732
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
NOGIRONLIGI BO‘LGAN STOL TENNISCHILARNING JISMONIY
TAYYORGARLIGI
S.A. Mamadaliye
O ien al uni e si e i jismoniy madaniya ka ed asi ka a o‘qi u chisi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17714999
Anno a siya. Ushbu maqolada imkoniya i cheklangan 11–12 yoshdagi s ol
ennischila ning jismoniy ayyo ga ligini i ojlan i ishda maxsus mashqla das u ining
sama ado ligi o‘ ganilgan. Tadqiqo aj iba a nazo a gu uhla i asosida olib bo ildi. Taj iba
gu uhi 8 ha a da omida maxsus mashqla majmuala ini baja ib, koo dina siya, mu ozana ,
ezlik a chidamlilik ko‘ sa kichla ini sezila li da ajada yaxshiladi. Na ijala S uden - es a P
qiyma i asosida ahlil qilindi a maxsus mashqla das u ining sama ado ligi ilmiy jiha dan
asdiqlandi. Shu bilan bi ga, mashqla bolala ning psixologik hola ini yaxshilash, o‘ziga
bo‘lgan ishonchini oshi ish a ij imoiy muhi ga moslashu ini kuchay i ishga yo dam be ishi
aniqlangan. Maxsus mashqla ni qo‘llash o qali o‘qu chila ni sog‘lomlash i ish, immuni e ini
mus ahkamlash a cha choqqa chidamlilikni oshi ishga e ishildi. Tadqiqo na ijala i pedagog-
ene la a jismoniy a biya mu axassisla i uchun imkoniya i cheklangan bolala bilan
ishlashda amaliy a siyala si a ida xizma qiladi. Shuningdek, maqola jismoniy aoliya ning
ij imoiy a psixologik i ojlanishga a’si ini ko‘ sa ib be adi.
Kali so‘zla : Imkoniya i cheklangan bolala , s ol ennis, jismoniy ayyo ga lik, maxsus
mashqla , koo dina siya, mu ozana , ezlik, chidamlilik, psixologik i ojlanish,
sog‘lomlash i ish, immuni e ni oshi ish, ij imoiy moslashu .
PHYSICAL FITNESS OF TABLE TENNIS PLAYERS WITH DISABILITIES
Abs ac . This a icle in es iga es he e ec i eness o a special exe cise p og am in
de eloping he physical i ness o 11–12-yea -old child en wi h disabili ies who p ac ice able
ennis. The s udy was conduc ed using expe imen al and con ol g oups. The expe imen al g oup
pe o med a se o special exe cises o 8 weeks, esul ing in signi ican imp o emen s in
coo dina ion, balance, speed, and endu ance. The esul s we e analyzed using he S uden - es
and P- alue, con i ming he scien i ic e ec i eness o he special exe cise p og am. Addi ionally,
he exe cises con ibu ed o imp o ing he child en’s psychological s a e, sel -con idence, social
adap a ion, and o e all heal h. Regula implemen a ion o he exe cises enhanced immuni y,
physical ac i i y, and a igue esis ance. The s udy p o ides p ac ical ecommenda ions o
physical educa ion specialis s and coaches wo king wi h child en wi h disabili ies and highligh s
he impac o physical ac i i y on social and psychological de elopmen .
Keywo ds: Child en wi h disabili ies, able ennis, physical i ness, special exe cises,
coo dina ion, balance, speed, endu ance, psychological de elopmen , heal h p omo ion,
immuni y, social adap a ion.
ФИЗИЧЕСКАЯ ПОДГОТОВЛЕННОСТЬ ИГРОКОВ В НАСТОЛЬНЫЙ ТЕННИС С
ИНВАЛИДНОСТЬЮ
Аннотация. В данной статье исследуется эффективность специальной
программы упражнений для развития физической подготовленности детей 11–12 лет с
ограниченными возможностями, занимающихся настольным теннисом. Исследование
проводилось с использованием экспериментальной и контрольной групп.
Экспериментальная группа выполняла комплекс специальных упражнений в
течение 8 недель, что привело к значительному улучшению координации, равновесия,
733
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
скорости и выносливости. Результаты были проанализированы с использованием -
теста Стьюдента и значения P, что подтвердило научную эффективность программы.
