RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 10 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
11
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17718385
YOSHLARNI MILLIY QADRIYATLAR VOSITASIDA
TARBIYALASH
Amanyо‘lo Sindo Fax iddin о‘g‘li
Si da yo iloya i pedagogik maho a
ma kazi ka a о‘qi u chisi
[email p o ec ed]
ANNOTATSIYA
Mazku maqolada yosh a lodni ha omonlama ye uk, ba kamol a a anpa a
e ib a biyalashda as la osha yashab kelayo gan xalqimizning ma’na iy boyligi -
milliy qad iya la dan sama ali oydalanish masalala i xususida sо‘z yu i iladi.
Kali sо‘zla : Qad iya , milliy-qad iya , ahloqiy-qad iya , ma’na iy-qad iya ,
yoshla a biyasi, oila, madaniya , ma’na iya .
Ki ish
Yosh a lodni komillikka ye aklo chi eng ka a kuch–bu ki ob a hayo iy
saboqla di . Yoshla ni milliy qad ya la uhida a biyalash kelajakni, milla ni a
milliyligimizni boqiy ozod holda kо‘ ishimiz mumkin.
Va anga sadoqa , dо‘s likka ishonch, oilaga meh –muhabba , ka ala ga hu ma da
kichikla ga izza da bо‘lish uyg‘usini shakllan i sh milliy qad ya la imizni asl
kо‘ inishidi . Insonga aqa dunyoda yuz be ayo gan oqelik haqida, odob - axloq
qoidala i, meh a sadoqa ushunchala i haqida bilim be ishning о‘zi uning ma’na iy-
axloqiy a biyasi uchun ye a li bо‘lib qolmaydi. Balki, unda i oda qud a i, mas’uliya
uyg‘usini shakllan i ish, kо‘nglida a o muhi ga, mehna ga, kasbga, ilmga, qalban a
uhan о‘zga insonla ga meh li a oqiba li bо‘lish uyg‘usini uyg‘o ishga,dilida ulug‘
maqsadla ug‘ilishiga a a o ida yuz be ayo gan hodisala ga о‘z munosaba ini bildi a
olishiga e ishishimiz lozim. Yosh a lodni shu xisla la bilan oyaga ye ishla i uchun
esa u li yо‘lla : ka ala ni о‘gi a nasiha la ini inglash, undan о‘g‘ i xulosa chiqa a
olish qobilya la ini i ojlan i ish o qali; u li osi ala bilan a eng asosiysi yosh a lod
RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 10 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
12
a biyasiga samimiy (chin kо‘ngildan)yondashish a inimsiz izlanishla na ijasida
e ishish mumkin.
Mamlaka imiz о‘z mus aqilligini qо‘lga ki i gandan sо‘ng e kin ik laydigan, о‘z-
о‘zini anglaydigan, jamiya man aa la ini ushunib ye adigan, ha omonlama ye uk
komil insonni a biyalash azi asi da la siyosa ining us u o yо‘nalishi qilib
belgilandi. Uni amalga oshi ish esa a alo a biyalanu chila ning ichki uhiy
ma’na iya ini boyi ish a mus aqil dunyoqa ashini shakllan i ishni aqozo e adi. “Ha
qaysi da la , ha qaysi xalq in ellek ual salohiya i, yuksak ma’na iya i bilan
qud a lidi ” Sh.M.Mi ziyoye .
Dunyoda ha bi xalqning as la , zamonla osha yashab kelayo gan milliy
qad iya la i bo . Yosh a lodni ma’nan ba kamol e ib a biyalashda ham shubhasiz,
milliy a umuminsoniy qad iya la ga asoslanamiz.
О‘zbekis on Respublikasida Milliy madaniya ni yanada i ojlan i ish
Konsepsiyasini asdiqlash о‘g‘ isidagi О‘zbekis on Respublikasi P eziden ining
28.11.2018 yildagi PQ-4038-sonli qa o i ham milliy qad iya la ni yoshla i ongi a
qalbiga singdi ish usulla i о‘g‘ isida ik bildi ganda shuni alohida qayd qilmoq
ke akki, a alo ma’mu iy yо‘l a zо‘ lik usuliga eh iyo ko bо‘lish alab qilindi.
