Bolalarda ijtimoiy odobni tarbiyalash xalqaro tajribalar asosida tahlil va taklif

AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Pedagogika, psixologiya fanlariga ixtisoslashgan ilmiy jurnal ISSN: 3060-4613 Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 2025 №11 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI VAZIRLIGI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Elektron nashr. 1840 sahifa, 4-noyabr, 2025-yil. Muassis: “Tadbirkor va ishbilarmon” MChJ Hamkorlarimiz: O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi, O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti BOSH MUHARRIR: Karimova E’zoza Gapirjanovna – O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vaziri BOSH MUHARRIR O‘RINBOSARI: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Pedagogika fanlari doktori, professor TAHRIRIYAT KENGASHI A’ZOLARI Ibragimov X.I. – pedagogika fanlari doktori, akademik Shoumarov G‘.B. – psixologiya fanlari doktori, akademik Qirg‘izboyev A.K. – Тarix fanlari doktori, professor Jamoldinova O.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Sharipov Sh.S. – pedagogika fanlari doktori, professor Shermuhammadov B.Sh. – pedagogika fanlari doktori, professor Ma’murov B.B. – pedagogika fanlari doktori, professor Madraximova F.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Kalonov M.B. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Nabiyev D.X. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Qo‘ldoshev Q. M. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Ikramxanova F.I. – filologiya fanlari doktori, professor Ismagilova F.S. – psixologiya fanlari doktori, professor (Rossiya) Stoyuxina N.Yu. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Rossiya) Magauova A.S. – pedagogika fanlari doktori, professor (Qozog‘iston) Rejep O‘zyurek – psixologiya fanlari doktori, professor (Turkiya) Wookyu Cha – Koreya milliy ta’lim universiteti rektori (Koreya) Polonnikov A.A. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Belarus) Mizayeva F. O. – Pedagogika fanlari doktori, dotsent Baybayeva M.X. – pedagogika fanlari doktori, professor Muxsiyeva A.T. – pedagogika fanlari doktori, professor Aliyev B. – falsafa fanlari doktori, professor G‘afurov D. O. – falsafa fanlari doktori (Phd) Shomurodov R.T. – iqtisodiyot fanlari nomzodi (PhD), dotsent Mirzayeva F. O. – pedagogika fanlari doktori (DSc), dotsent Jalilova S.X. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Bafayev M.M. – psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Usmonova D.I. – Samarqand iqtisodiyot va servis institute dotsenti Saifnazarov I. – falsafa fanlari doktori, professor Nematov Sh.E. – pedagogika fanlari nomzodi (PhD) Tillashayxova X.A. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Yuldasheva F.I. – pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD),dotsent Doniyorov S. M. –“Yangi O‘zbekiston” va “Pravda Vostoka” gazetalari tahririyati DM bosh muharriri, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist, filologiya fanlari nomzodi (PhD) Yuldasheva D.B. – filologiya fanlari bo‘yicha falsafa (PhD) doktori, dotsent Tangriyev A. T. – Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti kafedra professori Ashurov R. R. – psixologiya fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Panjiyev M. A. – Qashqadaryo viloyati Maktabgacha va maktab ta’limi boshqarmasi boshlig‘ining birinchi o‘rinbosari Xudayberganov N. A. – Xorazm Ma'mun akademiyasi Tabiiy fanlar bo‘limining katta ilmiy xodimi, biologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №С-5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: №136361 EDITOR-IN-CHIEF: Karimova E’zoza Gapirzhanovna – Minister of Perschool and School Education of the Republic of Uzbekistan DEPUTY EDITOR-IN-CHIEF: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor EDITORIAL BOARD MEMBERS: Ibragimov X.I. – Doctor of Pedagogical Sciences, Academician Shoumarov G‘. B. – Doctor of Psychological Sciences, Academician Qirg‘izboyev A. K. – Doctor of Historical Sciences, Professor Jamoldinova O.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Sharipov Sh.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Shermuhammadov B.Sh. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Ma’murov B.B. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Madraximova F.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Kalonov M.B. – Doctor of Economic Sciences, Professor Nabiyev D.X. – Doctor of Economic Sciences, Professor Koldoshev K. M. – Doctor of Economic Sciences, Professor Ikramxanova F.I. – Doctor of Philological Sciences, Professor Ismagilova F.S. – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Russia) Stoyuxina N.Yu. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Russia) Magauova A.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor (Kazakhstan) Rejep O‘zyurek – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Turkey) Wookyu Cha – President of the National University of Education, Korea (South Korea) Polonnikov A.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Belarus) Mizayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Baybayeva M.X. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Muxsiyeva A.T. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Aliyev B. – Doctor of philosophy, professor Gafurov D. O. – Doctor of Philosophy (PhD) Shomurodov R.T. – Candidate of Economic Sciences (PhD), Associate Professor Mirzayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences (DSc), Associate Professor Jalilova S.X. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Bafayev M.M. – Doctor of Philosophy in Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Usmonova D.I. – Associate Professor, Samarkand Institute of Economics and Service Saifnazarov I. – Doctor of philosophy, professor Nematov Sh.E. – Candidate of Pedagogical Sciences (PhD) Tillashayxova X.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Yuldasheva F.I. – Doctor of Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associate Professor Doniyorov S. M. – Editor-in-Chief of the Editorial Board of the newspapers "Yangi Uzbekiston" and "Pravda Vostoka", Honored Journalist of the Republic of Uzbekistan, Candidate of Philological Sciences (PhD) Yuldasheva D.B. – Doctor of Philosophy (PhD) in Philological Sciences, Associate Professor Tangriyev A.T. – is a professor of Tashkent State University of Economics Ashurov R. R. – Doctor of Philosophy (PhD) in Psychology, Associate Professor Panjiyev M. A. – First Deputy Head of the Department of Preschool and School Education of the Kashkadarya Region Khudaiberganov N. A. – Senior Researcher of the Department of Natural Sciences of the Khorezm Mamun Academy, Doctor of Philosophy (PhD) in Biological Sciences “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasining quyidagi qarorlariga asosan pedagogika va psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) hamda fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning dissertatsiyalaridagi asosiy ilmiy natijalarni chop etish uchun milliy ilmiy nashrlar ro‘yxatiga kiritilgan: Pedagogika fanlari bo‘yicha: OAK Kengashi tavsiyasi (26.08.2024-y., №11-05-4381/01) asosida: • Ekspert kengashi (29.10.2024-y., №10) • Rayosat qarori (31.10.2024-y., №363/5) Psixologiya fanlari bo‘yicha: Toshkent davlat pedagogika universiteti murojaatiga asosan OAK tavsiyasi (24.04.2025-y., №11-05-2566/01): • Ekspert kengashi (25.05.2025-y., №10) • Rayosat qarori (08.05.2025-y., №370/5) AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 4 2025-yil, noyabr, 11-son MUNDARIJA Oilaning maktabgacha yoshdagi bolalar estetik tarbiyasidagi o‘rni ..............................................................24 Abdullayeva Ma’sudaxon Abdubannayevna Boʻlajak informatika oʻqituvchilarini pedagogik faoliyatga metodik tayyorlash texnologiyalari ......................27 Abdubannoyeva Muxlisaxon Iqboljon qizi, Abdullayev Alibek Qodiraliyevich Oliy ta’lim muassasalarida bulutli xizmatlardan foydalanish zaruriyati .........................................................30 Abdullayev Alibek Qodiraliyevich, Turdaliyeva Muslimaxon Jahongir qizi Raqamli texnologiyalar yordamida fortepiano chalishni o‘rgatish metodikasi ..............................................34 Abduvaxobova Nilufar Abdumannon qizi Maktabda fizika fanini o‘qitishda innovatsion yondashuv .............................................................................38 Alinazarova Mahfuza Tasavvufdagi “komil inson” konsepsiyasining hozirgi ta’lim tizimida shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv sifatida talqini ..........................................................................................43 Aqilxonov Saidolimxon Abdurashid o‘g‘li Tabiiy-ilmiy savodxonlikni shakllantirish omillari va pedagogik shart-sharoitlar ............................................48 Choriyeva Gulbaxor Shotemirovna Robototexnika fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanib mustaqil ta’limni tashkil etish .......... 53 Elmonov Sirojiddin Mamadiyarovich Xalqaro baholash dasturlarida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini baholash bo‘yicha jahon tajribasi ...............................................................................58 Ergasheva S. T. Boshlang‘ich ta’limda tabiiy fanlar orqali o‘quvchilarning kognitiv salohiyatini rivojlantirish .........................61 Eshmamatova Dilnoza Jovli qizi Maktabgacha yoshdagi bolalarning aqliy salohiyatini oshirishda tarbiyachi mahorati .................................. 64 Karimova Gulzodaxon Marufjon qizi Bo‘lajak texnologik ta’lim o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishni takomillashtirish .......68 Hojikarimova Gulasal Tadjialiyevna Xorijiy talabalarga o‘zbek tilini o‘rgatishda elektron platformalar yaratish ....................................................71 Jo‘rayeva Matluba Bo‘lajak o‘qituvchilar uchun raqamli ta’lim muhitini modellashtirish va uning samaradorlik omillari .............74 Komilova Z. X. O‘qituvchi kasbiy faoliyatida muloqot madaniyati .........................................................................................80 M. Yu. Mahkamova Psixologiya fanini o‘qitishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar va talabalarda tahliliy fikrlashni shakllantirish masalalari ..................................................................................86 Madazizova Dilfuza Raxmatullayevna Integrating Listening and Speaking Skills in ESP (English for Specific Purposes) Classes ......................... 