208
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
HARBIY ALOQANING KELAJAKDAGI ISTIQBOLLARI
Jonibek Odinaye 1
Bekzod Tuychiye 2
1Uni e si y o Managemen and Fu u e Technologies,
Menejmen kelajak exnologiyala i Uni e si e i magis an i.
2Qa shi Da la exnika uni e si e i Op ik aloqa izimla i a a moqla i ka ed asi mudi i PhD.
E-mail: [email p o ec ed]; [email p o ec ed].
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17716111
Anno a siya. Ushbu maqolada ha biy aloqa izimla ining i ojlanish endensiyala i a
is iqbolla i ahlil qilinadi. Sun’iy in ellek , k an exnologiyala i, 5G/6G mobil a moqla i,
kibe xa sizlik a kosmik kommunika siyala kabi zamona iy exnologiyala ning ha biy sohada
qo‘llanilish imkoniya la i yo i iladi. Shuningdek, ha biy aloqaning na aqa axbo o uza ish
osi asi, balki s a egik qu ol si a idagi o‘ ni ham ilmiy asosda ahlil qilinadi. Maqola ilmiy
adabiyo la a xalqa o aj ibala asosida yozilgan bo‘lib, is iqbolli yo‘nalishla bo‘yicha
xulosala be iladi.
Kali so‘zla : ha biy aloqa, sun’iy in ellek , k an k ip og a iyasi, kibe xa sizlik, 5G/6G,
kosmik aloqa, axbo o u ushi.
Abs ac . This a icle analyzes he de elopmen ends and u u e p ospec s o mili a y
communica ion sys ems. Pa icula a en ion is gi en o he ole o a i icial in elligence,
quan um echnologies, 5G/6G mobile ne wo ks, cybe secu i y, and space communica ions in
mode n de ense s a egies. The s udy emphasizes ha mili a y communica ion is no longe
me ely a means o in o ma ion exchange bu is inc easingly becoming a s a egic weapon.
Based on he analysis o academic li e a u e and in e na ional expe iences, he a icle
highligh s he oppo uni ies, challenges, and h ea s associa ed wi h he in eg a ion o ad anced
echnologies in o mili a y communica ion. The indings sugges ha a i icial in elligence and
quan um c yp og aphy will play a decisi e ole in ensu ing he accu acy and secu i y o u u e
mili a y ope a ions, while nex -gene a ion ne wo ks and sa elli e sys ems will expand he scope
o global de ense connec i i y. The a icle concludes by s essing he need o con inuous
in es men and scien i ic esea ch o s eng hen na ional secu i y h ough inno a i e mili a y
communica ion sys ems.
Keywo ds: mili a y communica ion, a i icial in elligence, quan um c yp og aphy,
cybe secu i y, 5G/6G ne wo ks, space communica ion, in o ma ion wa a e.
KIRISH
Bugungi globallashu da ida axbo o exnologiyala ining jadal i ojlanishi ha biy
sohada ham ub o‘zga ishla ni boshlab be di. Xususan, ha biy aloqaning zamona iy shaklla i
jango a ha aka la sama ado ligini oshi ishda, ezko qa o qabul qilishda a xa sizlikni
a’minlashda muhim ol o‘ynaydi. Ha biy aloqa izimla i endilikda na aqa oddiy axbo o
almashinu i osi asi, balki sun’iy in ellek bilan uyg‘unlashgan s a egik qu olga aylanmoqda.
Ushbu maqolada kelajakdagi ha biy aloqaning asosiy yo‘nalishla i, imkoniya la i a
ahdidla iga e’ ibo qa a iladi.
ASOSIY QISM
Sun’iy in ellek a a oma lash i ilgan aloqa izimla i
Sun’iy in ellek (SI) yo damida ha biy aloqani a oma lash i ish eal aq ejimida
axbo o ni qay a ishlash, dushman ha aka la ini aniqlash hamda op imal qa o la ni shakllan i ish
209
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
imkoniya ini be adi. SI asosidagi algo i mla signal kuchay i ish, sho qinni il lash a
ma’lumo la ni kodlash ja ayonla ida qo‘llanilmoqda. Na ijada inson omiliga bog‘liq xa olikla
kamayib, ope a siyala ning aniqligi oshmoqda.
SI ha biy aloqa izimla ini yuqo i da ajada in ellek ual a a onom boshqa u
imkoniya iga ega s a egik osi aga aylan i adi.
