165
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
TA’LIM JARAYONIDA SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINING PAYDO
BO‘LISHI VA RIVOJLANISH BOSQICHLARI
Mama ajabo a Yulduz Cho shanbi qizi
Te miz da la pedagogika ins i u i, 1-ku s magis an i.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17715740
Anno a siya. Ushbu maqolada sun’iy in ellek exnologiyala ining a’lim ja ayonida
paydo bo‘lishi, shakllanish bosqichla i hamda ula ning zamona iy a’lim izimidagi o‘ ni
yo i ilgan. Shuningdek, sun’iy in ellek ning o‘qi ish sama ado ligiga a’si i, uning a zallik a
cheklo la i, O‘zbekis on a’lim izimida jo iy e ish is iqbolla i ham ahlil qilingan. Maqolada
a’lim ja ayonini aqamlash i ish a sun’iy in ellek dan oqilona oydalanishning amaliy
ahamiya i yo i ilgan.
Аннотация. В статье рассматриваются этапы возникновения и развития
технологий искусственного интеллекта в образовательном процессе.
Анализируется влияние искусственного интеллекта на эффективность обучения,
его преимущества и ограничения, а также перспективы внедрения данных технологий в
систему образования Узбекистана.
Anno a ion. This a icle discusses he eme gence and de elopmen o a i icial
in elligence echnologies in he educa ional p ocess. I analyzes he impac o AI on he
e iciency o eaching, i s ad an ages and limi a ions, and explo es he p ospec s o in oducing
hese echnologies in o Uzbekis an’s educa ion sys em.
kali so‘zla : sun’iy in ellek , aqamli a’lim, inno a sion exnologiyala , a’lim si a i,
o‘qi ish sama ado ligi, AI izimla i.
Zamona iy da da a’lim izimining i ojlanishida sun’iy in ellek exnologiyala i
alohida o‘ in egallamoqda. Axbo o -kommunika siya osi ala ining keng jo iy e ilishi, a’lim
ja ayonining aqamli shaklga o‘ ishi, o‘qu chila ning indi idual yondashu asosida bilim
olishini a’minlashda sun’iy in ellek muhim omilga aylandi.
Bugungi kunda sun’iy in ellek inson aoliya ining ba cha sohala ida, xususan a’limda
ham o‘qi ish, ahlil qilish a baholash ja ayonla ini a oma lash i ishda sama ali osi a si a ida
qo‘llanilmoqda. Shu sababli uning paydo bo‘lishi a i ojlanish bosqichla ini ahlil qilish a’lim
sohasida yangi imkoniya la ni ochib be adi.
Sun’iy in ellek ushunchasi ilk bo XX as ning 50-yilla ida ame ikalik olim Jon Makka i
omonidan ilmiy muomalaga ki i ilgan. Das lab u ma ema ik modella asosida inson a akku ini
exnik yo‘l bilan ak o lashni maqsad qilgan bo‘lsa, keyinchalik bu g‘oya kompyu e
exnologiyala i bilan bi galikda yangi bosqichga ko‘ a ildi. 1960–1980-yilla mobaynida
das labki a oma ik o‘qi ish izimla i ya a ilib, ula o‘qi u chi azi asining bi qismini baja ish
imkonini be di. 1990-yilla dan boshlab in e ne exnologiyala i paydo bo‘lishi bilan sun’iy
in ellek a’lim pla o mala iga in eg a siyalashgan holda i ojlana boshladi. “PLATO”, “Khan
Academy”, “Cou se a”, “Duolingo” kabi izimla o‘qu chila ga mus aqil o‘ ganish imkonini
be di, bu esa a’limni bu unlay yangi bosqichga olib chiqdi.
Keyingi yilla da, ayniqsa 2015-yildan boshlab, chuqu o‘ ganish (deep lea ning) a abiiy
ilni qay a ishlash (NLP) exnologiyala i i ojlanishi bilan sun’iy in ellek a’limda aol a biq
e ila boshlandi. “Cha GPT”, “G amma ly”, “Copilo ”, “Quizle AI” kabi izimla na aqa
o‘qi u chila ga yo dam be moqda, balki o‘qu chila bilimini ahlil qilish, yozma ishla ni
baholash, o‘qu ma e iali bo‘yicha a siyala be ish imkonini ya a moqda.
