scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

NEP 2020 आणि व्यावसायिक संभाषण कौशल्य: गरजा आव्हाने व संधी

क्षीरसागर, आरती प्रमोद; पाटील, शिवाजी बापू

Abstract

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० (NEP 2020) शिक्षण क्षेत्रात सर्वांगीण बदल घडवून आणण्यावर भर देते, ज्यात संवादकौशल्याचा महत्त्वाचा भाग आहे. शिक्षक व विद्यार्थ्यांच्या व्यावसायिक संभाषण कौशल्यांचा विकास शिक्षणाची गुणवत्ता व परिणामकारकता वाढवतो. प्रभावी संवादामुळे आत्मविश्वास, सहकार्य, व नेतृत्वगुण विकसित होतात. विविध प्रशिक्षण, कार्यशाळा व तंत्रज्ञानाचा वापर करून संवादकौशल्ये विकसित केली जाऊ शकतात. त्यामुळे शिक्षकांचे सशक्तीकरण व विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास साधता येतो.

Full text

Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(IV)| September 2025 193 NEP 2020  󰱿  󰬉:  󰬋    󰭈 󰫤1, .   2 1󰬇󰬇 󰭈󰬀, 󰫦󰰗  , 󰲓 , 󰲓 2󰭈󰫦,     , , 󰬉 Manuscript ID: JRD -2025-170939 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 9 (IV) Pp. 193-197 Sept. 2025 Submitted:15 Aug. 2025 Revised: 25 Aug. 2025 Accepted: 10 Sept. 2025 Published: 30 Sept. 2025  󰲇 󰫤   (NEP 2020) 󰫤 󰫤󰭃 󰰩   󰫼   , 󰫵 󰬉 󰰍  . 󰫤  󰱳󰫾󰰩󰫳 󰱿  󰬉  󰫤 󰰌  󰲐 . 󰭈  󰫽󰲂 , 󰫦 ,  󰫽  .  󰭈󰫤 , 󰫦  󰭃󰫥  󰰉 󰬉    . 󰫽 󰫤 󰱇󰲒  󰱳󰫾󰰩 󰰩   . 󰫽 󰬄 : NEP 2020, 󰱿  󰬉 󰭈󰬎 󰫳 󰱿  󰬀  󰭃󰫥     󰫽󰫳   󰭈󰲅 󰫦   󰫽󰫳 󰫦 󰭈󰲅 󰰌 󰫼 󰫤 󰬀  󰫽 󰬌  󰲒 󰫤 󰫤󰭃     󰬋   󰫤  󰱳󰰏  󰱐   󰬀 󰬶  󰰍 󰬎  󰲒  󰫽   󰲒󰫳  󰱆  󰫼 󰫤  󰬁    󰫤  󰱳󰰏  󰱮    󰲇 󰫤  NEP 2020  󰫯 󰰍   󰲒   󰫳 󰫤 󰭈 󰰩   󰫼   󰱯  󰫦 󰬉 󰲐  󰱳󰰏 󰰗󰲑󰭅 󰫤 󰭈 󰫦  .   