonini
bildi adi. Masalan, ega a kesimning shakliy munosaba idan ashkil opgan men keldim sin ak ik
qu ilmasi subyek a p edika ning mazmuniy munosaba ini i oda e adi. Shakliy sin agma ik
munosaba ikki xil boʻladi: a) eng munosaba ( englanish) b) obe munosaba ( obelanish).
Ay im mualli la oʻza o eng munosaba da boʻlgan sin ak ik bi likla oʻ asida shakliy
bogʻlanishning ma judligini inko qiladila . Lekin us olimi, Pesho skiy Salim, Ka im, Halim
kelishdi kabi qu ilmala da Salim, Ka im, Halim boʻlakla i bi a keldi boʻlagi us idan hokimlik
qilishi u ayli ma'no jiha dan bi -bi iga obe munosaba daligini a'kidlaydi. Aslida esa uyushiq
boʻlakla oʻ asida shakliy bogʻlanish yoʻq, ula bi galikda keldi boʻlagi bilan aloqaga ki ishadi
deb N.Mahmudo oʻzbek ili qoidasi boʻyicha ilmiy asosla ni kel i ib oʻ adi.
Oʻzbek ilining qonun-qoidala i asosida ma’lum bi soʻz yoki soʻzla gu uhini bogʻli
nu qning mus aqil (sodda, qoʻshma gapla a ma n) a nomus aqil (gap boʻlagi a soʻz
bi ikmasi) xususiya ga ega boʻlgan bi ligi si a ida shakllan i u chi a ula ni bogʻlo chi osi ala
sin ak ik aloqa osi ala i sanaladi. Ula quyidagila dan ibo a : a) kelishik, egalik shaklla i; b)
yo damchi soʻzla ; c) ay im holla da mus aqil soʻzla asosan olmoshla ; d) gap a ma nda gap
boʻlakla ining yoki boshqa qismla ning a ibi; e) ohang.
Sin aksisning asosiy bi ligi gapdi . Gap boshqa sin ak ik bi likla dan p edika i lik
belgisi bilan a qlanib u adi. Gapni kommunika i bi lik si a ida shakllan i u chi osi a bu
p edika i lik ya’ni gapning bosh boʻlakla i – ega a kesim oʻ asidagi munosaba i. Rus p o esso i
N.Y. Sh edo a “P edika i lik gapning g amma ik ma’nosi. Uni gap a kibidagi shaklla izimiga
aj a olmaymiz, u bu unligicha bi ma’nodi ’’ ik ini ilga i su adi. P edika i likka man iqiy
nuq ayi naza dan yondashishga mashhu us ilshunosi V. V. Vinog ado bi inchi ma a chek
qoʻydi. U p edik i likni aqa gap boʻlakla i oʻ asidagi p edika i aloqa bilan bogʻliq emasligini,
bu hodisa ay im boʻlakla ga boʻlinmay, bu un bi gapa xos ekanligini koʻ sa adi. Jim! Issiq!
ipidagi sin ak ik qu ilmala da ham p edika i lik ma judligini, bunday gapla da u modallik,
zamon a shaxs sin ak ik ka ego iyala i o qali i odalanishini a’kidlaydi.
Ling is ik adqiqo la da esa Vinog ado ik ining oʻliq isbo ini koʻ gan olim, us
ilshunosi T. P. Lom e gapning 7 a g amma ik ka ego iyasini koʻp izlanishla da omida
aj a ib, asoslab be adi. Ula : 1) asdiq/inko lik 2) aloqa u i [da ak, soʻ oq, buy uq ] 3) zamon, 4)
modallik, 5) shaxs [aniqlik, noaniqlik, umumlashganlik] 6) no aollik, 7) aollik [shaxsli a
shaxssiz shaklla munosaba i].
Qadimgi u kiy il a soʻnggi da la ilining sin ak ik uzilishi bilan hozi gi zamon ili
sin ak ik uzilishini qiyosla ekanmiz, oʻzbek ili sin aksisida ham jiddiy oʻzga ishla boʻlganligi
ay ishimiz mumkin.
132
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
Shuni ay ib oʻ moqchimanki, bu oʻzga ishla koʻpincha mo ologiya a leksikada
boʻlgan oʻzga ishla u ayli a oʻzbek iliga boshqa illa ning a’si i na ijasida sama ali
oʻzga ishla ning gu ohi boʻlamiz. Misol uchun, osi a kelishigining is e’moldan chiqishi
soʻzla ning boshqa u munosaba ini oʻzga i ib, hol doi asini kengay i di.
Boshqa il a’si ida esa oʻzbek iliga o s- ojik ilidan yangi soʻz bi ikmala i, e gash
gapla asni i a qoidala izimi ujudga keldi.
Oʻzbek ilshunosligida sin aksisni yanada chuqqu oq oʻ ganish boʻyicha ham juda koʻp
adqiqo la a izlanishla olib bo ilgan. Bunda xususan, A.Be dialiye , R.Say ullaye a, A.