90 Madina Tilavova Bolalarni maktabga tayyorlash jarayonida neyropedagogik yondashuvlar ...................................................94 N. O. Saidova Tibbiyot oliy ta’lim muassasalarida radiologiya fanini o‘qitishda raqamli texnologiyalarning metodologik roli..................................................................................................99 Nazarova Gulchexra Shuxratdjonovna Ijodkorlik tushunchasining mohiyati va uning ta’limdagi roli .........................................................................103 Ochilova Dilbar Isroilovna Alaliyani boshqa nutqiy nuqsonlar bilan farqli xarakteristikasi ......................................................................108 Oripova Zilola Ingliz tilini o‘qitishda suggestopediya metodini joriy etishning samaradorligi ...............................................113 Pulatova Sitora Abdurazzoq qizi Oliy ta‘lim muassasalari menejerlarining kasbiy-boshqaruv kompetentligi tushunchasi va uning tarkibiy qismlari ...................................................................................................................................118 Qarshiboyev Sharof Egamnazarovich Koordinatsion qobiliyatlarni rivojlantirishning yosh badmintonchilar texnik-taktik tayyorgarligiga ta’siri .......122 Qurbanova Ilmira Alisher qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 2025-yil, noyabr, 11-son Blended Learning .........................................................................................................................................125 Quvandikova Xadicha Fizika darslarida zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish ...........................................................129 Raxmanov Valijon Turdaliyevich, O‘razaliyev Alijon Xasan o‘g‘li “Qurilish jarayonlari texnologiyasi” fanida loyihalash kompetentligining tarkibiy tuzilmasi va uni raqamli ta’limga moslashtirish.................................................................................................................135 Raxmonova Nazokat Umaraliyevna Vitagen texnologiyalar asosida talabalar mediamentalitetini rivojlantirishda sun’iy intellekt (AI) dasturlaridan foydalanishning tahliliy modeli ..................................................................140 Rustamova Nodira Rustamovna Talabalarda kooperativ ta’lim asosida motivatsiyani rivojlantirish usullari ....................................................145 Sitora Toshmatova STEAM yondashuvi asosida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kreativ kompetensiyani shakllantirishning zaruriyati ..........................................................................................................................149 Tashibekova Munojat Xoshimovna Musiqa ta’limining pedagogik asoslari va metodik tizimi ..............................................................................153 Toshpulatova Saida Kuzibaevna Texnologiya fanini o‘qitishda eng samarali metodlardan foydalanish ...........................................................158 Turdiyeva Shahzoda Eshdavlat qizi Enhancing University Students’ Self-Directed Learning Through Edtech Tools ...........................................161 Ulasheva Lobar Fanlararo loyiha ishlarini tashkil etish orqali o‘quvchilarning dizayn fikrlash salohiyatini oshirish ................ 164 Valiyeva Nargiza Athamboyevna Alohida ta’lim ehtiyojiga ega o‘quvchilarning kasbiy faoliyatga tayyorlashning pedagogik-psixologik asoslari.......................................................................................................................169 Xakimova Sarvinoz Sharifjon qizi Sun’iy intellekt asosida yaratilgan ta’lim platformalari: samaradorlik tahlili va pedagogik yondashuvlar ......173 Xanbabayev Xakimjon Ikramovich, Erkinov Jasurbek Hasanjon o‘g‘li Tasavvufdagi “muhosaba” va “tafakkur” amallarining o‘z-o‘zini refleksiya metodlari sifatida qo‘llanilishi .....176 Xoshimov Nuriddin Mamadaliyevich Milliy sport va ommaviy o‘yinlarning badiiy-estetik ahamiyati .......................................................................182 Yaxyayeva Sojida Abdurahimovna Ota-ona mehrining bola psixologiyasiga ta’siri .............................................................................................185 Yulchiyeva Shohsanam Dilshod qizi Nutq rivojlаnishi orqаdа qolgаn bolаlаrdа qo‘llаnilаdigаn innovаtsion usullаri sаmаrаdorligi ......................189 Аhmedovа Nаrgizа Muzаffаrovnа Факторы, сдерживающие развитие науки в контексте требований к диссертационным работам ....... 193 Зайналов Жахонгир Расулович, Нурмухамедов Аббос Мамадалиевич, Шадманов Камолиддин Кажакджанович, Самигова Нодира Хамидуллаевна Структура и стратегии развития предметных компетенций ....................................................................197 Наимова Мафтунабону Файзулложоновна Психологическая консультация: современная практика, задачи и перспективы развития ..................203 Раупова Шохида Ахроровна Подготовка будущих педагогов к инклюзивному обучению детей с ограниченными возможностями здоровья: задачи и перспективы ......................................................207 Сайфутдинова Насиба Нурматовна Формирование иноязычной грамотности у курсантов военных вузов: социально-психологические факторы.......................................................................................................211 Сулейманова Нилуфар Камиловна O‘qituvchi shaxsiy kompetensiyasining mohiyati va pedagogik faoliyatdagi o‘rni ........................................214 Abdiraxmonova Guliston Muzaffar qizi Bolalarda axloqiy qadriyatlarni shakllantirish jarayonining milliy va umuminsoniy tamoyillari ......................218 Abdumutalipova Gulshodaxon Nurbek qizi Fuqarolik jamiyatida huquqiy madaniyat va uni rivojlantirish jarayonlari ......................................................221 Abdusalimova Shaxnoza Quduratullayevna Taʼlim menejmenti tizimida o‘qituvchining nutq madaniyatini rivojlantirish strategiyalari ..............................224 Abduxalilova Iroda Nozimxonovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 2025-yil, noyabr, 11-son O‘zbekistonda yoshlarni ijtimoiy-pedagogik hamkorlikda tarbiyalashda “Uzluksiz ma’naviy tarbiya konsepsiyasi”ning ustuvor vazifalari ..................................................................229 Abirova Umida Nazarovna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini inklyuziv ta’lim sharoitida differensiyalashtirilgan dars mashg‘ulotlarini tashkil etishga o‘rgatish (kompetentligini shakllantirish/rivojlantirish) usullari.....................232 Adhamova Diyora Sanjar qizi Musobaqa faoliyati samaradorligini oshirishda sambochilarning energiya sarfi va tiklanish mexanizmlari tahliliy .......................................................................................................................239 Tangriyev Abdukarim Tovashevich Aksiologik yondashuv asosida bo‘lajak jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining harakat faolligini takomillashtirishning ijtimoiy-pedagogik zaruriyati ........................................................................................244 Hafizov Shahriyor Shavkatovich Bo‘lajak tarbiyachilarning transversal: tanqidiy va innovatsion fikrlash kompetensiyalari ............................248 Jaloliddinova Maftunaxon Mahmudjon qizi Axborotning gnoseologik mohiyati ................................................................................................................ 256 Kamolova Munojatxon Jaloldinovna Maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirish yo‘llari ..........................................................................259 Mamatova Aziza Bo‘riboyevna Akademik litseylarda kimyo fanini o‘qitishda raqamli ta’lim texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari .... 262 Maxamadiyev Sharofiddin Jumaboyevich Pedagogik oliy ta’limda talabalarning kasbiy ijtimoiylashuvini korporativ madaniyat asosida rivojlantirish metodikasi.................................................................................267 Maxkamova Dilafruz Aliyevna Bo‘lajak o‘qituvchilar uchun xorijiy tillarni o‘qitishda lingvomadaniy yondashuv ...........................................271 Normamatova Kamola Gulmamat qizi O‘zbek tili izohli lug‘atida iboralarning grammatik tavsifi (bosh komponentli iboralar misolida) ....................274 S. Sh. Azamatova Oila instituti va gender tenglikni ta’minlashning ijtimoiy-huquqiy muammolari .............................................277 Salayeva Aziza Muhammatmurot qizi Gender yondashuv asosida talaba-qizlarda tanqidiy fikrlashni rivojlantirishning namunaviy mezonlari .......282 Xolova Mohigul Shavkatovna Pedagogika yo‘nalishi talabalari huquqiy savodxonligini rivojlantirish metodlarini takomillashtirish .............287 Xudoyberganov Atham Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida leksik komponentlikni TRIZ texnologiyasi yordamida rivojlantirish ............291 Zokirova Sohiba Muxtoraliyevna, Fayzullayeva Nazokat Uchqun qizi Цифровизация и трансформация образования как социально-педагогическое явление ....................295 Кадирова Наргиза Азаматовна Методика формирования креативного мышления у студентов-филологов на основе проблемно-ориентированных заданий (на материале английского языка) .........................298 Мамырбаева Дина Bolalar nutqini rivojlantirishning pedagogik va psixologik asoslari ...............................................................304 Mamadjonova Sakina Mo‘minjonovna, Maxmudova Oygul Toxirjonovna Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarda morfologik kompetentlikni shakllantirish .........................................309 Ganiyeva Shodiya Azizovna Модель “4+1+1” как ключевой механизм в системе практической подготовки учителей музыки .........313 Мухитдинова Малохатхон Саиджабборовна Tarbiya fanini oʻqish samaradorligini oshirishda raqamli texnologiyalardan foydalanish ..............................317 Nazarova Nasiba Abdullayevna Tarbiyachining kasbiy psixologik xususiyatlari .............................................................................................. 