1986 󰫳      󰫤  󰱍 󰫤󰰩 󰫦 󰬎  󰭈󰬎 󰬉 . NEP 2020  󰫯 󰱯  󰰍  󰫦   󰫤  5+3+3+4 󰫤   󰱍 󰫤   󰭃󰫥  󰬉 󰫤 󰫤   󰰌    󰫦 󰫤 Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI: Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence:  󰭈 󰫤, 󰬇󰬇 󰭈󰬀, 󰫦󰰗  , 󰲓 , 󰲓. How to cite this article:  󰭈 󰫤,    (2025) . NEP 2020  󰱿  󰬉:  󰬋  . Journal of Research & Development, 17(9), 193-197. Original Article Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(IV)| September 2025 194 󰱿  󰬉 󰰍 󰱿  󰬉 (Professional Communication Skills) 󰫽 󰫤󰭃 󰬎 󰫼 󰫽 󰬌 . 󰭈    󰫼 󰬋,  󰫽  󰫦 , 󰫦   󰫦󰫤 󰫼 󰰍  . 1. 󰬎󰲆  󰭈    󰱿  󰬉  ,     󰭈 󰱿󰱇  .        󰭃  . 2. 󰫽󰲂  󰫰  󰬉 󰱿󰱇󰲒 󰫽󰲂 .    󰲕   , 󰫽 󰫽 󰲐    . 3.   󰫦  󰱿  󰬬   󰫦  󰰍 . 󰭈  󰬎  , 󰲂 󰫦   󰫦  4. 󰬎 󰫼    󰬉  󰬉 󰬎 󰫰 󰱮  . 󰬎󰲆   󰬎      󰫰   . 5. 󰫽    󰭈   󰰌  󰬉  . 󰬎󰲆 , 󰭈 󰫼 󰫤  󰫽 󰲆  󰫽 . 6. 󰲐󰫳   󰱿  󰬉  󰬉 , , - ,    󰬶   󰫦 󰲐  󰫼 󰫮 . 7. 󰬶  󰫮 󰫳   󰭈󰬎  󰱿 󰬶    󰬌 . 󰬎󰲆, 󰭌  󰲂󰫦  󰬶    󰱿 󰱮 . 8.   󰱨󰱨   󰫰  󰬉 ,    󰫦 󰫼 󰫮  .  󰫦   󰬎   . 󰱿  󰬉  󰭈󰫽 󰫤󰭃 󰬎 󰫼 󰫽󰬌 . 󰭈  󰬉 󰫽󰲂 ,    󰲐󰫳 󰰌  󰫦 . 󰫽  󰬉  󰫼   󰬌 .  󰲑󰱯󰲆 1. NEP 2020  󰱿  󰬉  󰬋     . 2. NEP 2020  󰱿  󰬉    󰱳 󰫤 󰱳󰬎  . 3. 󰫤  󰱳󰰏 󰫳 󰱿  󰬉   󰲐 󰬅. Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(IV)| September 2025 195 󰫦󰫽 󰱿󰫯 NEP 2020: - "󰲇 󰫤  2020 (NEP 2020) 󰬆   2020    󰫤 󰫤󰭃 󰫦  .  󰱨   󰱍 󰫤 󰭈 󰫽   , 󰬉󰲈, 󰰀,   󰲗󰫦󰫤 󰫤 󰭈󰫽   󰱯 ." 󰱿  󰬉 :- "󰱿  󰬉 󰬆 󰫦󰫤󰭃 󰭈  󰫼 󰬌  , ,      󰬉  󰫽 󰫰, 󰭌, 󰲐  󰲐  󰫼 󰫤." 󰫦 󰫽  󰲈  󰬎󰫳 18 󰱿   󰫦 󰱿 󰫤     󰬉 󰫳 󰭈 󰬍󰱘 󰬎󰲆       󰬉    󰱿 󰫤 󰫦󰬴 󰬀 󰬎   󰱿 󰲐 󰫤󰫳  󰲆 󰫦  󰫼    󰫮  󰰀    󰬉 󰬎󰰉  󰰍    󰲑󰫽  󰫽 󰫽  󰬎󰰉  󰬉 󰬎󰲆   󰫽 󰫳    󰱇 󰬌  󰰍 󰬎󰲆              󰭈 󰫼     󰱿  󰬉 󰰍 Kaul (2000)  Effective Business Communication  󰬎  󰬆  󰲒, 󰭈 󰱿  󰬉 󰫽 󰱿 󰰍 ,  󰫤󰫳 . 