166
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
Bu ja ayon a’limda shaxsga yo‘nal i ilgan yondashu ni kuchay i ib, o‘qu chining
mus aqil ik lash a ijodko lik ko‘nikmala ini i ojlan i ishga xizma qilmoqda.Shu bilan bi ga,
sun’iy in ellek exnologiyala idan oydalanish bilan bog‘liq muammola ham ma jud. Texnik
jihozla ning ye a li emasligi, in e ne a mog‘ining sus ligi, ay im o‘qi u chila ning aqamli
kompe ensiyasi pas ligi ja ayonni sekinlash i adi. Ba’zi holla da AI izimla ining haddan
ashqa i a oma lash i ilishi o‘qi u chi a o‘qu chi o‘ asidagi muloqo ni kamay i adi, bu esa
insoniy omilni susay i adi. Shuningdek, axbo o xa sizligi, ma’lumo la ning max iyligi a
ishonchliligi masalala i ham dolza bligicha qolmoqda.
O‘zbekis on a’lim izimida sun’iy in ellek exnologiyala ini jo iy e ish “Raqamli
O‘zbekis on – 2030” s a egiyasi doi asida bosqichma-bosqich amalga oshi ilmoqda. Oliy a’lim
muassasala ida AI asosida ishlo chi es izimla i, aqamli o‘qu pla o mala i, i ual
labo a o iyala a a oma ik baholash das u la i yo‘lga qo‘yilgan. Te miz da la pedagogika
ins i u ida ham alabala ning aqamli kompe ensiyasini i ojlan i ish maqsadida in e ak i a’lim
izimla i a onlayn baholash modulla i jo iy e ilgan. Bu esa bo‘lajak pedagogla ning sun’iy
in ellek bilan ishlash ko‘nikmala ini shakllan i ishda muhim qadam hisoblanadi.Sun’iy
in ellek ning a’limdagi a zallikla i juda kengdi . U o‘qu chila ning indi idual eh iyojla iga
moslashgan o‘qi ish imkonini be adi, o‘qi u chining aq ini ejaydi, baholashni
a oma lash i adi, a’lim ja ayonini ahlil qilib, sama ado likni oshi adi. Shuningdek, AI
yo damida maso a iy a’limni ashkil e ish, o‘qu chi aoliya ini eal aq ejimida kuza ish,
o‘zlash i ish na ijala ini aniqlash osonlashadi. Shu bilan bi ga, bu exnologiyala dan oqilona a
maqsadli oydalanish za u .
Sun’iy in ellek o‘qi u chini o‘liq almash i u chi emas, balki uning aoliya ini qo‘llab-
qu a lo chi osi a si a ida ishla ilishi ke ak.Sun’iy in ellek exnologiyala i a’lim ja ayoniga
ki ib kelgan ilk da dayoq o‘qi ishning mazmuni, shakli a me odikasiga sezila li o‘zga ishla
ki i di. Das lab bu exnologiyala asosan oddiy das u lash izimla i, es uzish yoki mashqla ni
a oma lash i ish osi ala i si a ida ishla ilgan bo‘lsa, bugungi kunda ula o‘qu chila ning
ik lash aoliya ini ahlil qilish, o‘qu das u la ini indi iduallash i ish a bilimni baholash
ja ayonini a oma ik a zda ashkil e ish imkonini be adigan mu akkab izimla ga aylandi.
Ta’limda sun’iy in ellek ning i ojlanishi, a alo, o‘qi u chining olini qay a alqin
e ishga sabab bo‘ldi. Endilikda o‘qi u chi aqa bilim be u chi emas, balki o‘qu chining aqamli
ik lashini shakllan i u chi, in ellek ual izimla dan o‘g‘ i oydalanishni o‘ ga u chi shaxs
si a ida namoyon bo‘lmoqda. Sun’iy in ellek yo damida ya a ilgan o‘qu das u la i, cha bo la ,
i ual o‘qi u chila a in ellek ual o‘ ganish izimla i o‘qu chila ning qobiliya ini aniqlash,
ula ning o‘zlash i ish ezligini ahlil qilish a shaxsiy o‘qu yo‘nalishini shakllan i ishda ka a
yo dam be moqda.