320 Shamshetova Anjim Karamaddinovna Boshlang‘ich ta’limda tarbiya nazariyasi va metodologiyasi .........................................................................323 Bo‘ronova Iroda Bo‘ronovna Yosh dzyudochi qizlarning mashgʻulotlar jarayonida jismoniy tayyorgarligini oshirish texnologiyalari .........327 Matmuratova Iroda Baxtiyor qizi “Odob us-soliḥin” asarida yoritilgan axloqiy-didaktik g‘oyalar va uning pedagogik mazmuni ....................... 332 A. N. Nusratov Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini kasbiy kompetentligini takomillashtirishning metodik asoslari .....336 Xolmatov Pardaboy Qoraboevich, Abdurasulova Dilnoza AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 2025-yil, noyabr, 11-son Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari faoliyatida loyihalashtirishning o‘rni ................................................342 Abdusattorova Go‘zalxon Abdulxabib qizi Tibbiyot va frazeologiya inson omilida ..........................................................................................................346 Achilov Muzaffar Norquliyevich Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida fazoviy tasavvurlarni rivojlantirishda matematikaning ahamiyati ...............349 Mamasaidova Muhabbat Abdusalom qizi, Akbaraliyeva Marjona Xurshid qizi Ekoestetik kompetensiyani shakllantirishning xorijiy va milliy tajribalar tahlili ..............................................354 Alijonova Maftuna Maxamadjon qizi Pedagogik jarayonda talabalarda qadriyatli munosabatlarni shakllantirish mexanizmlari ............................ 359 Alikulova Muxayyo Sherovna Ingliz ritsarlik romanlarining lingvopoetik tahlili .............................................................................................362 Durdona Boychayeva, Aliyeva Elmira Maktabgacha ta’limda estetik tarbiya berishning pedagogik asoslari ...........................................................365 Altibayeva Gulbaxor Majitovna Kasbiy kompetensiya tushunchasining mazmuni mohiyati va tarkibiy tuzilmasi ..........................................369 Axmadjonova Jasmina Jamshid qizi Developing Writing Competence Among CEFR B1 and Ielts Learners Experiencing Difficulties in English Language Acquisition .....................................................374 Ayturaev Majid Mavlankhanovich Ta’lim jarayonida ijtimoiy intellektni rivojlantirishning milliy qadriyatlarga asoslangan modeli ......................378 Azamov Umarxon Yaxyoxonovich Complications in Teaching Argumentative Speech to Students in Grades 8–9 ............................................383 Buribayeva Aziza Ismatillaevna Interfaol o‘yinlar orqali maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy-emotsional ko‘nikmalarni shakllantirishning pedagogik asoslari .....................................................................................386 Buriyeva Aziza Nematovna Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida maktabgacha katta yoshdagi bolalarning ijodiy faolligini shakllantirish .......................................................................................................390 Davronova Sevinch O‘quvchilarda milliy va umummadaniy kompetensiyani rivojlantirishda maqollardan foydalanish bo ‘yicha manbaallar tahlili ...................................................................................394 Boltayeva Barno, Eliboyeva Surayyo Abdukarim qizi Social Roots and Psychological Consequences of Domestic Violence ........................................................399 Dumarova Gulfira Kozimbekovna, Mamadaliyeva Gulmira, Sultonova Zulhayo The Transversal-Methodical Competence of a Preschool Educator is the Foundation of Effective And Quality Education ................................................................................... 402 Ergasheva Barno Ziyavitdin kizi Maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim-tarbiya berishning innovatsion yo‘llari ...........................................406 Erkinova Mehriniso Ro‘ziboyevna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini oshirish strategiyalari ............................................411 Eshonkulova Hilola Rajab qizi Ta’lim jarayonida o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi muloqotning bilish faoliyatiga ta’siri ..............................415 Habibova Shyira Baxtiyorovna Ruhiy rivojlаnishi sustlаshgаn boshlаngʻich sinf oʻquvchilаridа o‘qish buzilishlаrini аniqlаsh vа bаrtаrаf etish ..............................................................................................419 Ikromova Sarvinoz Siroj qizi Bo‘lajak o‘qituvchilarda riskologik kompetentlikni shakllantirishning pedagogik-psixologik xususiyatlari ..... 424 Jabborova Dilafruz Furqatovna Maktabgacha yoshdagi bolalarda chet tili o‘rganish jarayonida kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishning psixologik asoslari....................................................................................428 Jurayeva Sugʻdiyona Shamsiddin qizi Transforming Education: The Impact of Emerging Technologies on Modern Pedagogical Practices ..........431 Kadirova Ferangiz Himmatillo qizi Salomatlik etikasi konsepsiyasi va pedagogik madaniyat – talabalar ma’naviyati va dunyoqarashini shakllantirishdagi roli ....................................................................435 Kamalova Yoqutxon Bahodirovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 2025-yil, noyabr, 11-son Tarbiyachilarning kasbiy mahoratini takomillashtirish va pedagogik faoliyat samaradorligini oshirish omillari .....................................................................................439 Kenjayeva Dildora Terkashevna Maktab ta’lim tizimida innovatsiyalarning o‘rni va ahamiyati ........................................................................443 Kistabayeva Gulchexra Djurakulovna Kichik maktab yoshi davrida o‘quv faoliyati va o‘quv motivlarining shakllanishi ...........................................448 Latifa Zarifovna Korayeva Maktabgacha ta’lim tizimining raqamlashtirilishi: xalqaro tajriba va istiqbollar .............................................451 Mahmudova Zulfiya Homidovna, Hoshimova Dilnoza Boymirzoevna Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini dizayn tafakkurga o‘rgatishda STEAM yondashuvining didaktik imkoniyatlari .............................................................................................454 Mamadaminova Munisa Maxmudjon qizi, Boboxonova Shodiyona Rustam qizi Tabiatni asrash – kelajakni asrash: Buxoro misolida ....................................................................................459 Mardonova Saodat Muzaffarovna Bo‘lajak pedagoglarda o‘z-o‘zini baholash kompetentligini shakllantirish va rivojlantirish ............................463 Meyliyeva Nafosat Gulomovna Sun’iy intellektning ta’limda kognitiv va metakognitiv jarayonlarga ta’siri .....................................................466 Murodov Ulug‘bek O‘tkir o‘g‘li Maktabgacha ta’limda inklyuziv ta’limning tashkil etilishi..............................................................................470 Mustofoyeva Muhabbat Husniddin qizi The Effectiveness of Art Therapy in Working With Children Experiencing Emotional Stress .......................473 Nargiza Khayrullayevna Ortikova, Laziz Azizovich Normuratov Maktabgacha ta’lim tarbiyalanuvchilarining musiqiy qobiliyatlarini rivojlantirish mexanizmlari .....................477 Ortiqov Akmaljon Abdusalom oʻgʻli CLIL metodining O‘zbekiston ta’lim tizimida qo‘llanilishi ...............................................................................481 Qarshiyeva Sarvinoz Ural qizi The Use of Mobile Apps to Build Vocabulary Proficiency .............................................................................486 Kosimov Sunnat Ravshan ugli Yoshlar tafakkurini rivojlantirish va ma’naviyatini oshirishda tasviriy san’atning o‘rni ................................... 490 Quvonchbek Abduxamidov Axborot texnologiyalari ta’sirida san’at tushunchasining o‘zgarishi ..............................................................494 Rajabova Laylo O‘tkir qizi Bo‘lajak tarbiyachilarning kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish texnologiyalari ........................................498 Ramozonova Bahoroy Sadriddinovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutqiy kompetentsiyalarini shakllantirishda innovatsion yondashuvlarning pedagogik asoslari .............................................................501 Yusufzoda Shabnami Yunus, Rashidova Saida Ravshonbek qizi Axborot texnologiyalarini fizika darslarida qo‘llash .......................................................................................506 Raxmanov Valijon Turdaliyevich, O‘razaliyev Alijon Xasan o‘g‘li Axborot xavfsizligini o‘qitishda sun’iy intellektdan foydalanish afzalliklari ....................................................510 Raxmetova Lazzat Eshitishda nuqsoni bo‘lgan bolalarning psixologik xususiyatlarining o‘ziga xosligi ......................................513 S. A. Mamatisayeva Androgogik yondashuvning integrativ metodikasi ........................................................................................517 Sattorova Shaxlo Axadovna Gendered Language in Uzbek and English Media Discourse ......................................................................520 Sultonova Charos Iskandar kizi Maktabga tayyorlov yoshdagi bolalarda ijtimoiy ekologik dunyoqarashni shakllantirishga ta’sir qiluvchi omillar ...................................................................................527 Suyunova Matluba Abdusaidovna Empatiya shifokor–pasiyent munosabatida: tibbiyot talabalarining psixologik tayyorgarligi ......................... 