Kibe xa sizlik a k an k ip og a iyasi
Kelajakdagi ha biy aloqa izimla i uchun asosiy muammola dan bi i kibe xa sizlik
hisoblanadi. Kibe hujumla u ushning ko‘ inmas on iga aylanib bo moqda. Mazku ahdidla ni
kamay i ish maqsadida k an k ip og a iyasi asosidagi aloqa izimla i jo iy e ilmoqda. K an
exnologiyala i ma’lumo la ning mu laq xa sizligini a’minlash imkonini be adi, chunki k an
signalla ini ushlash yoki o‘zga i ish deya li imkonsiz hisoblanadi. Demak, k an k ip og a iyasi
ha biy aloqa xa sizligini a’minlo chi undamen al exnologiyaga aylanishi ku ilmoqda.
5G/6G exnologiyala i a sun’iy yo‘ldosh aloqa izimla i
Yangi a lod mobil a moqla i – 5G a 6G
exnologiyala i yuqo i ezlik, pas kechikish a keng
qam o li a moq imkoniya la ini aqdim e adi. Bu esa
d onla , obo o exnika osi ala i a boshqa a onom
qu ilmala ni maso adan boshqa ishda muhim ahamiya
kasb e adi.
Shuningdek, ha biy sun’iy yo‘ldoshla o qali
global miqyosda uzluksiz a xa siz aloqa izimi
ya a ilmoqda.Shu a iqa, 5G/6G a sun’iy yo‘ldosh aloqa
izimla i global ha biy boshqa u a mu o iqlash i ishni
si a jiha idan yangi bosqichga olib chiqadi.
A onom izimla a "mesh ne wo k"
exnologiyasi
Ha biy exnologiyala da a onom izimla ning (d onla , obo - az edkachila , sun’iy
az edka qu ilmala i) o‘ ni obo a o ib bo moqda. Ula ning sama ali aoliya i uchun ma kaziy
se e la ga bog‘liq bo‘lmagan, mus aqil a zda ishlo chi a moqla ga eh iyoj ma jud.
Shu nuq ai naza dan, “mesh ne wo k” exnologiyasi muhim ahamiya kasb e adi. Ushbu
izimda ha bi qu ilma a moq uguni si a ida aoliya yu i adi a ma kaziy uzel bo‘lmasa ham
aloqa uzluksizligini a’minlaydi.
Axbo o u ushi a psixologik ope a siyala
Ha biy aloqa izimla i na aqa exnik, balki axbo o maydonida ham muhim ol o‘ynaydi.
Axbo o u ushi a psixologik ope a siyala zamona iy u ushla ning asosiy a kibiy qismi
hisoblanadi.
No o‘g‘ i yoki manipulya i axbo o a qa ish o qali aqib da la la ning aholisi a siyosiy
ahba iya iga a’si ko‘ sa ish mumkin.Shunday qilib, ha biy aloqa izimla i kelajakda s a egik
axbo o esu si si a ida yanada ahamiya li bo‘lib bo adi.
XULOSA
Tahlilla shuni ko‘ sa adiki, ha biy aloqa izimla i exnologik a aqqiyo ning ilg‘o
yo‘nalishla ini o‘zida mujassam e moqda.
210
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
Sun’iy in ellek , k an exnologiyala i, 5G/6G a moqla i a xa siz k ip og a ik
yechimla kelajakdagi ha biy us unlikning asosiy omilla i si a ida namoyon bo‘lmoqda. Ha biy
aloqa izimla i endilikda na aqa exnik imkoniya , balki s a egik esu sga aylanishi bois, ushbu
sohaga doimiy ilmiy e’ ibo a sa moya alab e iladi. Kelajakda ney o exnologiyala , biologik
in e eysla hamda kosmik aloqa izimla ini ha biy sohala ga a biq e ish is iqbolla i alohida
ilmiy izlanishla ni alab e adi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Axbo o xa sizligi a kibe xa sizlik asosla i. Toshken , 2021.
2. Mudo aa azi ligi qo‘shinla ida oydalanishda bo‘lgan aloqa a axbo o lash i ish
osi ala ini qo‘llash. O‘qu qo‘llanma 2024y.
3. NATO Communica ions and In o ma ion Agency – www.ncia.na o.in
4. Sun’iy in ellek a ha biy s a egiyala . TATU, 2022.
5. Quan um Communica ion Jou nal, 2023, Vol. 18, Issue 2.
6. 5G in Mili a y Communica ions, IEEE Mili a y Tech, 2024.