Кроме того, упражнения способствовали улучшению психологического состояния
детей, повышению их уверенности в себе, социальной адаптации, укреплению здоровья и
повышению иммунитета. Регулярное выполнение упражнений способствовало
увеличению физической активности и выносливости детей.
Результаты исследования могут служить практическими рекомендациями для
педагогов-тренеров и специалистов по физическому воспитанию, работающих с детьми
с ограниченными возможностями.
Ключевые слова: Дети с ограниченными возможностями, настольный теннис,
физическая подготовка, специальные упражнения, координация, равновесие, скорость,
выносливость, психологическое развитие, укрепление здоровья, иммунитет, социальная
адаптация.
KIRISH
Hozi gi kunda spo ning u li u la ida nogi onligi bo‘lgan shaxsla ning jismoniy
ayyo ga ligini oshi ish muhim ahamiya ga ega. S ol ennis, o‘zining ezlik, e leks a
koo dina siyaga bo‘lgan alabla iga ko‘ a, nogi onligi bo‘lgan o‘qu chila uchun jismoniy
i ojlanishni a’minlo chi sama ali osi a hisoblanadi. Shu bilan bi ga, jismoniy mashqla o qali
ula ning mu ozana a koo dina siyasi yaxshilanadi, umumiy jismoniy qobiliya la i ojlanadi
a ij imoiy muhi ga moslashu osonlashadi.
Maxsus mashqla a me odik yondashu la ni qo‘llash o qali nogi onligi bo‘lgan s ol
ennischila ning jismoniy ayyo ga ligini oshi ish, ula ning sog‘lom u mush a zini
shakllan i ish a spo dagi mu a aqiya ga e ishishla iga yo dam be adi. Shu bois, ushbu ma zu
bugungi kunda ilmiy-amaliy jiha dan dolza b hisoblanadi.
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
Nogi onligi bo‘lgan bolala a o‘qu chila ning jismoniy ayyo ga ligini oshi ish
masalala i so‘nggi yilla da ko‘plab adqiqo la da diqqa ma kazida bo‘lgan. Tadqiqo la shuni
ko‘ sa adiki, maxsus mashqla das u i a indi idual yondashu nogi onligi bo‘lgan
spo chila ning jismoniy qobiliya la ini sezila li da ajada i ojlan i adi.
Mahkamo D. (2024:112) adqiqo ida maxsus mashqla yo damida nogi onligi bo‘lgan
o‘qu chila ning koo dina siyasi a mu ozana i sezila li da ajada yaxshilanishi qayd e ilgan.
Mualli ning adqiqo ida 10–12 yoshdagi nogi onligi bo‘lgan bolala us ida olib bo ilgan
ekspe imen al mashqla , ula ning ezlik a chidamliligini 15–20% ga oshi ganligi aniqlangan.
Ka imo a L., Tu suno A. (2023:45) esa maxsus jismoniy mashqla ni qo‘llash o qali s ol
ennischila ining umumiy jismoniy qobiliya la i i ojlanishini adqiq qilgan. Ula ning na ijala i
shuni ko‘ sa diki, maxsus mashqla o qali o‘qu chila na aqa spo dagi mu a aqiya ga e ishadi,
balki ij imoiy muhi ga moslashu a o‘ziga bo‘lgan ishonch da ajasi ham oshadi.
Xalqa o adqiqo la ham bu masalani qo‘llab-qu a laydi. Smi h J. (2022:78) a Lee R.
(2021:56) ning adqiqo la ida nogi on spo chila uchun indi idual yondashu a maxsus
mashqla ni qo‘llashning sama ado ligi ilmiy asosda asdiqlangan. Shu bilan bi ga,
o‘qu chila ning koo dina siyasi, ezko ligi a chidamliligi bo‘yicha sezila li o‘sish kuza ilgan.
Ahmedo S. (2020) nogi on bolala da mu ozana a koo dina siyani i ojlan i ishda
maxsus mashqla das u ining ahamiya ini a’kidlaydi.
734
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Unga ko‘ a, mun azam a ishda maxsus mashqla baja ish na aqa jismoniy
ayyo ga likni oshi adi, balki psixologik hola ni yaxshilaydi, mo i a siyani kuchay i adi.