531 Tajiboyeva Odinaxon Rustamjon qizi, Qurbonova Fotima Farhodjon qizi Modern Approaches to Teaching Grammar .................................................................................................. 534 Tuychiyev Azamat Farkhod ugli The Importance of Psychological Preparation of Preschool Children for School Education ........................538 Turamov Muhammadzohid Rustamjon o‘g‘li AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 2025-yil, noyabr, 11-son Bo‘lajak maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachi-pedagoglarining kasbiy-axloqiy kompetentligini rivojlantirish ..................................................................................................541 Xabibullayeva Sayyoraxon Maxamadali qizi Imkoniyati cheklangan va sog‘lom bolalar faoliyatida universal ta’limning imkoniyati ..................................544 Xolmatova Sarvinoz Raxmatilla qizi Kurashchilarning umumiy va maxsus sport tayyorgarliklari ..........................................................................548 Xudoyberganov Javlonbek Soatboy o‘g‘li Tayyorlov guruhi tarbiyalanuvchilarida ekologik kompetentlik tushunchalarini rivojlantirish bosqichlari .......551 Yarova Gulhayo Fazliddin qizi Arxitеktura va dizayn yo‘nalishi bitiruvchilarini kasbga yo‘naltirish vositasida axborot almashish jarayonlarini optimallashtirish mеtodikasini takomillashtirish..........................................555 Kuchimov M. K. Yuqori sinf o‘quvchilarining ma’naviy kompetentligini jadidlarning pedagogik qarashlari asosida shakllantirish metodikasi (Temurbeklar maktablari misolida) .........................................559 Quldashev Murodjon G‘aniyevich Лингвистическое исследование влияния социальных сетей на синтаксические изменения в языке современного поколения ................................................................562 Шавилова Наталья Сергеевна Boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining nutq madaniyati .......................................................................................566 Islamova Dilfuza Dilshodovna, Gulimbayeva Barno Особенности гражданского воспитания обучающихся в системе “школа–махалля” в Узбекистане ...570 Хайдаров Шавкат Шамсиддин угли Mantiqiy masalalarni bajarishning metodik usullari ......................................................................................575 Tosheva Yulduz Bo‘lajak ofitserlarni harbiy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalashda pedagogik-psixologik omillar (jamoat xavfsizligini ta’minlash bo‘linmalari misolida) ....................................579 Yarmatov Akbar Normurotovich Yosh harbiy xizmatchi ofitserlarda muloqot madaniyatini samarali shakllantirish muammosining xorijiy tadqiqotlardagi talqini ................................................................................................582 Matyakubov Elyor Rajapovich Umumiy pedagogika fanini o‘qitishda formativ baholash metodikasini joriy etish texnologiyasi ..................586 Sobitjon Xalimov Hoshimjonovich Формирование компонентов эмоционального интеллекта у детей дошкольного возраста с дефектами речи на основе сказкотерапии ............................................................................590 Эркинова Фазилат Миразиз қизи O‘zbekistonda asalariсhilikning rivojlanishi...................................................................................................593 Abdullayeva Maxsudaxon To‘lanovna 14–16 yoshli dzyudochilarda hujum kombinatsiyalari va ularni musobaqaviy sharoitda qo‘llash usullarini takomillashtirish..........................................................................596 Abduraxmanova Iroda Xayrullayevna Oliy ta’limda aksiologik tarbiya mexanizmlarini takomillashtirish ijtimoiy ehtiyoj va pedagogik muammo sifatida.........................................................................................................................602 B. S. Siddikov Sport mashg‘ulotlar davomida mushak va suyak tizimi rivojlanishi ..............................................................606 Bo‘ronova Habiba Erkin qizi Stol tennisi o‘yini texnikasi ............................................................................................................................ 609 Ibragimov Abduqahhor Abdulaziz o‘g‘li Biologiya fanini o‘qitishda zamonaviy platformalarning afzalliklari: Wordwall, Educaplay, Blooket, Genially, Kahoot platformalari .....................................................................613 Kalandarova Dilnoza Samandarovna, Qodirova Madina Nosirovna Oliy ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan paraarmrestlingchi talabalarni musobaqa oldidan texnik tayyorgarligini takomillashtirish ............................................................................617 Karimov Faxriddin Xurramovich Developing Critical Reading Skills Through Content-Based Instruction ....................................................... 621 Mekhmonkulov Burkhon Ma’ruf ugli Tog‘li va shahar hududida ta’lim oluvchi tinglovchilarning jismoniy tayyorgarlik darajasini taqqoslash ........626 Mirjamolov Sirojiddin Xayriddinovich AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 16 2025-yil, noyabr, 11-son STEAM ta’lim texnologiyasini maktabgacha ta’limda qo‘llashning me’yoriy-uslubiy asoslari ...................... 1233 G‘afforova Xurriyat Yangiboyevna Kimyo fani o‘rganuvchilari ongida moddalarning hosil bo‘lish jarayonining mazmun-mohiyatini ularning genetikasiga asoslab tushuntirish .................................................................................................. 1238 Jabbarova Dilafro‘z Bo‘riyevna Application of Artificial Intelligence-Based Learning Activities for Developing Critical Thinking in Teacher Training ................................................................................... 1242 Masharipova Nargiza Otakhonovna, Xudayberganova Madinabonu Qudratovna Yuqori malakali darvozabonlarning jismoniy tayyorgarligini oshirish uslubiyati ........................................... 1246 Maxmudov Azamjon Muxtorovich Multimediali elektron vositalar asosida axborot texnologiyalari fanini o‘qitishda STEAM ta’lim metodlaridan foydalanishning didaktik imkoniyatlari ............................................................. 1250 Patidinova Dildoraxon Salimjon qizi, Yo‘lchiyev Shaxriyor Xusanovich Ona tili darslarida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini bilishga qiziqtirish .......................................................... 1254 Pirniyazova Sholpan Oteniyazovna Texnologiya fani o‘qituvchilarining dars samaradorligini oshirish metodikasi .............................................. 1259 Raxmatov A’zam Ashur o‘g‘li O‘quvchilarning shaxsiy karyerasini rejalashtirish ijtimoiy-pedagogik muammo sifatida ............................. 1262 Raxmatova Sevara Abdulloyevna, Sharapova Hilola Dusham qizi Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida innovatsion va kreativ faoliyatlarni tashkil etishda tarbiyachi pedagogik mahoratining o‘rni .............................................................................. 1268 Sattorova Maftuna Abdug‘affor qizi Interactive Methods and Activities in Teaching Foreign Languages ............................................................ 1272 Sayfutdinova Nilufarxon Soyibjonovna Nutq o‘stirishda yozma ishlardan foydalanishga oid pedagogik shart-sharoitlar ......................................... 1276 Sharipova Sarvinoz Sayid qizi Talabalarda integrativ yondashuv asosida muloqot madaniyatini rivojlantirishning afzalliklari .................... 1280 Usmonova Mohizoda Avazjon qizi Maktabgacha yoshdagi bolalarning refleksiv qobiliyatlarini rivojlanishda oilaning ijtimoiy faoliyati ............. 1283 Xomidova Dilorom Abduraxmonovna Tarbiya jarayonida o‘quvchilarda vatanparvarlik tushunchasini shakllantirish metodikasi ........................... 1286 Yavkochdiyeva Dilafruz Egamqulovna Bo‘lajak pedagoglarning ilmiy-falsafiy dunyoqarashini rivojlantirish samaradorligi ..................................... 1289 Yuldasheva Xusnidaxon Jumanazar qizi Идейно-художественные особенности публицистики Ш. Рашидова и их влияние на формирование диалога культур Узбекистана и России .............................................. 1293 Суярова Айнур Ибодуллаевна Axborot texnologiyalari fanida talabalarning bilish mustaqilligini rivojlantirishda foydalaniladigan tamoyillar tavsifi ................................................................................................................ 1296 Kilichev Nurulla Abbosovich Bolaning nutqiy rivojida oilaviy va ta’lim muhitining ahamiyati..................................................................... 1300 Toshmurodova Xalima Allaberdiyevna Psixologik va pedagogik nuqtai nazardan sanogen va patogen tafakkur mexanizmlari ............................. 1303 Abdushukurova Mushtariy Zamonaviy o‘qituvchi nutqiga qo‘yiladigan talablar va nutqiy kompetensiyalarni baholash mezonlari ........ 1308 G‘aniyeva Muhabbat Lutfullayevna Формирование профессиональной компетентности будущих воспитателей дошкольных организаций на основе технологии “Сибборд”: педагогические условия ........................ 1310 Нумонжонова Фарангиз Комиловна Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijodiy fikrlashni rivojlantirishda tarbiyachining roli .................................. 1314 Choriyeva Xurmo Panji qizi Ona tili ta’limida o‘quvchilarni loyiha ishi asosida baholash metodikasi ...................................................... 