Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
252
FITRAT PEDAGOGIK QARASHLARI ASOSIDA ZAMONAVIY
O‘QITUVCHINING MA’NAVIY-MA’RIFIY KOMPETENSIYASINI
RIVOJLANTIRISH
Rasulo a Na giza Mu odilloye na
Xalqa o No dik Uni e si e i magis an i
Ilmiy ahba : Do sen V/b PhD Hay baye a Sayyo a
ANNOTATSIYA
Mazku maqolada jadid ma’ i a chisi Abdu au Fi a ning pedagogik qa ashla i
zamona iy o‘qi u chi shaxsida ma’na iy-ma’ i iy kompe ensiyala ni
i ojlan i ishdagi o‘ ni a ahamiya i yo i ilgan. Fi a ning ba kamol inson a biyasi,
o‘qi u chining mas’uliya i, milliy g‘oya a dunyo iy bilim uyg‘unligi haqidagi ik la i
bugungi a’lim ja ayoni uchun muhim naza iy asos si a ida ahlil qilingan. Shuningdek,
zamona iy o‘qi u chining ma’na iy kompe ensiyasini i ojlan i ish yo‘nalishla i ham
ko‘ sa ib o‘ ilgan.
Kali so‘zla : Fi a , jadidchilik, ma’na iya , ma’ i a , kompe ensiya, zamona iy
o‘qi u chi, pedagogika.
АННОТАЦИЯ
В статье рассматривается роль педагогических взглядов Абдурауфа Фитрата в
развитии духовно-просветительских компетенций современного учителя.
Анализируются идеи Фитрата о воспитании гармоничной личности,
ответственности учителя, национальной идентичности и единстве светских
знаний. Также приведены направления развития духовных компетенций
педагога.
Ключевые слова: Фитрат, джадидизм, духовность, просвещение, компетенция,
современный учитель, педагогика.
ANNOTATION
This a icle analyzes he ole and signi icance o Abdu au Fi a ’s pedagogical iews
in de eloping he spi i ual-educa ional compe encies o mode n eache s. Fi a ’s
concep s o mo al upb inging, eache esponsibili y, na ional iden i y, and he
ha mony o secula knowledge a e e iewed as heo e ical bases o con empo a y
educa ion. P ac ical di ec ions o enhancing eache s’ spi i ual compe encies a e also
discussed.
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
253
Keywo ds: Fi a , Jadid mo emen , spi i uali y, enligh enmen , compe ence, mode n
eache , pedagogy.
Bugungi globallashu sha oi ida a’lim izimining asosiy maqsadi – in ellek ual,
ma’na iy a ma’ i iy jiha dan ye uk shaxsni a biyalashdi . Bu ja ayonda o‘qi u chi
na aqa bilim be u chi, balki shaxs kamolo iga yo‘l ko‘ sa u chi ma’na iy ye akchi
si a ida namoyon bo‘ladi. Shu jiha dan jadid ma’ i a chila ining pedagogik qa ashla i
zamona iy o‘qi u chining kompe ensiyala ini i ojlan i ishda muhim manba bo‘lib
xizma qiladi. Ula dan bi i – Abdu au Fi a bo‘lib, uning ma’ i iy qa ashla i o‘z
da ida a’limga yangicha yondashu la ni olib ki gan.
Fi a a’lim ja ayonining ma kazida “komil inson” u ishini a’kidlaydi. Uning
ik icha, insonning ma’na iy ye ukligi uning bilimdonligi, axloqi, ijdoniya i a
uqa olik pozi siyasi bilan uyg‘un bo‘lishi ke ak. Fi a ning “Rahba i najo ”,
“O‘qi u chila uchun”, “Hind sayyohi” kabi asa la ida o‘qi u chining ma’na iy
mas’uliya i alohida o‘ in egallaydi.
Fi a jadidchilikni ma’ i a o qali jamiya ni isloh qilishning yagona yo‘li deb bilgan.
Uningcha, o‘qi u chi - yangilikka ochiq bo‘lishi, milliy o‘zlikni angla ishi, isloho chi
uhiga ega bo‘lishi, ma’ i iy ulg‘ayishning a g‘ibo chisi bo‘lishi lozim.
