GLOBALLASHUV VA UNING SALBIY OQIBATLARI

134 Vol. 5, No. 11 part 2 – Special Issue (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 MINWHPS International Scientific-Practice Conference on “Modern Interpretation of National and World History: Problems and Solutions” Denau, November 17, 2025 in-academy.uz/index.php/ejsspc GLOBALLASHUV VA UNING SALBIY OQIBATLARI Burxonova Maftuna Murodullayeva Charos Denov tadbirkorlik va pedagogika institutining talabalari maftunaburxonova[email protected] [email protected]. https://doi.org/10.5281/zenodo.17732182 Annotatsiya: Ushbu maqola globallashuv jarayonining obyektiv xususiyatlari bilan bir qatorda, uning ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy va, ayniqsa, ma'naviy sohalardagi salbiy oqibatlarini ilmiy adabiyotlar, oʻquv qoʻllanmalar hamda taniqli davlat va jamoat arboblarining (xususan, I. A. Karimovning "Yuksak maʼnaviyat – yengilmas kuch" asari) nazariy tahlil qiladi Kalit soʻzlar: Globallashuv Salbiy oqibatlar,Ma'naviy tahdidlar,Ommaviy ma'daniyat,mafkuraviy immunitet,Iqtisodiy tengsizlik,Milliy qadriyatlar. Kirish: Globallashuv bugungi dunyoning eng muhim va murakkab jarayonlaridan biri boʻlib, u iqtisodiyot, siyosat, madaniyat va ijtimoiy hayotning barcha jabhalarida mamlakatlar va xalqlar oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlik va oʻzaro ta'sirni kuchaytirishni anglatadi. Bu jarayon obyektiv xarakterga ega boʻlsada, uning bir qator salbiy oqibatlari mavjudligi olimlar va mutaxassislar tomonidan keng muhokama qilinadi. Quyida, asosan ilmiy adabiyotlar (darsliklar, oʻquv qoʻllanmalar, ilmiy maqolalar)da keltirilgan, globallashuvning salbiy ta'sir doiralari haqida keng doirada ma'lumotlar keltirilgan. 1. Iqtisodiy sohadagi salbiy oqibatlar Daromadlar tengsizligining kuchayishi: Globallashuv jarayonida iqtisodiy dividendlar (foydalar) koʻproq turmush darajasi yuqori boʻlgan rivojlangan mamlakatlar va transmilliy korporatsiyalar tomonidan olinadi. Natijada, jahon miqyosida boy va kambagʻal mamlakatlar oʻrtasidagi hamda mamlakatlar ichidagi daromadlar tengsizligi yanada ortishi mumkin. (Manbalarda "iqtisodiy tengsizlik", "daromadlar tengsizligining kuchayishi" kabi tushunchalar tilga olinadi).Mahalliy iqtisodiyotning zaiflashishi va uncha rivojlanmagan davlatlar himoyalanmaganligi: Erkin savdo va raqobatning kuchayishi mahalliy ishlab chiqaruvchilarga, ayniqsa iqtisodiyoti qishloq xoʻjaligiga asoslangan yoki nisbatan zaif boʻlgan davlatlarga salbiy ta'sir koʻrsatishi, ularning xalqaro bozorda raqobatga bardosh bera olmasligi va natijada iqtisodiyotning zaiflashishiga olib kelishi mumkin.Moliyaviy inqirozlarning global tus olishi: Moliyaviy integratsiyaning tezlashishi sababli, bir mamlakatda yuzaga kelgan moliyaviy inqiroz qisqa vaqt ichida butun jahon iqtisodiyotiga tarqalishi (domino effekti) va global iqtisodiy krizislarni keltirib chiqarishi xavfi mavjud. 2. Ma'naviyat va Madaniyat sohasidagi salbiy oqibatlar "Ommaviy madaniyat" tahdidlari va milliy qadriyatlarning eroziyasi: Globallashuv jarayonida axborot va madaniy almashinuvning kengayishi bilan birga, Gʻarbga xos boʻlgan (yoki yot) "ommaviy madaniyat" namunalarining tez tarqalishi kuzatiladi. Bu holat ba'zi mualliflar fikriga koʻra, milliy madaniyat ildizlarini yemiruvchi, yoshlarning ma'naviy ongiga salbiy ta'sir etuvchi va ularda milliy qadriyatlarga nisbatan bepisandlikni keltirib chiqaruvchi mafkuraviy tahdid sifatida baholanadi. ("Madaniy eroziya", "ommaviy madaniyatxurujlari", "madaniy o'ziga xoslikning zaiflashishi" kabi tushunchalar ishlatiladi). An'anaviy institutlarning zaiflashishi: Madaniy