1316 Bobodo‘stov Yusuf Oydin o‘g‘li Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini CALP yondashuvi asosida o‘qish savodxonligini rivojlantirishning metodik bosqichlari ............................................................................................................1321 Ahmadjonova Mushtariy Bahodirjon qizi Shifokorlar professional karerasi resurslari va ularning obyektiv ko‘rsatkichlari ...........................................1325 Arziqulov O‘tkirbek Maxammatovich AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 17 2025-yil, noyabr, 11-son Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarda disgrafiyani o‘rganish va korreksiyalash .........................................1329 Azimova Aziza Baxtiyorovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kitobxonlikni rivojlantirish asosida mustaqil fikrlashga o‘rgatish texnologiyalari .................................................................................................1333 Mirzayeva Dilafruz Maktabgacha ta’lim tizimida ta’limiy faoliyatlarni tahlilini olib borishda tarbiyachilar kompetentligini oshirishning zamonaviy yondashuvlari............................................................1337 Fayziyeva Mabudaxon Muxammadjonovna Eshitishidа nuqsоni bо‘lgаn bоlаlаrning ruhiy rivоjlаnishi qоnuniyаtlаri .......................................................1342 Haydarov Islomjon Hatamjon o‘g‘li Maktab yoshidagi bolalarda jismoniy faoliyatning sog‘liq va rivojlanishga ta’siri ..........................................1346 Ibragimov Xasanboy Abdusalomovich Kimyo darslarida raqamli resurslardan (simulyator va virtual laboratoriya) foydalanish metodikasi.............1349 Ishmanova Zohida Ubaydullayevna, Valeeva Nailya Gennadievna The Integration of Web Technologies in Language Education .....................................................................1353 Kadirova Feruza Hikmatullayevna Boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining yangi avlod darsliklaridan foydalanish kompetensiyasi ...........................1357 Kosimova Gullola Mullajonovna Evaluation of the Knowledge of a Future Education Teacher on the Methodology of Teaching and the General Features of The Theory of Education ............................................................. 1360 Nishonova Munira Yakubjonovna Zamonaviy jismoniy tarbiya sohasining muhim jihatlari va asosiy elementlari .............................................1364 Mamirova Dilorom Tavakulovna Inklyuziv ta’lim tuzilishi ijtimoiy fenomen sifatida ..........................................................................................1367 Meliboyev Tavakkal Turg‘unovich Yangi O‘zbekistonda maktab ta’limi va ishlab chiqarish integratsiyasini tashkil etishning zamonaviy yondashuvlari...................................................................................................1371 Mexmonov Ismat Toshpo‘latovich Pedagogning kasbiy kompetentligi va kreativ rivojlanishi .............................................................................1375 Mirsagatova Nargiza Sayfullayevna Maktabgacha yoshdagi bolalarda ma’naviy immunitet va milliy o‘zlikni shakllantirishning zamonaviy pedagogik asoslari .....................................................................................................................1379 Mo‘minov Durbek No‘monovich Mаktаbgаchа yоshdаgi duduqlаnuvchi bоlаlаr bilаn psixоkоrreksiоn ishlаrni tаshkil etishdа mаxsus terаpiyаlаrdаn sаmаrаli fоydаlаnish yо‘llаri ....................................................................................1383 Niyozova Husnida Obidjon qizi, Mamarajabova Zulfiya Narboyevna Redefining the Teacher’s Role in the Age of Artificial Intelligence: Balancing Human and Machine Intelligence in ELT .....................................................................................1386 Nizomov Feruz Raxmon o‘g‘li Boshlang‘ich sinf ona tili darslarida matn ustida ishlashda didaktik o‘yinlardan foydalanish ........................1389 Nurmonova Zebo Fattaxovna Bolalar, о‘smirlar, о‘spirinlarga kutubxona – axborot xizmati kо‘rsatish ........................................................1392 O‘ktam Nosirov Maktabgacha yoshdagi sensor alaliyali bolalarni eshituv nutqiy idrokini o‘stirish texnologiyalari .................1398 O‘zganova Dildora Xolmirza qizi, Mamatkulova Lobar Tolibjonovna Bolalar uchun tushunarli tilda yozilgan qiziqarli tarixiy hikoyalar, afsonalar va rivoyatlar ularning tasavvurini rivojlantirishda, shuningdek rasmlar va fotosuratlar haqida maʼlumot berishda muhim ahamiyatga ega ...................................................................1402 Qodirova Buzulayho Turg‘unovna Yuqori sinf o‘quvchilarining ma’naviy kompetentligini jadidchilarning pedagogik qarashlari asosida shakllantirishning didaktik ta’minoti ..............................................................1405 Quldashev Murodjon G‘aniyevich Ta’lim tizimida sun’iy intellektdan foydalanish etikasi va tamoyillari .............................................................1409 Raximbayeva Feruza Rustamjon qizi Tarbiyaviy ishlarni tashkil etishda sinf rahbariga qo‘yiladigan zamonaviy talablar .......................................1412 Saytbekova Svetlana Saylaubayevna, Kuandikova Kamila Raqamli ta’lim muhitida talabalarning axborot almashuv va xavfsizlik madaniyatini rivojlantirish metodikasi (kompyuter injiniringi yo‘nalishi misolida) ...............................................................1416 Solijanov Muxammad-Ali Omonillo o‘g‘li AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 18 2025-yil, noyabr, 11-son Bo‘lajak ofitserlarda ijodiy fikrlashni rivojlantirishning pedagogik-psixologik ahamiyati (ingliz tili mashg‘ulotlari misolida) .................................................................................................................1419 Sotkulova Dildora Odinabekovna Ingliz va o‘zbek tillarida zoonimik xususiyatni ifodalovchi maqollarning lingvokulturologik xususiyati .........1423 Shaxlo Xalilova, Sug‘diyona Sherqulova Ona tili darslarida o‘quvchilarni kreativ fikrlashga o‘rgatish ..........................................................................1427 Voxidova Muqaddas Rasuljon qizi, Jabborova Farida Mustaqillik davrida qizlar tarbiyasining pedagogik asoslari va zamonaviy tendensiyalar .............................1430 Xakimova Nargizaxon Boxadirdjonovna Pedagogik ta’lim yo‘nalishi talabalari uchun darsdan tashqari o‘quv-tarbiyaviy faoliyatga tayyorlash modeli ...............................................................................................1436 Yunusova Diloramxon Abdumajitovna Inklyuziv ta’lim sharoitida koxlear implantli o‘quvchilarning ijtimoiy-muloqot kompetensiyalari ....................1440 Аripova Nodira Shuxratovna Методы развития устной речи детей дошкольного возраста ..................................................................1444 Исроилова Шохсанам Учкунжон қизи Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida badiiy asarga bo‘lgan qiziqishni oshirish metodikalari ............................... 1449 Qodirova Buzulayho Turg‘unovna, Asqarova Mohidil Murodilla qizi Virtual modellashtirish asosida o‘quvchilarning arxitekturaviy loyihalash kompetentligini rivojlantirishning didaktik imkoniyatlari................................................................................ 1454 Abdullayev A’zamjon Komolxanovich Analitik fikrlash qobilyatini rivojlantirishda tizimli yondashuvning prinsiplari ................................................ 1458 Amanova Gulxayo Dilmurod qizi O‘quvchilarning savodxonlik darajasini aniqlashda xalqaro baholash (PISA) dasturlarining roli ................. 1462 Axmedova Mastura Maxmudovna, Abdumalikova Zamira Dilmurod qizi O‘yin faoliyatida erkinlik va maqsadlilik uyg‘unligi: ijodiy tafakkurni rivojlantirish omili sifatida .................... 1465 Baxriddinova Yulduz Abror qizi Incorporating Culture-Sensitive Communicative Tasks in EFL Courses...................................................... 1468 Guzal Ismailova Ingliz tilini o‘rganish jarayonida mustaqil ta’limni to‘g‘ri tashkil qilish texnologiyasi ..................................... 1471 Ibragimova Sevara Baxodirovna Masofaviy ta’lim jarayonida odam anatomiyasi va fiziologiyasi fanini o‘qitish: imkoniyatlar, cheklovlar va istiqbollar .......................................................................................................... 1474 Jo‘rayeva Xushro‘ya Yaxyoxon qizi Erta yoshda ingliz tilini o‘yin va TPR metodlari asosida o‘rgatish samaradorligi ......................................... 1478 Kadirova Nilufar Tursinbayevna Maktabgacha yoshdagi bolalar tafakkurining individual xususiyatlarini o‘rganish ....................................... 1481 Karayeva Y. X. Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi................................................................................................... 1484 Nazarova Mavluda Uktamovna, Botirova Ozoda Baxodir qizi Boshlang‘ich ta’limda darsni samarali tashkil etishda metoddan foydalanish – ijodiy fikrlashni rivojlantirish ......................................................................................................................... 1487 Nazarova Mohigul Akmalovna, Raxmonova Fariza Suxrobovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishda kompyuter texnologiyalarining o‘rni va ahamiyati ........................................................................................ 1493 O‘rinboeva Lolaxon O‘ktamovna, Nazarov Ilhomjon Usmanalievich Sun’iy intellekt texnologiyalari asosida bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining ona tili fanini o‘qitish kompetentligini rivojlantirish metodikasi (Finlyandiya va Singapur tajribasi asosida) .................................. 1496 Olimjonova Dilnavoz Maribjon qizi Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida integratsiyalashgan darslarni loyihalash ko‘nikmalarini rivojlantirish ........................................................................................................................... 1500 Qodirova Dilshoda Abdunabiyevna Ingliz tili mashg‘ulotlarida yozuv ko‘nikmalarini oshirishning metodik asoslari ............................................ 1504 Qurbonova Barnoxon Ta’lim tizimida marketing ............................................................................................................................. 1508 T. Seydemetov Xorijiy tillarning o‘qitilishida boshqa tillarning roli va o‘qitish metodikasi...................................................... 