Masalan, sun’iy in ellek asosidagi o‘qu izimla i o‘qu chila ning ha bi opshi iqni
baja ish ezligini, xa olikla ini a o‘ ganish uslubini kuza ib bo adi. Bu esa o‘qi u chiga ha bi
o‘qu chi uchun indi idual yondashu ni shakllan i ish imkonini be adi. Shu jiha dan, sun’iy
in ellek exnologiyala i o‘qu ja ayonini inson ma kaziga yo‘nal i adi, ya’ni o‘qu chi eh iyojiga
mos a’lim modelini ya a adi.Shuningdek, sun’iy in ellek o‘qu esu sla ini ahlil qilish,
a oma ik baholash, ilmiy adqiqo la da ma’lumo la ni ezko qay a ishlash, plagia ni aniqlash
kabi yo‘nalishla da ham keng qo‘llanilmoqda. Bu exnologiyala pedagogik ja ayonni
soddalash i adi, o‘qi u chining aq ini ejaydi a a’lim sama ado ligini oshi adi.Bi oq, sun’iy
in ellek ni a’limga a biq e ish bilan bog‘liq ay im muammola ham ma jud.
167
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
A alo, bu sohada maxsus malakali kad la ye ishmasligi, ay im o‘qu muassasala ining
exnik bazasi sus ligi hamda o‘qi u chila ning aqamli sa odxonlik da ajasi pas ligi ja ayonni
sekinlash i adi. Shuningdek, ay im holla da sun’iy in ellek osi ala ining haddan ashqa i
qo‘llanilishi insoniy muloqo a a biya iy omilning zai lashishiga olib kelishi mumkin. Shu
bois bu exnologiyala ni a biq e ishda o‘qi u chining ahba lik oli, insoniy qad iya la ni saqlash
a milliy a biya elemen la ini uyg‘unlash i ish juda muhim.O‘zbekis on a’lim izimida ham
so‘nggi yilla da sun’iy in ellek ni o‘qu ja ayoniga jo iy e ish bo‘yicha muhim qadamla
ashlanmoqda.
“Raqamli O‘zbekis on – 2030” s a egiyasi doi asida elek on a’lim pla o mala i,
in ellek ual es izimla i a aqamli ku ubxonala ya a ildi. Bu ja ayonla na ijasida o‘qu
ja ayoni yanada sha o , ochiq a na ijaga yo‘nal i ilgan shaklga ki moqda.Umuman olganda,
sun’iy in ellek exnologiyala ining paydo bo‘lishi a i ojlanishi a’lim izimini ubdan
o‘zga i di. Endi a’lim ja ayoni ma’lumo uza ishdan ko‘ a, ahlil, ik lash a o‘zini o‘zi
i ojlan i ishga yo‘nal i ilgan aoliya si a ida shakllanmoqda. Shu bois pedagogla oldida u gan
eng muhim azi a — sun’iy in ellek osi ala idan oqilona a maqsadli oydalanish, ula ni
insoniylik, madaniya a axloqiy qad iya la bilan uyg‘unlash i ishdi .
XULOSA
Xulosa qilib ay ganda, a’lim ja ayonida sun’iy in ellek exnologiyala ining paydo
bo‘lishi a i ojlanish bosqichla i insoniya a akku ining yuksak na ijasi si a ida baholanishi
mumkin. U o‘qi u chilik aoliya ini mode niza siya qiladi, o‘qu chila uchun indi idual
yondashu ya a adi a a’lim si a ini yangi bosqichga olib chiqadi.
O‘zbekis on a’lim izimida ham sun’iy in ellek dan oqilona oydalanish, uni milliy
qad iya la bilan uyg‘unlash i ish, pedagogla ning aqamli kompe ensiyasini i ojlan i ish da la
siyosa ining muhim yo‘nalishla idan bi i si a ida e’ i o e ilmoqda. Kelajakda sun’iy in ellek
exnologiyala ining keng jo iy e ilishi a’lim izimini yanada sama ali, zamona iy a insonpa a
shaklga olib chiqishiga ishonch bildi iladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Abdu ahmono M. Sun’iy in ellek a a’lim exnologiyala i. Toshken : “Fan a
exnologiya”, 2022.
2. Rasulo a N. Oliy a’limda aqamli o‘qi ish me odla i. Toshken : TDPU nash iyo i, 2021.
3. Yuldashe a D. Sun’iy in ellek asosida o‘qi ishning me odik asosla i. Buxo o: BDU
nash iyo i, 2023.
4. Qodi o B. Axbo o -kommunika siya exnologiyala i a ula ning i oji. Andijon:
ANDMI, 2020.
5. Alimo N. Raqamli a’lim izimida inno a siyala a AI. Sama qand: SamDU, 2023.
FOYDALANILGAN SAYTLAR
6. h ps://www.edu.uz
7. h ps://www.ziyone .uz
8. h ps://www.unesco.o g
9. h ps://www. esea chga e.ne
10. h ps://www.sciencedi ec .com