Chunki imkoni bo icha zо‘ lik qilish, majbu qilish usulidan oydalanmaslik maqsadga
mu o iqdi .
Ta ixga naza ashlaydigan bо‘lsak, za dо‘sh iyla ning muqaddas ki obi –
“A es o”da hamda buyuk ajdodla imiz – Abu Nas Fo obiy, Abu Rayhon Be uniy,
Abu Ali Ibn Sino, Alishe Na oiy asa la ida insonda yuksak axloqiy azila la ni kamol
op i ishda oila a milliy qad iya la masalasi asosiy о‘ inni egallagan. Ma’lumki,
о‘zbek oilasi о‘zida milla imizga xos kо‘p as lik ma’na iy qad iya a an’anala imizni,
udum a asm- usumla imizni, ma’na iy-ma’ i iy, madaniy me osimizni saqlab
keladi. Oilada shakllangan о‘zbek milla iga xos bо‘lgan muomala madaniya i, meh -
oqiba , mu u a , andisha a o -nomus kabi odob-axloqqa oid his- uyg‘ula na aqa
a biya azi asini о‘ aydi, balki insoniy qad iya la a azila la ning namoyon
bо‘lishida, komil insonni shakllan i ishda muhim ol о‘ynaydi. Oilada o a-onaning
inch- o u ligi a о‘za o meh -muhabba i, dunyoqa ashi, ma’na iy sa iyasi, qiziqishi,
e’ iqodi, jamiya dagi ma qei, husn-la o a i a zand a biyasiga ma’lum ma’noda a’si
о‘ kazadi. Bunday oilada a biyalangan a zandla gо‘zallikka ish iyoqmand, uhiy
e ik, bag‘ i bu un, hayo ga qiziqu chan, xo i jam, inch- o u oila iy hayo
kechi ishga ayyo bо‘lib о‘sadila . Sha qda milliy qad iya la ni a zandla ongi a
qalbiga singdi ish oiladan boshlanadi. Jumladan, yoshla ka ala dan: su ga upu ma,
non us iga na sa qо‘yma, nonning u og‘i ham non, yoshi ulug‘la ning yо‘lini kesib
о‘ ma, o a-onangning gapini ikki a qilma, us ozingni hu ma qil, a o ingga be a q
bо‘lma kabi nasiha la ni eshi ib, u li i oya , maqol, hikma la ni inglab, xo i ala ida
RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 10 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
13
saqlab oyaga ye adila . Yoshla bizning kelajagimiz, ula o a-ona a ajdodla imiz
ishining da omchila i hisoblanadi. Bizning asosiy maqsadimiz – milliy a ma’na iy
qad iya la asosida komil insonni a biyalashdi . Komil inson deganda, eng a alo,
dunyoqa ashi keng, a anpa a , mus aqil ik lay oladigan, xulq-a o i bilan
о‘zgala ga ib a bо‘ladigan, mas’uliya li a sog‘lom kishila ni ushunamiz. Inson aqa
a biya o qaligina komillikka e ishadi. Uning ma’na iy da ajasi a o ida yuz
be ayo gan oqea-hodisala ni qanday qabul qilishi a mus aqil baholay olishiga ham
bog‘liq. Shunday ekan, a’lim izimi a mahallada yoshla ning ma’na iy
dunyoqa ashini mus ahkamlashda milliy qad iya la ga oid boy ma’na iy
me osimizdan oydalanish maqsadga mu o iqdi . Jumladan, “A es o”dagi “Ezgu ik
– ezgu sо‘z – ezgu amal” g‘oyasi bо‘yicha ik yu i ish; Qu ’oni ka im, hadisi sha i
kabi muqaddas manbala da kel i ilgan ma’na iy-ma’ i iy о‘gi la o qali yoshla ongida
uhiy poklik, e’ iqod ushunchala ini shakllan i ishga xizma qiladi.
Mamlaka imizda bugungi globallashu ja ayonida yoshla ni milliy qad iya la
asosida in ellek i yuqo i a a anpa a qilib a biyalashga ka a ahamiya
qa a ilmoqda.