Nu mono , N. Mahmudo , A.Ahmedo , S.Solixoʻjaye a, M.Abduzolo a, A.Gʻulomo ,
M.Asqa o a kabi olimla ning adqiqo la ini koʻ sa ib oʻ ishimiz lozim. Bu adqiqo la da
gapning bosh boʻlakla i xususida ham yangicha qa ashla paydo boʻldi. bu, ayniqsa, N.
Mahmudo , A. Nu mono , M.Abduazimo ala ning ishla ida oʻz aksini opdi. Bu yangi
adqiqo ga koʻ a oʻzida p edika i likni aks e i adigan, gapni uyush i u chi a shakllan i u chi
boʻlak – kesim. Kesim gapning ma kaziy boʻlaagi boʻlganligidan bu un a si i – g amma ik
ka ego iyala i: asdiq/inko lik, shaxs, zamon, kommunika i maqsad a hakazola kesimga qa ab
belgilanadi. Toʻgʻ i, kesim haqidagi bunday mulohazala an’ana iy ilshunoslikda ham bo .
Jumladan A. Gʻulomo ik ining da omida shunday xulosa qiladi: “Kesim ega bilan
oʻza o bogʻlangan boʻlib, gapning uyush i u chi ma kazla idan bi idi : u hukmni i odalo chi,
gaplikning asosiy belgila ini (modallik, zamon a shaxsni) – p edika i likni koʻ sa u chi eng
za u iy boʻlak boʻlganligi uchun gapning s uk u asini, xa ak e ini belgilashda ka a ol oʻynaydi.
Ega esa aqa gina nu q p edme ini, ya’ni gapning nima oʻgʻ isida bo ishini aniqlaydi’’.
(Gʻulomo . A, Asqa o a. M ‘’Hozi gi zamon oʻzbek ili. Sin aksis. T., 1987)
Bu sin aksisni oʻ ganishda il uchun ka a adqiqo masalasi edi. Oʻzbek ilining qonun
qoidala izimi ham aynan shu shaklda uzilgan. “Gap ushunchasi kesim ushunchasi bilan juda
zich bogʻlangandi . P edika i aloqaning koʻ sa kichla i aqa gina kesimda boʻladi. Bu
boʻlakning ay im boʻlakla singa i i odalanmay qolishi mumkin emas.’’ (Gʻulomo . A, Asqa o a.
M “Hozi gi zamon oʻzbek ili. Sin aksis. T., 1987) Mulohazala imiz soʻnggida ay ib oʻ ish joizki,
ilshunoslik paydo boʻlgan da dan oki hozi gi kungacha jahon ilshunosligida anning a aqqiy
e ishi, ij imoiy muhi bilan bi ga shakllanib boyib bo ishi ha bi ilning xalqa o da ajaga chiqishi
uchun eng za u osi a hisoblanadi. Tilshunoslikning i ojlanishida olimla ning naza iyala i
“us un’’ azi asini oʻ agan. Ha bi olim oʻzining ilmiy nuq ayi naza idan ilni u li jiha dan ahlil
qilgan. Tilshunoslik anining shakllanishi a a aqqiyo i, uning u li bosqichla i a ilmiy
mak abla i a ixiy ja ayonla bilan bogʻliq boʻlib, insoniya ning ilni oʻ ganishga boʻlgan
qiziqishining na ijasidi . Bu an a ixan diniy a alsa iy qa ashla dan aj alib, mus aqil ilmiy
sohaga aylandi. Tabiiyki, bu naza iy a amaliy qa ashla ning mahsuli.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. R. Rasulo . Umumiy ilshunoslik. T.2010
2 N. Mahmudo , A.Nu mono . Oʻzbek ilining naza iy g amma ikasi. T. 1995
3 I. Rasulo . Soʻz bi ikmasi masalasi. 1978
4 А л и е в У. Б. Синтаксис карачаева-балкарского язьша', 1972, с. 28
5 Ғуломов А. Асқаров М. Ҳозирги ўзбек тили. Синтаксис.: Тошкент, 1961
6 Ўзбек тили грамматикаси. II том. Сицтаксис. Тошкент^ Фан, 1970
7 Абдураҳмонов Ғ., Суяаймонов А.. Холиѐров X., Омонтурдисв Ж. Ҳозирги ўзбек
адабнй тили. Синтаксис. Тошкент: Ўқитувчи, 1979
133
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
8 Ҳ о ж и е в А., М а ҳ м у д о в Н. Семантика ва сиитактик позиция. — «Ўзбек тили ва
адабиѐти», 1983, 2-соп
9 М а ҳ м у д о в Н. М. Қайта қуриш ва ўзбек морфологиясн" нинг айрим масалалари.
«Ўзбек тили ва адабиѐти», 1988
10 Mi zaye M., Usmono S., Rasulo I. Oʻzbek ili. ”Tilshunoslikdan umumiy
ma’lumo ”bobi.-
11 С.Усмонов. Умумий тилшунослик. -Т., 1972
12 В.В.Виноградов. История русских лингвистических учений.- М., 1978.