B own P., Da is L. (2019) esa nogi on spo chila ni ayyo lashda adap i me odikala ni
qo‘llashning sama ado ligini adqiq qilgan. Ula ning xulosala iga ko‘ a, adap i mashqla
bolala ning spo ga qiziqishini oshi adi a indi idual xususiya la ga moslash i ilganda na ijala
yanada sezila li bo‘ladi.
Rahimo a M. (2018) adqiqo ida nogi on bolala da mu ozana a koo dina siyaning
i oji, ula ni i ojlan i ishga yo‘nal i ilgan maxsus mashqla ni qo‘llashning ahamiya i keng
yo i ilgan. Unga ko‘ a, bu u dagi mashqla bilan shug‘ullanish o qali bolala ning ha aka
koo dina siyasi a e leks ezligi yaxshilanadi.
Johnson K. (2017) a Lee H., Pa k J. (2015) ning adqiqo la ida s ol ennischila ining
jismoniy ayyo ga ligi a maxsus mashqla das u i o qali psixologik hola , mo i a siya a
ij imoiy moslashu ning sezila li da ajada oshishi qayd e ilgan. Shu bilan bi ga, mashqla
das u ini indi idual xususiya la a yoshga moslash i ish muhimligi a’kidlangan.
Umumiy ahlil shuni ko‘ sa adiki, maxsus mashqla das u i jismoniy ayyo ga likni
oshi ishga, koo dina siya a mu ozana ni sezila li i ojlan i ishga, ezlik a chidamlilikni
op imallash i ishga, psixologik hola a mo i a siyani yaxshilashga, ij imoiy muhi ga
moslashu ni osonlash i ishga yo dam be adi. Shu asosda, nogi onligi bo‘lgan s ol ennischila
uchun maxsus mashqla a me odik yondashu la ni ishlab chiqish bugungi kunda ilmiy a
amaliy jiha dan dolza b masala hisoblanadi.
TADQIQOT METADOLOGIYASI
Ko‘plab adqiqo chila ning ilmiy aj ibala i shuni ko‘ sa adiki, maxsus mashqla dan
oydalanish imkoniya i cheklangan bolala a o‘qu chila ning jismoniy ayyo ga ligini
i ojlan i ishning eng sama ali usuli si a ida e’ i o e ilgan. Ayniqsa, imkoniya i cheklangan
o‘qu chila uchun bunday mashqla ha aka la ni aniq a mu o iqlash i ilgan baja ishni
shakllan i ishga ka a yo dam be adi. Eshi ish qobiliya ining buzilishi yoki boshqa ha aka
cheklo la i ko‘pincha koo dina siya a mu ozana bilan bog‘liq qiyinchilikla ga olib keladi,
shuning uchun maxsus mashqla ushbu muammoni ba a a e ishda muhim osi a hisoblanadi.
Maxsus mashqla ning u li majmuala ini qo‘llash mushakla aoliya ini mus ahkamlash,
yu ak-qon omi izimi ishlashini yaxshilash a umumiy hamda maxsus jismoniy ayyo ga likni
oshi ishga xizma qiladi. Masalan, koo dina siya mashqla i o‘qu chila ning qo‘l-oyoqla ini aniq
a ezko ha aka lan i ish qobiliya ini i ojlan i adi, mu ozana mashqla i esa ba qa o u ish a
ha aka lanish qobiliya ini yaxshilaydi. Shu bilan bi ga, ezlik a chidamlilik mashqla i
bolala ning spo aoliya idagi qobiliya la ini sezila li da ajada oshi adi. Maxsus mashqla ni
mun azam baja ish na aqa jismoniy qobiliya la ni i ojlan i adi, balki ij imoiy a psixologik
jiha la ni ham yaxshilaydi.
Bolala mashqla da omida o‘zla iga bo‘lgan ishonchni oshi adi, ij imoiy muhi ga
moslashu i yaxshilanadi a spo dagi mu a aqiya hissi o qali mo i a siyasi kuchayadi. Bundan
ashqa i, mun azam mashqla saloma likni mus ahkamlash, immuni e ni oshi ish a cha choqqa
chidamlilikni i ojlan i ishga ham xizma qiladi.
Xususan, imkoniya i cheklangan bolala ning ha aka aolligini oshi ish uchun maxsus
ishlab chiqilgan kompleks mashqla eng sama ali usulla dan bi i hisoblanadi. Bu mashqla
o‘qu chila ning koo dina siya, mu ozana , ezlik a chidamlilik kabi jismoniy qobiliya la ini
ba qa o i ojlan i ishga imkon be adi.