Abdu au Fi a о‘zining “Oila” nomli asa ida bolala ni “diqqa la i a zehnla i
chuqu a jiddiy bо‘lishiga о‘ ga ing.... Kо‘ ganla i us idan ez xulosa chiqa masinla ”,
– deya a’kidlab, a zand a biyasiga e’ ibo be ish lozimligini uq i adi.
О‘zbekis on Respublikasi Kons i u siyasi da la imizning qomusiy hujja i bо‘lib,
bu hujja ahlil qilinganida unda yoshla a biyasi, axloq-odobi, ij imoiy
himoyalangani, kons i u siya iy haq-huquqla iga oid ye mishga yaqin a ama a sо‘z
bi likmala i ma jud ekani ma’lum bо‘ldi. Jumladan, bunyodko lik g‘oyala iga
sodiqlik, yuksak mas’uliya , ij imoiy adola pa a lik, insonpa a lik, demok a ik-
huquqiy da la , uqa ola ning inchligi, milliy o u lik, xalqimizning u -oda la i a
an’anala i, qad iya la i, ij imoiy hayo da ma ku ala xil-ma-xilligi a e kinligi, inson
a jamiya munosaba la idagi ij imoiy adola , dunyo hamjamiya ida xalqla a
milla la ning su e en engligi, uqa ola ning e’ iqodi, jinsi, i qi, milla i, ili, dini,
ij imoiy kelib chiqishi, shaxsiy a ij imoiy ma qeidan qa ’i naza qonun oldidagi
engligi, sha’ni a ob о‘sining daxlsizligi, uqa ola ning ijdon e kinligi, adola li
mehna , ijod e kinligi a ha bi shaxsning madaniy yu uqla dan oydalanish e kinligi,
yosh a lodni a biyalash a bepul a’lim olishi kabi ik la kel i ilgan bо‘lib, ula Bosh
Qomusimizda huquqiy jiha dan ka ola langan.
Odob-axloq milliy qad iya la imizning a kibiy qismidi . “Da la о‘z aoliya ini
inson a jamiya a o onligini kо‘zlab, ij imoiy adola a qonuniylik p insipla i asosida
amalga oshi adi”. Da haqiqa , yosh a lodni qonuniylik p insipla i asosida о‘z xalqiga,
uning qad iya la iga, an’anala iga, ili a madaniya iga muhabba a hu ma uhida
a biyalash o qali о‘z xalqini milla la ning bu un jahon hamjamiya ida engla dan bi i
RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 10 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
14
si a ida id ok qilu chi haqiqiy insonni, о‘z Va anining jonkuya ini a biyalash
dolza bdi . Bilamizki, yoshla ij imoiy gu uh si a ida, о‘zi kо‘zlagan maqsadi yо‘lida
mamlaka dagi ij imoiy izim i ojiga be osi a aol a’si kо‘ sa adi. Yoshla ning
ij imoiy i ojlanishini ula ning ma’na iy sa iyasi da ajasi o qali aniqlasa bо‘ladi.
Yoshla ning ma’na iy qa ashla i milliy, diniy, о‘z-о‘zini anglash hola la i, alabla i,
hayo dagi aoliya i o qali о‘z aksini i oda e adi.
Alba a, sо‘nggi yilla da espublikamizda an, madaniya , ishlab chiqa ish, a’lim
sohasida jadal i ojlanishla su ’a i yaqqol kо‘zga ashlanmoqda. Xususan, a’lim
izimida amalga oshi ilgan ub isloho la izimga yangi axbo o -kommunika siya a
pedagogik exnologiyala ning ki ib kelishiga asos bо‘ldi.
