XORIJIY TILLARNI IKKINCHI TIL SIFATIDA OʻQITISHNING MUAMMOLARI

110 XORIJIY TILLARNI IKKINCHI TIL SIFATIDA OʻQITISHNING MUAMMOLARI Xasanov Islom, Oriental universiteti katta oʻqituvchisi Annotatsiya. Mazkur maqolada xorijiy tillarni ikkinchi til sifatida oʻqitishda uchraydigan asosiy muammolar tahlil qilinadi. Unda til oʻrganuvchilarning motivatsiyasi, madaniy tafovutlar, metodik yondashuvlarning samaradorligi, oʻqituvchilarning malakasi va taʼlim muhitining roli kabi omillar koʻrib chiqiladi. Muallif til oʻrgatish jarayonida yuzaga keladigan psixologik va lingvistik toʻsiqlarni aniqlab, ularni yengib oʻtish boʻyicha amaliy tavsiyalar beradi. Maqola xorijiy til oʻqituvchilari, metodistlar va taʼlim siyosatini ishlab chiquvchilar uchun foydali nazariy va amaliy asos boʻlib xizmat qiladi. Kalit soʻzlar: Ikkinchi til sifatida oʻqitish, til oʻrganish motivatsiyasi, madaniy tafovutlar, metodik yondashuvlar, lingvistik toʻsiqla, oʻqituvchining malakasi. Abstract. This article explores the key challenges in teaching foreign languages as a second language. It examines factors such as learner motivation, cultural differences, the effectiveness of methodological approaches, teacher qualifications, and the role of the educational environment. The author identifies psychological and linguistic barriers that arise during the language acquisition process and offers practical strategies to overcome them. The article serves as a valuable theoretical and practical resource for foreign language instructors, curriculum developers, and educational policymakers. Keywords: Second Language Acquisition (SLA), foreign language teaching, language, learning challenges, learner motivation, language anxiety, cultural barriers, teaching methodologies, communicative competence. Hozirgi kunda yurtimizda chet tillariga boʻlgan eʼtibor, qiziqish kundan-kunga ortib bormoqda. Nafaqat yevropa tillari, balki sharq tillariga boʻlgan qiziqishning ham oʻsib borayotgani albatta quvonarli hol. Bugungi globallashuv davrida xorijiy tillarni oʻrganish nafaqat shaxsiy rivojlanish, balki kasbiy muvaffaqiyat uchun ham muhim omilga aylandi. Ingliz, arab, rus va boshqa tillarni ikkinchi til sifatida oʻqitish koʻplab mamlakatlarda taʼlim siyosatining ustuvor yoʻnalishiga aylangan. Tabiiyki, har qanday chet tilini oʻrganish jarayonida tilning fonetika qismida oʻziga xos qiyinchiliklar mavjud. Ayniqsa, arab tilidagi baʼzi undosh harflarning talaffuzdagi qiyinchiliklari ahamiyatli boʻlib, ularda talaffuzning xilma-xilligini koʻrish mumkin. Arab tili grammatikasida hamza tovushi va uning talaffuzi katta ahamiyatga ega. Hamzaning talaffuziga koʻra ikki xili mavjud: 1.Qatʼiy hamza, yaʼni talaffuz qilinadigan hamza tovushi (- عطقلا ةزمه hamzatul-qatʼi). 2.Vaslali hamza yaʼni talaffuz qilinmaydigan hamza tovushi (-لصولا ةزمه hamzatul-vasl). Biroq, bu jarayon bir qator muammolar bilan toʻqnash kelmoqda. Ushbu maqolada xorijiy tillarni ikkinchi til sifatida oʻqitishdagi asosiy muammolar 111 tahlil qilinadi hamda ularni bartaraf etish boʻyicha takliflar ilgari suriladi.Globalizatsiya jarayonlari xorijiy tillarni oʻrganishga boʻlgan ehtiyojni keskin oshirdi. Xususan, ingliz, arab, rus va boshqa tillarni ikkinchi til sifatida oʻqitish bugungi kunda taʼlim tizimining muhim yoʻnalishiga aylandi. Biroq, bu jarayon bir qator metodik, psixologik va texnik muammolar bilan toʻqnash kelmoqda. Ikkinchi tilni oʻrganishda tabiiy til muhiti muhim rol oʻynaydi. Aksariyat oʻquvchilar oʻrganilayotgan tilni kundalik hayotda qoʻllash imkoniyatiga ega emas. Bu esa