735
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Shu sababli, pedagog- ene la a jismoniy a biya mu axassisla i maxsus mashqla ni
das u iy a ishda qo‘llash o qali imkoniya i cheklangan o‘qu chila ning jismoniy a psixologik
i ojlanishini a’minlashi mumkin.
Maxsus mashqla dan oydalanish imkoniya i cheklangan s ol ennischila uchun jismoniy
ayyo ga likni oshi ish, koo dina siya a mu ozana ni i ojlan i ish, ezlik a chidamlilikni
yaxshilash, shuningdek ula ning ij imoiylashu i a o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshi ishning eng
sama ali osi asidi . Biz omonimizdan uzib chiqilgan jismoniy ayyo ga likni akomillash i ish
uchun mo‘ljallangan maxsus mashqla majmuasi das u ini 1-jad alda kel i ilgan.
Tadqiqo 11–12 yoshli nogi onligi bo‘lgan s ol ennischila ish i okida o‘ kazildi.
Ish i okchila 30 na a boladan ibo a bo‘lib, asodi iy usul bilan 2 gu uhga aj a ildi:
Taj iba gu uhi (TG): 15 na a o‘qu chi, maxsus mashqla das u ini olgan.
Nazo a gu uhi (NG): 15 na a o‘qu chi, oda iy mashg‘ulo la ni da om e i gan.
1-jad al.
Jismoniy ayyo ga likni i ojlan i u chi mashqla majmuasi das u i
Ha ala
Mashqla u i
Mashg‘ulo
da omiyligi
Qiyinchilik
da ajasi
1-2
Koo dina siya a mu ozana
45 daqiqa
Boshlang‘ich
3-4
Koo dina siya, ezlik
45 daqiqa
O‘ a
5-6
Koo dina siya, mu ozana , ezlik
45 daqiqa
O‘ a
7-8
Ba cha komponen la + chidamlilik
45 daqiqa
Yuqo i
Taj iba gu uhi uchun maxsus mashqla das u i 8 ha a da omida a biq e ildi. Mashqla
quyidagi komponen la ni o‘z ichiga oldi:
Koo dina siya mashqla i: qo‘l-oyoqla ha aka ini mu o iqlash i ish, s ol us ida e leksni
i ojlan i ish.
Mu ozana mashqla i: belgilangan maso ada ba qa o u ish, oyoq-qo‘l mu ozana ini
saqlash.
Tezlik mashqla i: 10 me ga yugu ish, eak siya aq i mashqla i.
Chidamlilik mashqla i: 2 daqiqa da omida sak ash a yugu ish mashqla i, na as olish
i mini a ibga solish.
Mashqla ha asiga 3 ma a, ha bi mashg‘ulo 45 daqiqa da omida o‘ kazildi. Mashqla
das u i bosqichma-bosqich kuchay i ildi, ya’ni ha ha a qiyinchilik da ajasi oshi ildi. Ha bi
o‘qu chining jismoniy ayyo ga ligi quyidagi ko‘ sa kichla bo‘yicha baholandi:
Koo dina siya – qo‘l-oyoqla ni ez a aniq ha aka lan i ish qobiliya i.
Mu ozana – ba qa o u ish a ha aka lanish qobiliya i.
Tezlik – 10 me ga yugu ish a e leks ezligi.
Chidamlilik – 2 daqiqa da omida sak ash a yugu ish mashqla i.
Taj iba gu uhi uchun ishlab chiqilgan maxsus mashqla das u i 8 ha a da omida
bosqichma-bosqich a biq e ildi. Ha bi mashg‘ulo 45 daqiqa da om e ib, ha asiga 3 ma a
o‘ kazildi. Mashqla das u i quyidagi bosqichla ga bo‘lingan: 1-2 ha ala – boshlang‘ich
bosqich. bi inchi ha ala da e’ ibo koo dina siya a mu ozana mashqla iga qa a ildi. Bu
bosqichda o‘qu chila qo‘l-oyoqla ini aniq a mu o iqlash i ilgan ha aka lan i ishni o‘ ganishdi,
ba qa o u ish a ha aka lanishni nazo a qilish bo‘yicha asosiy ko‘nikmala ni
mus ahkamlashdi.
