163
ARTE TELEKANALINIŃ NEMIS TILI HÁM MÁDENIYATIN
TARQATIWDAǴI ROLI
Tleuo K.J.,
assis en -oqı ıwshı, Qa aqalpaq mámleke lik uni e si e i
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17715415
Anno aciya. Maqalada E opa mádeniya la a alıq qa ım-qa nas a ARTE elekanalınıń u qan
o nı hám onıń nemis ili hám mádeniya ın ǵalaba en jaydı ıwdaǵı áhmie i allanǵan. Telekanaldıń
a iyxıy awajlanıwı, onıń mádeniy-aǵa ıwshılıq baǵda ı, kon en i a qalı il hám mádeniya ı
a qa ıwdaǵı mexanizmle i sáwlelendi ilgen. Sonday-aq, sanlı pla o mala , sub i sis eması hám
jasla audi o iyası menen islesiwdegi ná iyjelilikke mısalla kel i ilgen. Ize lew ná iyjele ine bola,
ARTE elekanalı Ge maniya hám F anciyadan ısqa ı E opadaǵı mádeniy in eg aciya hám ildi
saqlap qalıw p ocesinde áhmie li ol a qa ıp a ı ǵanı anıqlanǵan.
Tayanısh sózle : ARTE, nemis ili, mádeniya , E opa ele ideniesi, mádeniya la a alıq qa ım-
qa nas, sanlı pla o ma.
Aннотация. В статье рассматривается роль телеканала ARTE в распространении
немецкого языка и культуры в контексте межкультурного взаимодействия Европы.
Анализируется история создания канала, его культурно-просветительская миссия и основные
механизмы популяризации немецкого языка и культурных ценностей через телевидение и
цифровые платформы. Отмечается вклад ARTE в развитие межкультурного диалога,
сохранение языкового разнообразия и вовлечение молодёжной аудитории. Сделан вывод, что
ARTE играет значительную роль в укреплении культурной интеграции Германии и Европы в
целом.
Ключевые слова: ARTE, немецкий язык, культура, телевидение, межкультурная
коммуникация, цифровые медиа.
Abs ac : The a icle explo es he ole o he ARTE TV channel in p omo ing he Ge man
language and cul u e wi hin he amewo k o in e cul u al communica ion in Eu ope. I analyzes he
channel’s his o ical de elopmen , i s educa ional and cul u al mission, and he mechanisms h ough
which i dissemina es Ge man cul u e ia ele ision and digi al pla o ms. Special a en ion is gi en o
mul ilingual con en , sub i ling, and you h engagemen s a egies. The indings highligh ha ARTE
signi ican ly con ibu es o Eu opean cul u al in eg a ion and o he p ese a ion and popula iza ion
o he Ge man language.
Keywo ds: ARTE, Ge man language, cul u e, Eu opean media, in e cul u al communica ion,
digi al pla o m.
Globallasıw p ocesinde mádeniya la a alıq qa ım-qa nas hám ille a asındaǵı óz-
a a ási júdá úlken áhmie ke iye bolmaq a. E opa bi ligi sıyaqlı kóp illi hám mádeniy
beyimlesiwdi qollap-quwa lay uǵın o ınla da, mediadan paydalanıw - mádeniya hám il
a qalıwı ushın kúshli qu al bolıp xızme e edi. ARTE (Associa ion ela i e à la
élé ision eu opéenne) elekanalı F anciya hám Ge maniya a asındaǵı mádeniy bi ge
islesiwdi bekkemlew maqse inde shólkemles i ilgen. Oǵan baylanıslı e i , eb-
pla o mala hám sanlı se isle de nemis ili hám mádeniya ı keń ú de a qa ılmaq a.
164
Maqalada ARTEniń nemis ili hám mádeniya ın a qa ıwdaǵı iyka ǵı
mexanizmle i, ná iyjele i hám mashqalala ı allanadı.
Keliń dáslep usı elekanaldıń a iyxına oq ap ó eyik. Ó ken ási diń 80-jılla ınıń
aqı ında F anciya hám Ge maniya qospa mádeniy elekanaldı shólkemles i iwge
baylanıslı ideyanı dodalay basladı. 1988-jılǵa kelip F anciya Respublikası P eziden i
F ansua Mi e an hám Ge maniya kancle i Gelmu Kol eki mámleke a asındaǵı
baylanis hám mádeniy almasıwdı awajlandı ıw jáne ulıwma E opa ózgesheligin úgi -
násiya lawǵa xızme e e uǵın jańa jámie lik elekanaldı ja a ıwǵa kelisip aldı[1.33-be ].
Bul kelisimge Ge maniyanıń Bonn qalasında bolıp ó ken F anciya hám Ge maniya
sammi inde e isilgen bolıp, bul hádiyse E opanıń audio izual mákanında siy ek
ushı asıwı menen ajı alıp u adı. A adan ó jil ó ip 1992-jil 30-may kúni ARTE
elekanalı F anciya hám Ge maniya shega asında jaylasqan S asbu g qalasınan óziniń
anslyaciyasın ámelge ası a basladı. Óz jumısınıń dáslepki jılla ınan-aq bul elekanal óz
missiyasın E opa u mısınıń sociallıq hám mádeniy á eple in sáwlelendi e uǵın
hújje li ilmle , a iyxıy kó se iwle hám jańalıqla blokla ına baǵda lanǵan mádeniy-
aǵa ıwshılıq kanal sıpa ında belgilep aldı. Bul á epi onı basqa milliy elekanalla dan
ajı a qan halda mádeniya hám kó kem óne ge qızıǵıwshı amashagóyle di ózine a ı.