1515 Tashxodjayeva Patima Bakiyevna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 19 2025-yil, noyabr, 11-son Integrating Social and Linguistic Skills in English Teaching Instruction is the Key to Improving Holistic Language Competence ............................................................................. 1518 Zаylоbidinоvа Munirа Gulоmоvnа Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining kimyo ta’limidagi o‘rni ........................................................... 1523 Boltayeva Shahribonu Ahmad qizi Pedagogik oliy taʼlimda kreativ loyiha va tanlovlar orqali talabalarda mustaqil fikrlash va tashabbuskorlikni rivojlantirish ................................................................................................................ 1530 Baxriddinova Yulduz Abror qizi Развитие физических качеств будущих учителей физической культуры с помощью современных технологий ......................................................................................................... 1533 Уринов Облакул Джумаевич O‘quvchilarda tanqidiy fikrlash va nutq ravonligini rivojlantirish ................................................................... 1536 Babayeva Xolida Avazmuradovna Развитие физических качеств преподавателей физического воспитания с помощью специальных упражнений и современных технологий: научно-практические аспекты ....................... 1540 Розиков Нормурод Элмонович Развитие массового спорта с помощью технологий и их внедрение в здоровый образ жизни .......... 1543 Давулов Озодбек Каландарович Sun‘iy intellekt yordamida talabalarga ingliz tilida gapirishni o‘rgatish metodikasi ...................................... 1547 Abdusamadova Ma’rufa Xayrullo qizi Mahmudxo‘ja Behbudiyning “Padarkush” dramasi orqali o‘quvchilarda vatanparvarlik tuyg‘usini shakllantirishning pedagogik asoslari .......................................................................................................... 1550 Nуutоnоvа Хilоlа Lоchinbеkоvnа Murakkab matematik masalalarni yechish jarayonida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida tafakkur faoliyatini rivojlantirishning pedagogik asoslari .............................................................................. 1553 Dehqonova Mahliyo Shuhrat qizi, Alijonova Nazokat Dilmurodjon qizi Umumtа’lim mаktаblаridа texnоlоgiyа fаnining о‘rni ................................................................................... 1557 Yuldаshevа Muxtаsаrxоn Ikrоmjоn qizi Oliy ta’lim muassasalarida “ustoz-shogird” an’anasini tashkil etishning ustuvor vazifalari ...........................1561 Abdullayeva Sabohat G‘ayratullayevna Maktabgacha ta’limda madaniy qadriyatlarga hurmat hissini shakllantirish metodikasi ...............................1565 Adolat Xolmatova Muxammadjonovna Multimodal Learning as a Pedagogical Framework for Enhancing Professional Competence in Pre-Service Teacher Education ......................................................................1568 Alimova Dildora Komiljon qizi Bolalarda ijtimoiy odobni tarbiyalash xalqaro tajribalar asosida tahlil va taklif .............................................1573 Azimova Ziyoda Ergashevna, Mamirova Maxzunaxon Azamjon qizi Kasbiy ta’lim tashkilotlarida malakaviy amaliyotni samarali tashkil etishni takomillashtirishning ahamiyati ..................................................................................................................... 1576 Baqoyev Olim Jtayevich Istiqbolli dorivor oʻsimliklar ayrim turlarining foydali xususiyatlari hamda ularni dars jarayonida o‘qitish metodikasi ..................................................................................................... 1580 Dustmaxmat Tashmatovich Bakiyev, O‘ktam Eshtemirovich Xo‘janazarov, Nazira Ochilovna Ro‘ziyev Maktabgacha va maktab taʼlimi tashkilotlari xodimlarini uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar ......................................................................1588 Dоniyоrоva Dildora Nuritdin qizi Oliy ta’limda kompetenyagа asoslangan o‘qitish modellari ..........................................................................1591 Ernazarov Alisher Ergashevich, Chinqulova Gulmehro Onlayn qimor o‘yinlariga tobelikning iqtisodiy soha xodimlari mehnat samaradorligiga ta’siri ......................1598 Fatidinova Dildora Murodjanovna Noverbal aloqa vositalarining psixolingvistik xususiyatlari............................................................................1602 Ismailova Oygul Sabirbayevna Talabalarda analitik tafakkurni rivojlantirishning pedagogik asoslari va innovatsion ta’lim texnologiyalari orqali takomillashtirish yo‘llari ..................................................................1605 Jamolova Gulbanbegim Muzaffar qizi, Meliyev Ma’ruf Qiyomjonovich, Muhammadiyeva Elmera Normurodovna Maktabgacha katta yoshdagi bolalarda sahnalashtirish faoliyati orqali muloqotning dolzarb muammolari, imkoniyatlari va yechimlari .........................................................................................1609 Jumaboyeva Marhabo Shokir qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 20 2025-yil, noyabr, 11-son Oliy ta’lim transformatsiyasi sharoitida talabalarning jismoniy faolligi muammosi ........................................1614 Jurayev Bobomurod Ramazonali o‘g‘li Ingliz tilida kommunikativ yondashuv asosida o‘quvchilarning lingvistik kompetensiyasini rivojlantirish ......1619 Mamaziyoyeva Orzixon Odiljon qizi Pedagogik jarayonning samaradorligini oshirishda pedagogik mahoratning ahamiyati ...............................1622 Muhamadiyeva Nargiza Qudratovna Bo‘lajak boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarida pedagogik muloqot strategiyalarini rivojlantirish metodikasi .... 1626 Murodullayeva Dilsora Ilhom qizi Ta’limni raqamlashtirish sharoitida bo‘lajak o‘qituvchilarning ijtimoiy-madaniy kompetensiyasini shakllantirish bo‘yicha loyiha ishlarini tashkil etish...........................................................1629 Musayeva Umida Xolmatjonovna Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida qoʻshimcha xizmatlarni tashkil etish texnologiyasi.................................1633 R. R. Zulfiqorov Maktabgacha ta’limda dual ta’lim shaklini joriy etishning afzalliklari.............................................................1639 Razoqova Hosilaoy Anvarovna Pedagogik ta’lim sifatini oshirish maqsadida talabalarni faollashtirishning didaktik xususiyatlari ................1642 Ruziyev Shuxrat Islamovich Oliy ta’lim talabalarini pedagogik faoliyatga tayyorlash omillari ....................................................................1647 Sunnatov Zafar Ubaydullayevich Maktabgacha yoshdagi tanglay kamchiliklariga ega bo‘lgan (rinolaliya) bolalarning nafas va motorikasini rivojlantirishning samarali yo‘llari ...............................................................................1651 Tadjixodjayeva Feruza Orifovna The Role of Circles in Teaching English to Future Primary School Teachers ...............................................1654 Turdikulova Bonu Otabek qizi Tarix ta’limida ijodiy tafakkurni rivojlantirishning pedagogik asoslari va zamonaviy yondashuvlar ...............1657 Tursunova Sevarxon Umarovna Xilvatiy ijodi va uning o‘ziga xos xususiyatlari ..............................................................................................1661 Usmonova Anora Tanqidiy fikrlashni rivojlantirishda xorij amaliyoti ..........................................................................................1664 Usmonova Oydin Sherali qizi 3–4-sinf o‘quvchilarining ilmiy dunyoqarashini shakllantirishda mnemotexnikadan foydalanish metodikasi ...................................................................................................1667 Usmonova Odinaxon Sobirovna Texnologoliya darslarida o‘quvchilarning kreativlik qobiliyatlarini shakllantirishning nazariy asoslari ..........1670 Xo‘jayorova Munira Samadovna O‘quvchilarda ixtirochilik qobiliyatlarini kreativ yondashuv asosida rivojlantirish texnologiyasini takomillashtirish (texnologiya fani misolida) .................................................................................................1674 Yangiboyeva Qunduzoy Shuxratovna Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tarbiyalanayotgan 6-7 yoshli bolalarni maktabga tayyorlashda ijtimoiy-hissiy rivojlanishining ahamiyati .......................................................................................................1678 Yuldasheva Feruza Boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga geometrik shakllarni o‘rgatish orqali nutqiy kompetentligini rivojlantirish ..1681 Zokirova Sohiba Muxtoraliyevna, Qodirova Mubinaxon Zuxriddin qizi Ustoz-shogirdlik tizimida yosh o‘qituvchining kasbiy malakasini oshirish mеzonlari, darajalari ...................1684 Abdufattoxova Mavzunabegim Baxtiyorjon qizi Периодизация процесса совершенствования воспитательной роли женщины в Центральной Азии .........................................................................................................1688 Саидова Барно Нарзуллаевна Jinoyat protsessida tergov organi rahbari tushunchasi va uning o‘ziga xos jihatlari ....................................1693 Shohruh Xalilov Pedagogik faoliyatda kasbiy motivlarni tadqiq qilishning psixologik jihatlari ................................................1698 Amirova Nazokat Uroq qizi Raqamli pedagogik muhitda vizual modellashtirish asosida Richpeace Cad dasturini o‘qitish metodikasini takomillashtirish...................................................................1702 Asrorova Saodat Abdullo qiz Umumiy ta’lim maktablarida sun’iy intellektni qo‘llash ..................................................................................1707 Atabaeva Baxitli Jaxanshaevna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 21 2025-yil, noyabr, 11-son Ijtimoiy transformatsiya jarayonlarida oliy ta’lim muassasalarida profilaktik muhitni shakllantirishning pedagogik asoslari ...........................................................................................................1710 Bayjanov Babil Bahodirovich Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining kreativ faoliyatini rivojlantirishda texnologiya fanining ahamiyati ............ 