736
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Mashqla da ajasi boshlang‘ich bo‘lib, o‘qu chila ni mashg‘ulo la ga moslash i ishga
qa a ildi. 3-4 ha ala – o‘ a bosqichda ushbu ha ala da das u ga ezlik mashqla i qo‘shildi.
O‘qu chila 10 me ga yugu ish a ezko e leks mashqla ini baja ishdi. Shu bilan bi ga,
koo dina siya mashqla i da om e i ildi. Bu bosqichda mashqla mu akkablashdi a
o‘qu chila ning ezko qa o qabul qilish a ha aka la ni ez baja ish qobiliya i i ojlan i ildi.
5-6 ha ala – i ojlanish bosqichi aj ibada ushbu ha ala da koo dina siya, mu ozana a
ezlik mashqla ining kombina siyasi amalga oshi ildi. Mashqla in ensi ligi oshi ilib,
ha aka la ning aniqligi a ezligi, shuningdek mu ozana ni saqlash qobiliya i yanada
mus ahkamlandi. Shu bosqichda o‘qu chila mushak aoliya ini oshi ish a chidamlilikni
i ojlan i ishga ham e’ ibo qa a ildi.
7-8 ha ala – yakuniy bosqichda oxi gi bosqichda ba cha komponen la , shu jumladan
chidamlilik mashqla i ham, kompleks a zda baja ildi.
Mashqla mu akkabligi yuqo i bo‘lib, o‘qu chila ni maksimal jismoniy a psixologik
ayyo ga likka ye kazishga qa a ildi. Shu bilan bi ga, mashqla da omiyligi a in ensi ligi o qali
o‘qu chila ning jismoniy chidamliligi, koo dina siyasi a ezko qa o qabul qilish qobiliya i
sezila li da ajada i ojlan i ildi.
Mashqla das u i bosqichma-bosqich uzilganligi sababli, o‘qu chila jismoniy
ayyo ga likning ba cha komponen la ini – koo dina siya, mu ozana , ezlik a chidamlilikni
sama ali i ojlan i ish imkoniga ega bo‘ldi. Ha bi bosqichdagi mashqla in ensi ligi a
mu akkabligi as a-sekin oshi ilganligi, o‘qu chila ni o iqcha yuklamasdan i ojlan i ishga
xizma qildi. Shu a iqa, maxsus mashqla das u i imkoniya i cheklangan bolala ning jismoniy a
psixologik i ojlanishiga in eg a siyalangan yondashu ni a’minladi.
TAHLIL VA NATIJALAR
Ba cha jismoniy si a la ning bi -bi iga chamba chas bog‘liqligi azaldan isbo qilingan.
Bi si a ni i ojlan i ish na ijasida ozmi yo ko‘pmi ikkinchi bi si a ham i ojlana bo adi.
Masalan, chaqqonlikni i ojlan i ish ma’lum da ajada ezko likni ham i ojlan i adi yoki
aksincha, ezko likni i ojlan i ish kuchni shakllan i adi. Bunday hola ilmiy adabiyo la da
“si a la ning ko‘chishi” deb a aladi. Shunday ekan, bi si a ni uzoq mudda a sama ali namoyish
e ilishi boshqa si a la ning shakllanganlik da ajasi bilan belgilanishi muqa a . Nogi onligi
bo‘lgan s ol ennischila ning jismoniy ayyo ga ligi akomillash i ish maqsadida biz
omonimizdan das u ishlab chiqildi a das u ning sama ado ligini aniqlash maqsadida
ma ima ik – s a is ik ahlil o qali nazo a a aj iba gu uhla ida adqiqo dan a al a adqiqo dan
keyingi ko‘ sa kichla i ahlil qilindi. O‘ kazilgan ahlilni 2- jad alda ko‘ ishimiz mumkin.