ularning nutqiy kompetensiyasini shakllantirishda jiddiy toʻsiq boʻladi. Simulyatsiya qilingan muhitlar, masalan, rolli oʻyinlar yoki sunʼiy dialoglar, koʻpincha yetarli darajada real boʻlmaydi. Oʻquvchilarning til oʻrganishga boʻlgan motivatsiyasi koʻpincha past boʻladi. Bu holat, ayniqsa, til oʻrganish maqsadlari noaniq boʻlgan hollarda kuzatiladi. Imtihon topshirish, ish topish yoki sayohat qilish kabi tashqi motivatsiyalar ichki qiziqishni har doim ham ragʻbatlantira olmaydi. Koʻplab oʻqituvchilar zamonaviy pedagogik yondashuvlardan foydalanmaydi. Interaktiv metodlar, madaniyatlararo kompetensiyani rivojlantirish, kontekstual til oʻrgatish kabi yondashuvlar yetarli darajada qoʻllanilmaydi. Bu esa dars jarayonining samaradorligini pasaytiradi. Darsliklar, audio-video materiallar va onlayn platformalar koʻpincha lokal ehtiyojlarga moslashtirilmagan boʻladi. Multimodal taʼlim resurslarining yetishmasligi oʻquvchilarning tilni turli kontekstlarda oʻrganish imkoniyatini cheklaydi. Koʻplab taʼlim muassasalarida til kompetensiyasi faqat grammatik bilimlar asosida baholanadi. Kommunikativ yondashuv asosida baholash tizimlari yetarli darajada joriy etilmagan. Bu esa oʻquvchilarning real nutqiy koʻnikmalarini aniqlashda muammolar tugʻdiradi. • Multimodal taʼlimni joriy etish: Audio, video, interaktiv platformalar orqali til oʻrganishni jonlantirish va kontekstual muhit yaratish. • Madaniyatlararo kompetensiyani rivojlantirish: Tilni oʻrganish bilan birga oʻsha tilga oid madaniyatni ham oʻrgatish orqali motivatsiyani oshirish. • Oʻqituvchilarni qayta tayyorlash: Zamonaviy metodikalar, masalan, CLIL (Content and Language Integrated Learning), task-based learning kabi yondashuvlarni oʻrgatish.  Baholash tizimini takomillashtirish: CEFR (Common European Framework of Reference) asosida baholash mezonlarini joriy etish. • Motivatsiyani oshirish strategiyalari: Til oʻrganishning amaliy ahamiyatini koʻrsatish, real hayotiy vaziyatlarga asoslangan mashqlarni qoʻllash. Xorijiy tillarni ikkinchi til sifatida oʻqitish murakkab, ammo hal etilishi mumkin boʻlgan muammolarni oʻz ichiga oladi. Innovatsion yondashuvlar, madaniyatlararo integratsiya va oʻqituvchilarning malakasini oshirish orqali bu sohada sezilarli natijalarga erishish mumkin. Til oʻrganish jarayoni faqat lingvistik emas, balki madaniy, psixologik va metodik jihatdan ham kompleks yondashuvni talab qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati: 1. Brown, H. Douglas. Principles of Language Learning and Teaching. Pearson Education, 2007. 112 2. Krashen, Stephen D. The Input Hypothesis: Issues and Implications. Longman, 1985. 3. Richards, Jack C., and Rodgers, Theodore S. Approaches and Methods in Language Teaching. Cambridge University Press, 2001. — Turli metodikalar va ularning ikkinchi til oʻqitishdagi samaradorligi. 4. Ellis, Rod. Second Language Acquisition. Oxford University Press, 1997. 5. Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat oʻzbek tili va adabiyoti universiteti. Oʻzbek tilini ikkinchi til va xorijiy til sifatida oʻqitish masalalari: muammo, yechim, istiqbollar. Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari, 2020. 6. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi. Xorijiy til oʻqituvchilari uchun metodik qoʻllanma. Toshkent, 2019. 7. Larsen-Freeman, Diane. Techniques and Principles in Language Teaching. Oxford University Press, 2000. — Interaktiv metodlar va ularning ikkinchi til oʻqitishdagi qoʻllanilishi. 8. Cook, Vivian. Second Language Learning and Language Teaching. Routledge, 2016.