󰱿 󰫳  󰫽󰲂, 󰬎󰲆,  󰭑󰫽 󰫰  󰫼 󰫤 󰰍   Bovee  Thill (2016)  󰱿  󰬉  󰱇   , 󰭈  󰫼   󰬉  . 󰫤   󰱳󰫾󰰩  󰬬   󰫦 󰫼 󰰍 .  󰱮   󰫦󰫽  󰫽  󰱮  󰫼    󰬆 󰭈 󰬀  󰱳 󰬎 󰫤  󰫼    󰲐 󰭈󰲅    󰫼    󰲄  󰱆   󰭃󰫥  󰭃  󰫼   NEP 2020  󰱿  󰬉   NEP 2020 (National Education Policy 2020)  󰱿  󰬉 )Professional Communication Skills)   󰫽  .  󰫿󰱳󰬀  󰬎󰲆  — .   󰬉 NEP 2020  󰰀 (Multilingualism) : NEP 2020  󰰩, 󰫮 󰰩  󰫤 󰫼  .  󰱆  󰬉 󰱳󰫾󰰩  󰫼   󰫼 󰬉  .  󰱮 :  󰲑     󰭈󰫽 󰫼  . 󰱿  󰰀 󰬉  . . 󰱿  󰬉 NEP 2020  “21st Century Skills” 󰬀 critical thinking, creativity, collaboration  communication    .  “communication” 󰬆 󰬎󰲆, 󰲐 , 󰭑󰫽   ,    .  󰫦 󰬉 󰱿    . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(IV)| September 2025 196 . 󰱍 󰫤  󰱿 󰫤  󰫵󰬀 ‘Skill Development’ : NEP 2020 󰫦 󰱿 󰬅󰬴 (󰲔, 󰱿󰬎, 󰫤 󰫤) 󰬀 Communication Skills 󰫦  󰫼  . 󰫦  󰭈󰫮 󰬾󰲓 : 󰱳,  󰬎 󰫳 󰱉 󰫦󰬆 󰱳󰫾󰰩 󰭈󰰗,  󰬆, - 󰭀󰲓󰬃 󰫽 󰬉  . .    NEP 2020  󰫤 󰭈󰫽  ) 󰫦, MOOCs).  󰬂󰫦  󰲔󰫰, -󰬁󰬁, 󰫦  󰱿 󰬉 󰬌 — 󰬎󰲆 󰱍, 󰲐󰱅󰫸,   󰬆. . 󰫤  󰭈󰫤  󰫤 󰭈󰫤 Effective Communication  󰰍   . 󰫤 󰱿 󰬉 󰱐   󰱳󰫾󰰩󰬀  󰬉   . 󰫮  NEP 2020 = 󰬉 󰲐 󰫤 󰱿  󰬉 = 󰫽 󰬉 󰬀󰲓 NEP 2020  󰲑 󰰀, 21st Century Skills,  󰫤  󰱳-󰫤 󰬁  󰫦 󰲆 󰱳󰫾󰰩 󰲇    󰭈 󰱿  . 󰬆 NEP 2020   󰭈󰫽󰫤 󰫼 Professional Communication Skills    󰫽󰬌 ; 󰬁  󰬎  . 󰲄  NEP 2020 󰱯 󰫰 󰫥  57.1%   󰭈 󰫥   42.97%   󰬉 󰱮 󰫥   NEP 2020  󰰀  󰱿  󰬉 󰬉  50 󰱆  󰭈󰫤    28.6%  󰭈󰫤    21.4% 󰭈 󰫽     󰰣    󰫤   󰲛󰰩        35.7 󰭈 󰰏 󰰌 󰲑   󰫤󰫳 󰱿  󰬉 󰫼 󰬎    ?   