2-jad al
Nogi onligi bo‘lgan s ol ennischila ning jismoniy ayyo ga ligi (oldin a keyin)
Ko‘ sa kichla
Gu uh
Tadqiqo dan
oldin (Xˉ±σ)
Tadqiqo dan keyin
(Xˉ±σ)
P
O‘zga ish
(%)
Koo dina siya
TG
45,3 ± 4,2
57,8 ± 3,9
7,12
<0,001
+27,5%
NG
44,8 ± 4,5
46,1 ± 4,3
1,02
>0,05
+2,9%
Mu ozana
TG
40,2 ± 3,8
52,6 ± 4,1
6,78
<0,001
+30,8%
NG
41,0 ± 4,0
42,3 ± 3,9
1,15
>0,05
+3,2%
Tezlik (10 m
TG
3,21 ± 0,12
2,78 ± 0,10
5,94
<0,001
-13,4%
737
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
yugu ish, s)
NG
3,20 ± 0,13
3,18 ± 0,11
0,56
>0,05
-0,6%
Chidamlilik
(sak ash soni, 2
daqiqa)
TG
28,5 ± 3,2
33,6 ± 3,0
5,12
<0,001
+17,9%
NG
29,0 ± 3,5
29,5 ± 3,3
0,71
>0,05
+1,7%
Ushbu jad aldan ko‘ inib u ibdiki, Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, maxsus
mashqla das u i nogi onligi bo‘lgan s ol ennischila ning jismoniy ayyo ga ligini sezila li
da ajada yaxshilaydi.
Taj iba gu uhi ish i okchila ining koo dina siya ko‘ sa kichla i adqiqo dan oldin 45,3 ±
4,2 ball bo‘lgan bo‘lsa, adqiqo dan keyin 57,8 ± 3,9 ballga ye di. Bu o‘ acha 27,5% ga
yaxshilanishni bildi adi. S uden - es na ijasi = 7,12 a P < 0,001 bo‘lib, bu o‘zga ishning
s a is ik jiha dan ahamiya li ekanligini ko‘ sa adi. Nazo a gu uhi esa sezila li o‘zga ish
ko‘ sa magan (44,8 ± 4,5 dan 46,1 ± 4,3 ga), bu esa maxsus mashqla sama ado ligini
asdiqlaydi.
Taj iba gu uhi mu ozana ko‘ sa kichla ini adqiqo dan oldin 40,2 ± 3,8 ball bilan
boshlagan a adqiqo dan keyin 52,6 ± 4,1 ballga oshgan. Bu o‘zga ish 30,8% ni ashkil qiladi a
S uden - es na ijasi = 6,78, P < 0,001 ekanligi bu na ijaning ahamiya ini ko‘ sa adi. Nazo a
gu uhi mu ozana da aqa 3,2% ga o‘sish ko‘ sa gan (41,0 ± 4,0 dan 42,3 ± 3,9 ga).
Taj iba gu uhi ish i okchila i 3,21 ± 0,12 sekunddan 2,78 ± 0,10 sekundgacha ezlashdi,
bu 13,4% yaxshilanishni bildi adi. Bu a q ham = 5,94 a P < 0,001 bilan s a is ik jiha dan
ahamiya li. Nazo a gu uhi esa deya li o‘zga ish ko‘ sa magan (3,20 ± 0,13 dan 3,18 ± 0,11 ga),
bu esa mashqla das u ining a’si ini aniq ko‘ sa adi.
Taj iba gu uhi chidamlilik ko‘ sa kichini 28,5 ± 3,2 dan 33,6 ± 3,0 ga oshi di, bu 17,9%
o‘sish demakdi . T- es na ijasi = 5,12, P < 0,001, bu esa na ijaning s a is ik jiha dan
ahamiya ini asdiqlaydi. Nazo a gu uhi aqa 1,7% ga oshish ko‘ sa gan (29,0 ± 3,5 dan 29,5 ±
3,3 ga). Ma ema ik-s a is ik ahlil shuni ko‘ sa diki, aj iba gu uhi ba cha ko‘ sa kichla da
sezila li yaxshilanishga e ishgan, bu maxsus mashqla das u ining sama ado ligini aniq
asdiqlaydi. S uden - es na ijala i a P < 0,001 qiyma i mashqla ni a biq e ish na ijasidagi
o‘zga ishla ning asodi iy emasligini ko‘ sa adi. Shuningdek, nazo a gu uhi sezila li o‘zga ish
ko‘ sa maganligi maxsus mashqla das u ining muhimligini yanada ochib be adi.
Tadqiqo na ijala i ko‘ sa diki, maxsus mashqla majmuasi 11–12 yoshli nogi onligi
bo‘lgan s ol ennischila ning jismoniy ayyo ga ligini sezila li da ajada yaxshilaydi. Mashqla
das u i da omida ish i okchila ning koo dina siyasi a mu ozana i 25–30% ga oshdi.