Fi a ik icha, o‘qi u chi – jamiya a aqqiyo ining bosh mexanizmi. Uning axloqi,
madaniya i a ilmiy sa iyasi o‘qu chini a biyalaydi. Shu bois u o‘qi u chi shaxsida
quyidagi si a la bo‘lishini a’kidlaydi: halollik a idoyilik, milliy g‘u u , zamona iy
dunyoqa ash, o‘z us ida ishlash madaniya i.
Zamona iy a’limda ma’na iy-ma’ i iy kompe ensiya quyidagi a kibiy qismla ni o‘z
ichiga oladi: ma’na iy qad iya la ni bilish, milliy a umuminsoniy amoyilla ga
hu ma , mas’uliya li uqa olik pozi siyasi, ijobiy shaxsiy namuna ko‘ sa ish, axloqiy
a biya ko‘nikmala iga ega bo‘lish.
Fi a g‘oyala i asosida kompe ensiyani i ojlan i ish yo‘lla i
Fi a qa ashla i zamona iy o‘qi u chi uchun quyidagi yo‘nalishla ni belgilaydi:
O‘z us ida uzluksiz ishlash. Fi a ik icha, o‘qi u chining eng ka a dushmani –
jahola . Shu sababli pedagog mun azam a ishda bilimini kengay i ishi ke ak.
Ma’na iy o‘ nak bo‘lish. O‘qi u chi jamiya uchun ma’na iy ye akchi bo‘lib,
o‘qu chila da axloqiy qa ashla ni shakllan i adi.
Milliy g‘oya a a anga sadoqa . Fi a ning “milla ni uyg‘o ish” g‘oyasi o‘qi u chini
yoshla qalbida milliy g‘u u ni mus ahkamlashga cho laydi.
Inno a sion ik lash. Jadidchilik uhining o‘zi yangilikka in ilishdi . O‘qi u chi
zamona iy me odla , AKT, pedagogik exnologiyala ni bilishi za u .
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
254
Ma’ i iy a g‘ibo . Fi a o‘qi u chini jamiya da ma’ i a yoyu chi inson si a ida
ko‘ adi. Bu o‘qi u chidan da sdan ashqa i aoliya da ham aollikni alab qiladi.
Fi a pedagogik qa ashla i zamona iy a’lim izimi uchun quyidagi jiha la i bilan
dolza bdi : ma’na iy a biya a ma’ i iy ongni asosiy azi a si a ida belgilashi, milliy
qad iya la ni zamona iy a’lim bilan uyg‘unlash i ishi, o‘qi u chining jamiya dagi
o‘ ni a mas’uliya ini aniq ko‘ sa ib be ishi, yangilikka in ilishga da’ a qilishi.
Bugungi a’lim siyosa ida yoshla a biyasida ma’na iy omilla ning us u o ligi Fi a
me osining qay a kash e ilishini aqozo qiladi.
Fi a ning pedagogik qa ashla i zamona iy o‘qi u chi shaxsida ma’na iy-ma’ i iy
kompe ensiyala ni i ojlan i ish uchun mus ahkam naza iy asos hisoblanadi. Uning
asa la i o‘qi u chini komil inson a biyalash, milliy a ma’na iy qad iya la ni
singdi ish, ilmiy a madaniy ye uklikka e ishishga cho laydi. Shunday ekan, Fi a
me osini o‘qi u chila ayyo lash ja ayoniga chuqu in eg a siya qilish zamona iy
a’limning si a omilla idan bi idi .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.Fi a A. O‘qi u chila uchun. – Toshken , 1916.
2.Fi a A. Rahba i najo . – Buxo o, 1919.
3.Begali Qosimo . Fi a a jadidchilik ha aka i. – Toshken : Fan, 1994.
4.Xolmumino A. Jadidla pedagogik me osi. – Toshken , 2010.
5.O‘zbekis on Respublikasi Ta’lim o‘g‘ isidagi Qonuni.
6.O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining yoshla ga oid qa o a a monla i.
7.Zamona iy pedagogik exnologiyala bo‘yicha ilmiy maqolala a me odik
qo‘llanmala .