Inson ma’na iy olami bо‘yicha о‘nga yaqin maqolala mualli i Abduxalil
Ma ulo о‘zining “Va anni se ish mas’uliya i” ki obida yoshla haqida shunday
ik la ni ilga i su gan: “Yoshla imizning aksa iya i da ning uhini о‘g‘ i his
e moqda. ... Ayni pay da yoshla da aql a a osa ning mu anosibligini a’minlashga
bо‘lgan in ilish jamiya ba qa o ligini mus ahkamlo chi omil si a ida baholanishi
mumkin. ...E ishilgan yu uqla qa o i yoshla imizning ay im qismida ma jud bо‘lgan,
ba’zan yangidan paydo bо‘layo gan salbiy hola la , ushbu aziya ga ay im ka ala ning
munosaba i-yu о‘sha yoshla ning bunday illa la ga nisba an yondashu i xa o i li.
Ba’zi yoshi ulug‘la ning yoshla imiz dunyoqa ashidagi muayyan salbiy о‘zga ishla ga
nisba an “zamon о‘zga di, yoshla ham о‘zga di-da yoki bunday holni “ abiiy ja ayon”
si a ida ahlil e ishga u inishla ham ma judki, bu ha qanday ilm ahlini ash ishga
solishi abiiy”. Bugungi globallashu a ezko i ojlanish da ida insonla
о‘zga moqda, qad iya la ans o ma siyasi yuz be moqda. Bula “omma iy
madaniya ” degan niqob os ida axloqiy buzuqlik a zо‘ a onlik, indi idualizm,
egosen izm g‘oyala ini a qa ish, ke ak bо‘lsa, shuning hisobidan boylik o i ish,
boshqa xalqla ning necha ming yillik an’ana a qad iya la i, u mush a zining
ma’na iy negizla iga bepisandlik, ula ni qо‘po ishga qa a ilgan xa a li ahdidla
odamni ash ishga solmay qо‘ymaydi.
P eziden imiz Sha ka Mi ziyoye ning “Yoshla a biyasiga ye a li e’ ibo
qa a ilmagani oqiba ida о‘ gan yili (2016) 18 dan 30 yoshgacha bо‘lgan uqa ola
omonidan jami 31 ming 933 a jinoya sodi e ilgan”, – degan ik la i ba chamizni
ogohlikka cho laydi.
Takli . Shu о‘ inda, yoshla imizgamizga bо‘layo gan xa a ahdidla :
– g‘oya iy bо‘shliq, a ixiy xo i aga о‘liq ega emaslik, о‘g‘il a qizla a biyasiga
mu anosib yondashmaslik, yо‘l qо‘yilgan xa o, kamchilikla dan о‘kinmaslik a xulosa
chiqa maslik, g‘iyba qilib huzu lanish, sо‘zlashu madaniya iga, ona ilimiz
qoidala iga e’ ibo sizlik, noshuku lik, ikkiyuzlamachilik, dangasalik,
RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 10 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
15
shaxsiya pa as lik, mahalliychilik kabi za a li illa la dan ula ni as ab-a aylashimiz
da ko .
Ushbu maqola “6. “Hududla ni inno a sion i ojlan i ishda kad la ayyo lash
a ilg‘o bilimla ni qо‘llashda a’lim izimining yangilanishi a malakali
mu axassisla ni jalb qilishning ilmiy a amaliy jiha la i, in ellek ual, inno a sion
exnologiyala ”. shо‘basiga egishli.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. “Qad ya la – ma’na iy kamolo asosi” Ilmiy-uslubiy qо‘llanma M.Fa mono a
“TASVIR NASHRIYOT UYI” Toshken – 2019.
2. Қадриятлар ва ижтимоий тараққиёт (илмий ишлар тўплами). –Т;
“Ўзбекис-
тон”, 1997. Б.198;
3. Тўланов Ж. Қадриятлар фалсафаси. – Т; “Ўзбекистон”, 1998. Б.333.
4. Ғофуров Ғ. Миллий анъаналар//Халқ сўзи, 1993 йил. 11 февраль, Б.2
5. Шавкат Мирзиёев. Миллий тараққиёт йўлимизни қатъият билан давом
эттириб, янги босқичга кўтарамиз. “Ўзбекистон”, 2016.Б.146.
6. Қаюмов Ў. Фуқаролик жамиятининг шаклланиши шароитида Ўзбекистон
ёшларининг ижтимоийлашув жараёнлари. Т; “Ижтимоий фикр” ,2011. Б.44-
45.