Shuningdek, ezlik a chidamlilik ko‘ sa kichla i 15–20% ga yaxshilanishi kuza ildi.
Na ijala shuni ko‘ sa adiki, maxsus mashqla na aqa jismoniy qobiliya la ni
i ojlan i adi, balki nogi onligi bo‘lgan o‘qu chila ning o‘z-o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshi adi,
mashg‘ulo la ga bo‘lgan mo i a siyani kuchay i adi a ij imoiy muhi ga moslashu ni
yengillash i adi. Tahlil da omida olingan ma’lumo la s a is ik jiha dan ahamiya li ekanligi
asdiqlandi. S uden - es yo damida mashqla sama ado ligi 95% ishonchlilik da ajasida
asdiqlandi (Mahkamo D., 2024:118). Shu bilan, maxsus mashqla das u i pedagog- ene la
omonidan qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan sama ali me odik osi a ekanligi ilmiy asos bilan
ko‘ sa ildi.
738
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
XULOSA VA TAKLIFLAR
Ma zu yo‘nalishiga doi adabiyo la , ilmiy-uslubiy ma’lumo la , so‘ o noma na ijala i,
adqiqo a pedagogik aj iba ma e ialla ining qiyosiy ahlili quyidagi xulosa hamda amaliy
a siyala ni e’ i o e ish imkoniya ini ya a di:
1. Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa adiki, 11–12 yoshli nogi onligi bo‘lgan s ol ennischila
uchun ishlab chiqilgan maxsus mashqla das u i jismoniy ayyo ga lik ko‘ sa kichla ini sezila li
da ajada oshi adi. Mashqla o qali koo dina siya, mu ozana , ezlik a chidamlilik kabi asosiy
jismoniy qobiliya la yaxshilanadi. Bu esa pedagog- ene la ga nogi onligi bo‘lgan
o‘qu chila ning spo dagi mu a aqiya ini oshi ishga imkon be adi.
2. Taj iba gu uhi na ijala i shuni ko‘ sa adiki, maxsus mashqla koo dina siya a
mu ozana ni 25–30% ga yaxshilaydi. Bu nogi onligi bo‘lgan o‘qu chila da ha aka la aniqligi,
ba qa o ligi a ezko ligi oshishiga yo dam be adi. Mu ozana ni i ojlan i ish ula ning spo
ja ayonla ida xa sizlikni a’minlashga, shuningdek kundalik hayo da mus aqil ha aka qilish
qobiliya ini oshi ishga xizma qiladi.
3. Tadqiqo da omida ezlik a chidamlilik ko‘ sa kichla i 13–20% ga oshganligi kuza ildi.
Bu o‘qu chila ning e leks ezligini, ezko qa o qabul qilish qobiliya ini a mashqla
da omiyligini oshi ishda muhim ahamiya ga ega. Shuningdek, chidamlilikning oshishi ula ning
spo mashg‘ulo la ida uzoq oq aq aol qa nashishiga imkon ya a adi.
4. Maxsus mashqla aqa jismoniy qobiliya la ni i ojlan i masdan, balki o‘z-o‘ziga
bo‘lgan ishonchni oshi ishga yo dam be adi. O‘qu chila mashg‘ulo la da mu a aqiya ga
e ishgan sa i o‘zini ij imoiy muhi da yanada e kin his qiladi. Bu esa ula ning jamoadagi
hamko lik qobiliya ini, kommunika siya a moslashu ini yaxshilaydi.
5. Pedagog- ene la ushbu maxsus mashqla das u ini mun azam a ishda a biq e ishla i
a siya e iladi. Kelajakda mashqla ni yanada indi idual yondashu a ilg‘o exnologiyala bilan
boyi ish, yangi o‘qu das u la ini ishlab chiqish, shuningdek, nogi onligi bo‘lgan bolala ning
jismoniy ayyo ga ligi bo‘yicha ilmiy adqiqo la ni kengay i ish muhim ahamiya kasb e adi. Shu
bilan bi ga, mashqla sama ado ligini baholash uchun doimiy moni o ing a s a is ika asosida
ahlil olib bo ish a siya e iladi.