Yaǵnıy elekanal há qıylı hújje li ilmle , mádeniy baǵda lamala , ea hám muzıka
ko se iwle i, sonday-aq, e opalı ejissyo la dıń kó kem ilmle in kó se e uǵın a ımlı
maydanǵa aylandı [2].
Telekanaldiń kon en i a qalı mádeniya a qa ıwina oq al uǵin bolsaq ARTE
elekanalinda nemis mádeniya ı, a ixi, kó kem óne i, ádebiya hám siyasa i haqqinda
hújje li ilmle , mádeniy, ema ikalıq-oqıw baǵda ındaǵı kó se iwle sonday aq
se iyala , konce le , ea piesala i sıyaqlı há qıylı ko se iwle o in alǵan. Máselen,
"Ka ambolage" baǵda lamasi Ge maniya hám F anciya mádeniya la ın salıs ı iw,
kúndelikli mádeniy s e eo iple di yumo hám bilimdi bi les i e uǵın usılda usınıwda
áhmie li ol a qa adı. Sonin menen bi ge bul elekanal bilimlendi iw hám
mádeniya la a alıq kommunikasiyada ú li joyba la , jas dó e iwshile di qollap-
quwa law, sonday-aq, ideya hám a iyxıy ma e ialla dı jáne de keńi ek audi o iyaǵa
je ke iwde judá belsendi sanaladi [3].
Telekanaldiń nemis ilin keń en jaydi iw hám saqlawga bolǵan há eke in
ómendegishe usindi iw múmkin. ARTEdiń baǵda lama hám eb-say ındaǵı kon en i
inglis, ispan hám basqa ille de sub i le menen usınılıwı (yamasa dublyaj e iliwi)
nemis ilin úy eniwshile ge já dem be iwshi esu sla ǵa aylanbaq a. Kanaldıń ilge
beyimlesiwi - e i de nemis ilindegi dawıs jollaması, sub i le hám o iginal e siyala -
nemis ilin "janlı" halda saqlaw hám keńey iw imkaniya ın be edi. Bul jasla á epinen
ildi úy eniwde, mádeniy alapla dı qanaa landı ıwda áhmie li qu alǵa aylanbaq a.
165
Jánede aniǵi aq ay qanda ARTEniń baǵda lamala ı hám eb-say ındaǵı kon en le diń
bi bólimi nemis ilindegi o iginal dawıslı jollama yamasa sub i li bolıp, nemis ilin
úy eniwshile ushın bilimlendi iw esu si wazıypasın a qa adı. Kon en le nemis ilinde
bolǵanda yamasa sub i le de nemis ilindegi jazıwla jasla hám il úy eniwshi
audi o iyada ilge bolǵan qızıǵıwshılıq ı a ı ıwǵa xızme e edi.
ARTE ek Ge maniya hám F anciya menen sheklenbegen. Ol E opadaǵı basqa
xalıqla hám mádeniya la ǵa da qa a ılıp, E opa mádeniya ınıń ulıwma hújje ine
aylanıw nie inde. Máselen, ARTE Eu ope Weekly baǵda lamasın 8 ilde ( ancuz,
nemis, ispan, inglis hám .b.), eb-be le hám she ik media pla o mala a qalı keńnen
a qalmaq a [4].
Sanlı xızme le , onlayn pla o mala (a e. ) kanalǵa paydalanıwshıla menen
ikkeley baylanıs o na ıw, kon en i u aqlı ú de jańalap ba ıw hám keń audi o iyaǵa
je ke iwde úlken áhmie ke ie bolmaq a.
ARTE elekanalı nemis ili hám mádeniya ın úgi -násiya lawda oǵada áhmie li
hám kóp qı lı olge iye. Ol óziniń e i hám sanlı pla o mala ı a qalı nemis mádeniya ın
keń audi o iyaǵa je ke iw, mádeniya la a alıq qa ım-qa nas ı awajlandı ıw, il úy eniw
imkaniya la ın ja a ıw sıyaqlı wazıypala dı o ınlaydı. E opa sheńbe inde ARTE
mádeniy in eg aciya qu alı sıpa ında da án alınǵan.
Bul p ocess e, kanaldıń ná iyjeliligin jáne de a ı ıw ushın, ómendegile usınıs
e iledi:
-Kon en le di jáne de kóp ilde sub i le menen usınıw (máselen, ózbekshe
yamasa qa aqalpaqsha sıyaqlı ille de) - bul nemis ili hám mádeniya ına qızıǵıwshılıq ı
a ı ıwǵa já dem be edi.
-Ge maniya mádeniya ı hám iliniń e eńligin ashıwshı hújje le , epo ajla , ea
hám ádebiy kó se iwle di kóbi ek qa jılandı ıp keliw.
-Onlayn hám sanlı ǵalaba xaba qu alla ınan, sociallıq a maqla dan keńi ek
paydalanǵan halda mazmun je ke iw - jasla audi o iyasın a ıw ushın.
E opa dá ejesinde she iklikle di kúshey iw, mádeniya la a alıq joyba la dı
kóbi ek ámelge ası ıw.
Ádebiya la :
1. Alex Hughes and Kei h Reade ., «Encyclopedia o con empo a y F ench cul u e»., 1998 by
Rou ledge. p-33
2. h ps://www.a e. /si es/co po a e/en/ca ego y/ou -s o y/
3. A e – DFJP
4. 'A e Eu ope Weekly,' a new mul ilingual b oadcas
5. AUDIENCES – ARTE Eu ope – Phase 5