1715 Bobolov Nuriddin Tojiyevich Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kreativ tafakkurni rivojlantirishda raqamli o‘yin texnologiyalaridan foydalanish metodikasi ...........................................................................................1718 Eshboyeva Surayyo Qaxramon qizi Maktabda steam loyihalari asosida o‘quvchilarning ixtirochilik faoliyatini rivojlantirish .................................1721 G‘aniyeva Gulxayyo Islom qizi, Turdiyeva Barchinoy Bobirovna O‘smirlik davrida o‘ziga nisbatan ishonch hissi shakllanishida o‘ziga bo‘lgan munosabatning ta’siri ........... 1726 G‘aybullayeva Dilnoza Muxammadjon qizi Trigonometrik funksiyalarning qo‘shish formulalarini isbotiga doir masalalar ............................................... 1731 H. Tadjimatova Mamlakatimizda turizm sohasida amalga oshirilgan chora-tadbirlar va islohatlar (1991–2024-yillar) ..........1734 Hafiza Botirova Ravshan qizi Maktabgacha yoshdagi bolalarni maktab ta’limiga tayyorlashda pedagogik diagnostikaning o‘rni va zamonaviy usullari ...........................................................................................................................1737 Hasanova Irodaxon Najmiddin qizi Ayollar uchun “shisha shift” sindromi: sabablari, oqibatlari va uni yengish strategiyasi ...............................1740 Karimova Maftuna Vohidovna 5-6 yoshlik bolalarda refleksiv tafakkur rivojlanishiga ta’sir etuvchi psixologik-pedagogik omillar ................1744 Karshiyeva Shahnoza Turakulovna O‘zbekiston metodik maktabida sotsiolingvistik kompetensiyani shakllantirish bo‘yicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlar tahlili .................................................................................................1747 Madaminova Gulzira Gulamkadirovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ertaklar orqali ma’naviy qadriyatlarni shakllantirish metodikasi ................. 1752 Madaminova Sarvigul Anvarxo‘ja qizi, Qurbonova Baxtixon Integratsiyalashgan ona tili fanining muammo va yechimlari .......................................................................1755 Mamarajabova Ozoda Zokir qizi Maxmudxo‘ja Behbudiy asarlarida ma’rifiy qadriyatlarning yoritilishi ............................................................1758 Qarshiyeva Iroda Baxtiyarovna Oliy ta’lim tizimida variativ modellashtirish asosida talabalarning kreativ faoliyatini rivojlantirish .................1763 Quvvatova Mohira Hikmatillayevna Bo‘lajak pedagoglarda kouching texnologiyasi asosida darslarni tashkil qilish ............................................1766 S. E. Kabulova Ta’lim muassasalarida boshqaruv jarayonini takomillashtirishning innovatsion yo‘nalishlari .......................1772 Shamuratov Marat Xalmuratovich Nodavlat ta’lim tashkilotlari pedagoglarining korporativ madaniyati xususiyatlari ........................................1776 Sherbo’tayeva Shoxsanam Usmonovna Raqamli ta’lim muhitida maktagacha ta’lim tashkilotini strategik boshqarish ...............................................1779 Sultonova Shohida Muxtor qizi Akademik litseylarda ingliz tilini o‘qitishda AI dan foydalanib dars o‘tishning afzalliklari ..............................1783 Tajimbetova Gulmira Kenshimbaevna Turli yoshdagi sportchilarda uch hatlab sakrash texnikasini o‘rgatish samaradorligini oshirish yo‘llari ........1786 Tashpulatov Farxad Alisherovich Maktabgacha ta’limda ta’lim tarbiyaviy faoliyatlarni tashkil etishga zamonaviy yondashuvlar .....................1791 Turdiyev Azamat Gayratovich Xalqaro fanlarni implementatsiya qilishning o‘quv jarayonidagi texnologiyalari ...........................................1794 Yusupova Xabiba Iriskulovna Nutqiy (so‘zlash) kompetensiyasini rivojlantirish yo‘llari ...............................................................................1797 Zokirova Sohiba Muxtoraliyevna, Valijonova Durdonaxon Sherzodjon qizi Использование игровых технологий в образовательном процессе подготовки старших дошкольников к школьному обучению .......................................................................................1799 Маханова Малика Жумабек кизи Организация дошкольного образования в условиях цифровизации общества в ДОО ........................1803 Умурзакова Умида Наримановна AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 22 2025-yil, noyabr, 11-son Формирование механизмов нравственного воспитания детей дошкольного возраста на основе национальных традиций и ценностей .....................................................................1807 Хуррамова Гузал Равшановна Globallashuv sharoitida yoshlarda milliy g‘urur va vatanparvarlik kompetensiyasini rivojlantirish muammolari va yеchimlari ........................................................................................................ 1810 Norov Nodir Jo‘rayevich Enigmatik matnlar asosida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining ijodiy va mantiqiy fikrlashini rivojlantirish texnologiyasi ..............................................................................................1814 Ibroximova Xilola To‘xtasinjon qizi Zamonaviy ilg‘or xorijiy tajribalar asosida qon aylanish tizimi mavzusini o‘qitishning innovatsion pedagogik texnologiyalarni qo‘llash imkoniyatlari .....................................................................1818 Xaqberdiyeva Sh. T. Ta’limda innovatsion jarayonlar va shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim texnologiyalarining ahamiyati ...................1823 Hojiyeva Maftuna Ulug‘bekovna Bolalarning tarbiyasiga zamonaviy multfilmlar ta’siri ....................................................................................1826 Choriyeva Surayyo Choriyevna, To‘xtayeva Muslima Allayor qizi Talabalarda millatlararo muloqot madaniyatini tarbiyalash hamda baynalminalchilik tizimini takomillashtirish ................................................................................................................................1829 Nasiba Djumaniyozova Bekmamatovna Pedagogning kasbiy rivojlanish jarayonida raqamli texnologiyalarning o‘rni ................................................1833 Keldiyorov Manzura G‘aybullayevna, Raxmatova Gulruh Hamroyevna Boshlang‘ich sinf darsligida qo‘llangan xalq og‘zaki ijodi namunalari tadqiqiga doir ....................................1836 D. Teshaboyev, Z. Boymatova AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1573 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, noyabr, 11-son BOLALARDA IJTIMOIY ODOBNI TARBIYALASH XALQARO TAJRIBALAR ASOSIDA TAHLIL VA TAKLIF Azimova Ziyoda Ergashevna P.f.d professor Mamirova Maxzunaxon Azamjon qizi Andijon davlat pedagogika instituti (ADPI) Ta’lim-tarbiya nazariyasi va metodikasi (maktabgacha ta’lim), 2-kurs magistranti Annotatsiya: Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy odobni shakllantirish jarayoni tahlil qilinib, rivojlangan xorijiy mamlakatlar tajribasi o‘rganilgan. Chet el amaliyotlari asosida ijtimoiy ko‘nikmalar, xulq-atvor madaniyati, muloqot va empatiya kabi jihatlar ilmiy tahlil qilingan hamda O‘zbekiston maktabgacha ta’lim tizimida qo‘llash mumkin bo‘lgan takliflar ilgari surilgan. Kalit so‘zlar: ijtimoiy odob, bolalar tarbiyasi, maktabgacha ta’lim, xorijiy tajriba, pedagogik yondashuv, empatiya, muloqot madaniyati. Abstract: This article analyzes the process of forming social etiquette in preschool children and examines the experience of developed foreign countries. Based on international practices, aspects such as social skills, behavioral culture, communication and empathy are scientifically analyzed, and proposals applicable to the preschool education system of Uzbekistan are presented. Key words: social etiquette, child upbringing, preschool education, foreign experience, pedagogical approach, empathy, communication culture. Аннотация: В данной статье анализируется процесс формирования социального этикета у детей дошкольного возраста и изучается опыт развитых зарубежных стран. На основе международного опыта научно анализируются такие аспекты, как социальные навыки, культура поведения, коммуникация и эмпатия, а также выдвигаются предложения, которые могут быть применены в системе дошкольного образования Узбекистана. Ключевые слова: социальный этикет, воспитание детей, дошкольное образование, зарубежный опыт, педагогический подход, эмпатия, культура общения. KIRISH Bugungi globallashuv sharoitida yosh avlodning ijtimoiy moslashuvi va madaniy xulq-atvorini shakllantirish har qachongidan ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bolalarda ijtimoiy odobni tarbiyalash – bu nafaqat ularning shaxsiy rivojlanishiga, balki jamiyatdagi insonlararo munosabatlarning sog‘lom shakllanishiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Maktabgacha yosh inson shaxsining axloqiy, ijtimoiy va hissiy poydevori shakllanadigan davr hisoblanadi. Shu bois, bu davrda bolalarda hurmat, e’tibor, mehr, sabr, muloqot madaniyati va o‘zini tutish qoidalarini singdirish pedagogik jarayonning ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Maktabgacha ta’lim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorida ham ta’lim-tarbiyaning zamonaviy, innovatsion metodlarini joriy etish, xorijiy tajribani o‘rganish va milliy qadriyatlar bilan uyg‘unlashtirish vazifasi belgilangan. Shu nuqtai nazardan, ushbu maqolada xorijiy mamlakatlar tajribasida bolalarda ijtimoiy odobni tarbiyalash usullari o‘rganiladi hamda ularni mahalliy amaliyotga moslashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqiladi. Maktabgacha bolalik davrida bolaning nutqi va tafakkuri faol rivojlanmoqda. Bolaning shaxsiyatining rivojlanishi turli xil faoliyatlarda tengdoshlari va kattalar bilan muloqot qilishda eng samarali hisoblanadi. Maktabgacha yoshdagi bolaning ijtimoiy rivojlanishini umumiy tushunchasiz tasavvur etib bo‘lmaydi – ijtimoiylashuv. Ijtimoiylashuv – bu o‘quvchining jamiyatda mavjud bo‘lgan ijtimoiy-axloqiy me’yorlar va xulq-atvor qoidalarini o‘zlashtirish jarayoni. Ijtimoiylashuv – bu butun hayot davomida davom etadigan doimiy jarayon. Maktabgacha yoshdagi bolalikda bu, birinchi navbatda, ijtimoiy hayot normalarini o‘zlashtirishdir. Bolaning ijtimoiy rivojlanishida yetakchi o‘rinni o‘z xalqining axloqiy qadriyatlarini o‘zlashtirish va keyinchalik umuminsoniy axloqiy qadriyatlarni bilish va egallash egallaydi. Ijtimoiy taraqqiyot bilan chambarchas bog‘liq maktabgacha yosh- AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1574 2025-yil, noyabr, 11-son dagi bolalarning axloqiy tarbiyasi. Maktabgacha yoshdagi bolalarning axloqiy xulq-atvori tajribasi kattalar bilan muloqot jarayonida shakllanadi va tengdoshlari bilan turli xil qo‘shma tadbirlar va munosabatlarda mustahkamlanadi. MAVZUGA OID ADABIYOTLARNING SHARHI Bola maktabgacha yoshda o‘zi va atrofidagi odamlar bilan muloqot qilish haqida ko‘p narsalarni bilib oladi. Bolalik - bu kelajakdagi hayotga tayyorgarlik emas, balki haqiqiy, yorqin, o‘ziga xos, noyob hayot inson hayotining eng muhim davri! Va bolalik qanday o‘tganidan, bolaligida bolani qo‘li bilan boshqarganidan, uning ongi va qalbiga atrofdagi dunyodan nima kirganligi, bu bugungi chaqaloq qanday inson bo‘lishiga bog‘liq. V. A. Suxomlinskiy. Muammoning dolzarbligi. Zamonaviy dunyoda muammo ijtimoiy rivojlanish yosh avlod eng dolzarb mavzulardan biriga aylanmoqda. Ota-onalar va o‘qituvchilar bu dunyoga kelgan bola o‘ziga ishongan, baxtli, aqlli, mehribon va muvaffaqiyatga erishish uchun nima qilish kerakligi haqida har qachongidan ham ko‘proq tashvishlanmoqdalar. Maktabgacha davr bolaning dunyoga kirishi uchun juda muhimdir ijtimoiy munosabatlar, jarayon uchun ijtimoiylashuv, bu L. S. Vygotskiyning fikriga ko‘ra “Insoniyat madaniyatiga aylanish”. Uslubiy asos ijtimoiy rivojlanish falsafaning yagona jarayon bilan tavsiflanadigan inson va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlardagi pozitsiyasidir. Ijtimoiy taraqqiyot - bu ijtimoiylashuvning yagona jarayoni - individualizatsiya Bola uch yoshga to‘lganda uning atrofidagilarga munosabati hamda qiziquvchanligi kuchayadi. Shuningdek, bolalarning o‘rtoqlari bilan birgalikda faoliyatga kirishishga moyilligi oshadi. Bu jarayonda ular hamma ham aynan ular kabi o‘ylamasligini va ularning har bir o‘yindoshining o‘ziga xos fazilatlari borligini, ba’zilari jozibali, ba’zilari esa yo‘qligini tushunishadi. 3 yoshga to‘lgan bolalarning ba’zi bolalarga qarab intilganini va ular bilan do‘stlik rishtalarini rivojlantira boshlaganini ko‘ramiz. Bunday do‘stliklarni yaratishda, bolalar o‘zlarining har birida o‘ziga xos fazilatlarga ega ekanligini bilib olishadi, bu esa ularda yoqimli hislarni his qilishi, ya’ni o‘z-o‘zini hurmat qilish uchun muhim turtki beradigan holat kuzatiladi. Ushbu metodni qadryatlarimizga mos qilib, sayqallab qo‘llashni tavsiya etgan bo‘lar edim. TADQIQOT METODOLOGIYASI Tadqiqot metodologiyasi ushbu mavzu bo‘yicha ma’lumotlarni tizimli yig‘ish va tahlil qilishga qaratilgan bo‘lib, asosan kuzatuv, hujjatlarni tahlil qilish va taqqoslash usullaridan foydalanildi. Xorijiy mamlakatlarning maktabgacha ta’limga oid rasmiy dasturlari, metodik qo‘llanmalar, xalqaro tashkilotlar hisobotlari hamda ilmiy maqolalar asosiy manba sifatida o‘rganildi. Ma’lumotlarni tahlil qilishda kontent tahlili usuli qo‘llanib, ijtimoiy odobni shakllantirishga doir umumiy tamoyillar, pedagogik yondashuvlar va amaliy mexanizmlar ajratib olindi. Shuningdek, O‘zbekiston tajribasi bilan xorijiy tajribalar taqqoslanib, o‘xshash va farqli jihatlar aniqlanib, mahalliy amaliyotga mos tavsiyalar ishlab chiqildi. TAHLIL VA NATIJALAR Xorijiy tajribalar tahlili Finlyandiyada maktabgacha ta’lim dasturlarida “social-emotional learning” (ijtimoiy-hissiy o‘rganish) alohida modul sifatida kiritilgan. Bolalar o‘z hissiyotini ifodalash, boshqalarni tinglash, navbat kutish, yordam so‘rash, do‘stlikni qadrlashga o‘rgatiladi. Ya’ni, bolalarning hissiyoti birinchi o‘rinda va eng ahamiyatlisidir. Yaponiyada bolalarda odob-axloqni shakllantirish milliy qadriyatlar asosida olib boriladi. Kundalik hayotdagi kichik tartib-intizom, tozalik, minnatdorchilik aytish, tabassum qilish, jamoaviy ishda qatnashish odobi muntazam tarbiyalanadi. Bu davlatda avvalo tarbiya yuksak pog‘onada, ya’ni avvalo tarbiya, so‘ngra ta’lim. Italiyadagi Reggio Emilia yondashuvi bolani “jamiyatning faol a’zosi” sifatida tarbiyalaydi. Har bir bola guruh faoliyatida o‘z fikrini ifodalashga, boshqalarga hurmat bilan munosabatda bo‘lishga o‘rgatiladi. AQShda “Character Education” dasturi orqali ijtimoiy fazilatlar (halollik, hurmat, javobgarlik) o‘rgatiladi. O‘yin, rolli mashg‘ulotlar, sahna ko‘rinishlari orqali bolalar ijobiy xulqni amaliy tarzda mashq qiladilar. Janubiy Koreyada esa “Seonbi odobi” tamoyillari asosida odob, mehnatsevarlik va jamoatchilik madaniyati tarbiyalanadi. O‘zbekiston amaliyoti bilan taqqoslash O‘zbekiston maktabgacha ta’lim muassasalarida ham “Bolajon dasturi” va yangi “Ilk qadam” davlat o‘quv dasturlarida ijtimoiy-emotsional rivojlanish yo‘nalishi mavjud. Ammo xorijiy tajribadagi kabi bu yo‘nalish alohida, mustaqil pedagogik modul sifatida emas, balki umumiy mashg‘ulotlarga singdirilgan holda olib boriladi. Shu AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1575 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, noyabr, 11-son bois, tizimli yondashuv va maxsus pedagogik texnologiyalarni joriy etish zarurati mavjud. Xorijiy tajribalar shuni ko‘rsatadiki, bolalarda ijtimoiy odobni samarali shakllantirish uchun: • tarbiya kundalik faoliyatga integratsiyalangan bo‘lishi lozim; • emotsional savodxonlik (hissiyotlarni tushunish va boshqarish) asosiy yo‘nalish sifatida qo‘llanilishi kerak; • o‘yin asosidagi pedagogika ijtimoiy ko‘nikmalarni singdirishda eng samarali usuldir; • tarbiyachilar model rolida bo‘lishi, ya’ni o‘z xulqi bilan namuna ko‘rsatishi kerak; • ota-onalar ham bu jarayonning faol ishtirokchisiga aylanishi lozim. O‘zbekiston sharoitida bu tajribalarni qo‘llash uchun quyidagilar tavsiya qilinadi: 1. Maktabgacha ta’lim dasturlariga “Ijtimoiy odob va muloqot madaniyati” modulini kiritish. 2. Tarbiyachilar uchun xorijiy tajribalarga asoslangan maxsus malaka oshirish kurslarini tashkil etish. 3. Bolalar bog‘chalarida rolli o‘yinlar, odob mashg‘ulotlari, mini-teatrlar orqali axloqiy tarbiyani kuchaytirish. 4. Ota-onalar uchun ijtimoiy odob bo‘yicha trening va metodik qo‘llanmalar ishlab chiqish. Bu kabi tavsiyalar ijtimoiy odob uchun yanada samarali bo‘ladi, deb hisoblayman hamda bolalar uchun foydali va qiziqarli bo‘ladi. XULOSA VA TAKLIFLAR Xulosa qilib aytganda, xorijiy mamlakatlar tajribasi bolalarda ijtimoiy odobni shakllantirishda kompleks yondashuv, o‘yin va muloqot asosidagi o‘qitish hamda hissiy-intellektual rivojlanishga e’tibor qaratish samaradorligini ko‘rsatadi. O‘zbekiston ta’lim tizimida ushbu yondashuvlarni milliy qadriyatlar bilan uyg‘unlashtirgan holda joriy etish kelajak avlodning madaniyatli, bag‘rikeng va ijtimoiy faol shaxs bo‘lib voyaga yetishiga xizmat qiladi. O‘zbekiston ta’lim tizimida ushbu yondashuvlarni milliy qadriyatlar bilan uyg‘unlashtirilgan holda joriy etish kelajak avlodning madaniyatli, bag‘rikeng va ijtimoiy faol shaxs bo‘lib voyaga yetishiga xizmat qiladi. Shu bilan birga, ijtimoiy odob tarbiyasiga oid ilg‘or xorijiy yondashuvlarning mahalliy pedagogik an’analar bilan integratsiyalashuvi bolalarda milliy va umuminsoniy qadriyatlarning uyg‘un shakllanishiga imkon yaratadi. Har bir bolaning individual rivojlanish sur’ati va psixologik xususiyatlari hisobga olingan holda moslashtirilgan tarbiyaviy metodlarni qo‘llash ijtimoiy ko‘nikmalarni mustahkamlashning muhim omili hisoblanadi. Maktabgacha ta’lim muassasalarida ijtimoiy odobni rivojlantirishga qaratilgan ilmiy-metodik izlanishlarni kengaytirish, zamonaviy pedagogik texnologiyalarni tatbiq etish va tarbiyachilar malakasini oshirish bu jarayonning uzluksiz takomillashuviga xizmat qiladi. Umuman olganda, xalqaro tajribalar bilan boyitilgan ijtimoiy odob tarbiyasi tizimi kelajakda jamiyatda madaniyatli, mas’uliyatli, hamkorlikka tayyor va ijtimoiy faolligi yuqori bo‘lgan shaxslarni voyaga yetkazishga mustahkam poydevor yaratadi. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. OECD. Starting Strong: Early Childhood Education and Care. Paris, 2022. 2. Loris Malaguzzi. The Hundred Languages of Children: Reggio Emilia Approach. 2019. 3. Ministry of Education, Finland. National Core Curriculum for Early Childhood Education. 2021. 4. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining №802-son qarori, 2022-yil. 5. Ilk qadam davlat o‘quv dasturi. 2023. 6. Karimova T. Maktabgacha ta’limda ijtimoiy-emotsional rivojlanish asoslari. Toshkent, 2021. 7. Shoturayevna U.L. (2021). Development of Creative Competence of Educators in Preschool Educational Institutions. European Journal of Life Safety and Stability (2660–9630), 12, 395–397. Retrieved from http://ejlss.indexedresearch. org/index.php/ejlss/article/view/336 8. Radjabova G.M. The educational value of oral folk art for preschoolers // European Research №1(75). “European Research: Innovation in Science, Education and Technology / Yevropeyskiye nauchnыe issledovaniya: innovatsii v nauke, obrazovanii i texnologiyax”: LXXV mejd. nauch.-prakt. konf. (London, 16-mart, 2022). 9. Utasheva L.Sh. Introducing preschoolers to the world of fiction // European Research №1(75). “European Research: Innovation in Science, Education and Technology / Yevropeyskiye nauchnыe issledovaniya: innovatsii v nauke, obrazovanii i texnologiyax”: LXXV mejd. nauch.-prakt. konf. (London, 16-mart, 2022). 10. Muhammadiyeva F.T. Technology familiarization of preschoolers with various materials through cognitive research activities // European Research №1(75). “European Research: Innovation in Science, Education and Technology / Yevropeyskiye nauchnыe issledovaniya: innovatsii v nauke, obrazovanii i texnologiyax”: LXXV mejd. nauch.-prakt. konf. (London, 16-mart, 2022).