6. 11–12 yoshli nogi onligi bo‘lgan s ol ennischila uchun maxsus mashqla das u i
jismoniy ayyo ga likni sezila li da ajada oshi adi. Koo dina siya a mu ozana 25–30%, ezlik
a chidamlilik 13–20% ga yaxshilanishi kuza ildi. Mashqla na aqa jismoniy qobiliya la ni
i ojlan i adi, balki o‘z-o‘ziga ishonch a ij imoiy muhi ga moslashu ni ham yaxshilaydi.
Pedagog- ene la ushbu das u dan mun azam oydalanishla i a siya e iladi. Kelgusida
mashqla ni yanada indi idual yondashu a ilg‘o exnologiyala bilan boyi ish a siya e iladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Egambe die a, B., Ish aye , J., Ko obeyniko , G., Khasano , O., Gappa o , Z.,
Xu sano a, R., ... & Ju ae , I. (2025). B illian mo es in chess and ea ly g andmas e
success: a s udy o he wo ld's younges g andmas e s. Slobozhanskyi He ald o Science
and Spo , 29(2), 151-166.
2. Nu iddino a, M., Bobomu odo , A., Kenjaye a, H., & Xu sano a, R. (2022).
Mak abgacha yoshdagi bolala ni asosiy ha aka la ga o ‘ ga ish uslubiya i. Cen al Asian
Resea ch Jou nal o In e disciplina y S udies (CARJIS), 2(2), 373-384.
3. Liebe man, Lau en Joy. The E ec o T ained Hea ing Pee Tu o s on he Physical
Ac i i y Le els o Dea S uden s in Inclusi e Elemen a y Physical Educa ion Classes //
739
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
o he deg ee o Doc o o Philosophy in Human Pe o mance p esen ed on Augus 14.
1995. 143. pp.
4. SARAH SOMERSET. - In es iga ing he expe iences o dea o ha d o hea ing child en
pa icipa ing in Spo // Thesis submi ed o he Uni e si y o No ingham o he deg ee
o Doc o o Philosophy. 28 h June 2018. – 311. pp.
5. Ugli, P. L. A. (2021). The impo ance o de eloping special skills in aekwondo in
imp o ing he echnical and ac ical aining o 12–14 yea old aekwondo igh e s.
ACADEMICIA: An In e na ional Mul idisciplina y Resea ch Jou nal, 11(9), 1031-1036.
6. Mamadaliye , S. (2024). THE CURRENT STATE OF SPORTS AND WELLNESS
MOUNTAIN TOURISM IN UZBEKISTAN AND MEASURES FOR ITS MASS
DEVELOPMENT. Mul idisciplina y Jou nal o Science and Technology, 4(12), 44-48.
7. Po‘la o , L. A. (2025). TALABALARNING O ‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARINI
SHAKLLANTIRISHDA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARNING AHAMIYATI.
Mode n Science and Resea ch, 4(1), 1242-1250.
8. Soliye , S., Mamadaliye , S., Jo‘ aye , U., & Po‘la o , L. (2025). PARA
TAEKVONDOCHILARNING OYOQ ZARBALAR TEZLIGINI RIVOJLANTIRISH
Po‘la o Laziz Azama O ‘g ‘li O ien al uni e si e i do sen i (PhD). Mode n Science and
Resea ch, 4(6), 978-985.
9. Khu sano a, R. (2024). THE ROLE AND IMPORTANCE OF THE PRINCIPLE OF
CONTINUITY IN IMPROVING THE SPEED ABILITY OF 12-14-YEAR-OLD
HEARING AND SPEECH IMPAIRED CHILDREN. Men al Enligh enmen Scien i ic-
Me hodological Jou nal, 5(01), 229-235.
10. Bol aye , A. A. (2025). METHODOLOGY FOR INTEGRATING STRENGTH AND
SPEED IN PERIODIZED TRAINING SYSTEMS FOR FEMALE BASKETBALL
PLAYERS. Men al Enligh enmen Scien i ic-Me hodological Jou nal, 6(04), 140–145.
11. XURSANOVA, R. (2024). ESHITISHIDA MUOMMOSI BO‘LGAN
O‘QUVCHILARNING JISMONIY TAYYORGARLIGINI ANIQLASH VA TAHLIL
QILISH.«. ACTA NUUz, 1(1.6), 1.
12. Xu sano a, R. (2023). Adap i jismoniy a biya naza iyasi a uslubiya i. Spo ilm-
anining dolza b muammola i, 1(3), 118-121.