󰭈󰫤, 󰲐, 󰬎 󰬴,   󰱿󰱇󰫽  󰬀  󰬴   󰫵󰫥 󰫦󰫦  󰫦  ,  󰬉 󰭈󰫤󰫤 󰫽 ,  󰭃 󰬁󰫦 , 󰬎 󰱿 󰫤 󰫦󰫦  󰬅󰬴 ,󰭈󰫽󰫤 󰫽    󰫽 󰰈 󰰌   , Arrange more trainings and school visit,  󰭈󰫤 󰫼     󰰉 󰬀 󰫼 󰭈󰱡 , 󰭈󰫤, , 󰫦 󰫽   󰫦,  󰬎󰫦,  󰭃 󰱇  󰬎  , 󰱿󰲐 󰬀  , 󰫽  , 󰫳 󰱿󰱇󰲒  󰫽   , 󰭈󰫽󰫳  󰬎 ,  󰬂󰫦  , 󰬋  󰫮󰬂  󰬀󰬀  . 󰬉 󰬋  󰫽󰫳 󰬎󰫳 󰬄󰬀  󰫼 .  󰫦   󰫤󰫳 󰱿  󰬉 󰫼   .  󰭈  .  NEP 2020 󰫳 󰲑󰱯󰲆󰰏 󰫤 󰬉    󰰍 ,    .   󰭃󰫥  󰫤   . 󰫤 󰬊 󰬉  󰬀     󰬉 󰰍 . 󰫤 󰱳󰰏 󰲑󰬴   󰬉 󰬌 , 󰱳󰫾󰫦 󰰩   , 󰫦󰫦  .  󰭃 󰲊 󰬉 Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(IV)| September 2025 197  󰫦  󰰀  󰬌 . 󰭈󰫽󰫤  󰲐    󰭈󰫮  󰬉 󰱳󰫾󰰩 󰱿 󰲑󰱯󰲆󰰏 . 󰱇 󰬀 󰬅󰬴 󰫼  󰱿. NEP 2020 󰫳 󰲑󰱯󰲆󰫦 󰫤  󰬉 󰭈   󰰍   󰫤 󰭈     󰭈     󰫳     󰰍 󰬀   󰱳󰰏 󰰗󰭅 󰫤, , 󰲓  󰫦  󰭈󰲑󰬴, 󰲇 󰫤 󰫳  󰲀 󰱳󰫾󰰩  󰫽󰫳 󰰉 󰫼   󰰉   󰬌   󰬉   󰫽     󰬊 󰱮   󰫽 . 󰱳󰫾󰰩󰫳 󰰩   󰬉 󰰍 . 󰫰 󰫦 , 󰬎   ,󰫦  , 󰲓   ,󰲑󰫽    󰱍 󰫦󰫳 󰫤  󰫼  󰬉 󰰍 . 󰱳󰫾󰰩 󰭈  󰭈󰫽 , 󰫽 󰫽󰲂  󰫽 󰫤 󰲐 , 󰫥 󰬂 󰱮 󰬎     󰰉 󰱳󰫾󰰩   󰬀   󰫦 󰭈󰲑󰬴 󰫤󰬀  󰬉 󰰌  󰰍 .  󰭈 󰲑  󰬍󰫦 : 1. NEP 2020  󰫤  󰱳󰫾󰰩 󰰀 󰱿   󰬉 󰱿 󰬄 󰰉 󰲑  2.  󰲄󰰉  󰬎󰲆  󰲒 󰲇 󰫤  2020  󰫳 󰫤 󰭈      , 󰫽  󰬉  󰰍 󰫼  . 󰫤 󰱿  󰬉 󰬉 󰱳󰫾󰰩󰫳 󰱮,      . 󰱿 󰭃󰫥 , 󰰀  󰱳󰰏 󰰗󰲑󰭅 󰫤󰱮 󰭈   󰬌 . 3. 󰱳󰫾󰰩  󰫼 󰱿  󰬉 󰭈󰫽      󰫽 󰫽    . : 1. 󰫤   󰬉 󰭈󰫤 󰫦  󰱿. 2. 󰬀 󰲐 󰬴  , 󰫦,  . . 3. 󰫤 󰭈󰫤 󰬅󰬴 "󰭈 󰬆"  󰫦  . 4.  󰬀  󰰉  󰬉   -󰲛󰰩  . 5. 󰱳󰫾󰰩󰬀 󰬉 󰫼  󰰗󰲑󰭅 󰫤 󰰉 . 󰫦  1. Government of India. (2020). National Education Policy 2020. Ministry of Human Resource Development, New Delhi. 2. Kumar, K. (2021). NEP 2020: Transforming Indian Education. New Delhi: Sage Publications. 3. Raman, M. & Sharma, S. (2019). Technical Communication: Principles and Practice. Oxford University Press. 4. Kaul, A. (2015). Effective Business Communication. PHI Learning Pvt. Ltd.