birlashuv va yot gʻoyalarning kirib kelishi natijasida jamiyatning an'anaviy institutlari (masalan, oila, mahalla, milliy urf-odatlar) zaiflashishi, ularning jamiyatdagi mavqei va ta'sir doirasi pasayishi mumkin. Diniy jarayonlarning globallashuvi va xavf-xatarlar: Diniy jarayonlarning globallashuvi, bir tomondan, dinlararo muloqotni kengaytirsa, 135 Vol. 5, No. 11 part 2 – Special Issue (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 MINWHPS International Scientific-Practice Conference on “Modern Interpretation of National and World History: Problems and Solutions” Denau, November 17, 2025 in-academy.uz/index.php/ejsspc boshqa tomondan, turli diniy ekstremistik vafundamentalistik guruhlarning oʻz gʻoyalarini (masalan, internet orqali) global miqyosda tarqatish imkoniyatini oshiradi. Asosiy qisim 3. Ijtimoiy-siyosiy sohadagi salbiy oqibatlar Milliy suverenitetga tahdid: Transmilliy korporatsiyalar va xalqaro institutlarning ta'siri kuchayishi natijasida ayrim tadqiqotchilar milliy davlatlarning suvereniteti (mustaqilligi) ma'lum darajada cheklanishi mumkinligini ta'kidlashadi. Ya'ni, davlatlar global bozor va xalqaro qoidalar tufayli oʻz ichki siyosatlarini mustaqil olib borishda qiyinchiliklarga duch kelishlari mumkin.Gʻoyaviy-mafkuraviy kurashlarning keskinlashishi: Globallashuv axborot maydonini ochib tashladi. Bu esa turli yot gʻoyalar va mafkuralar, axborot xurujlari uchun qulay sharoit yaratadi. Ma'naviy tahdidlar kuchayib, yoshlarning turli zararli gʻoyalar ta'siriga tushib qolish holatlari (jinoyatchilik, ekstremizm harakatlari) xavfi ortadi. Global muammolarning murakkablashishi: Atrof-muhit muammolari, yangi kasalliklar pandemiyasi (masalan, poliomielit kabi kasalliklarning qaytishi), terrorizm va boshqa global muammolar butun insoniyat taqdiriga bevosita ta'sir etuvchi mislikoʻrilmagan dolzarbligi va keskinligi bilan maydonga chiqadi.Oʻzbekiston Birinchi Prezidenti Islom Karimov oʻzining"Yuksak maʼnaviyat – yengilmas kuch" 2008 yil chop etilgan kitobida"Globallashuv jarayonlari va maʼnaviy tahdidlar" deb nomlangan bobida bu jarayonning salbiy jihatlari, xususan, "ommaviy madaniyat" tahdidlari, milliy qadriyatlarimizga, yoshlar maʼnaviyatiga boʻlayotgan xurujlar va yot gʻoyalarning kirib kelish xavfi juda keng tahlil qilingan.Bu asar Oʻzbekistonda globallashuvning maʼnaviymafkuraviy oqibatlarini oʻrganish boʻyicha asosiy nazariy manba hisoblanadi.Globallashuvga oid oʻquv qoʻllanmalar va darsliklar Oliy ta'lim muassasalari uchun tayyorlangan "Globallashuv asoslari", "Jahon iqtisodiyotining globallashuvi", "Falsafa" E Gʻapporov tomonidan yozilgan " Globallashuv asoslari"kitobiBu kabi qoʻllanmalarda globallashuvning nazariy asoslari, uning iqtisodiyot, siyosat va madaniyatga taʼsiri, shu jumladan, iqtisodiy tengsizlik, milliy maʼnaviyatning globallashuvidagi xavf-xatarlar va protektsionizm siyosati kabi salbiy oqibatlar ilmiy tahlil qilinadi. 3Ijtimoiy-siyosiy va falsafiy monografiyalarOʻzbekistonlik olimlarning (masalan, Erkayev A., Nabiyev M. va boshqalar) mafkuraviy xavfsizlik, maʼnaviyat va taraqqiyot, yoshlar tarbiyasi kabi masalalarga bagʻishlangan monografiyalari va ilmiy maqolalarida ham globallashuvning salbiy taʼsirlari doimiy ravishda muhokama qilinadi.A. Erkayev. "Maʼnaviyat va taraqqiyot" kabi asarlar.Bu manbalarda globallashuv sharoitida mafkuraviy immunitetni shakllantirish zarurati va vayronkor gʻoyalarning yovuz mohiyatini ochib berish kabi masalalar katta ahamiyat kasb etadi. Milliy Suverenitet va Davlat Qudratining Zaiflashishi Mohiyati: Globallashuv jarayonida Transmilliy Korporatsiyalar (TMK) va yirik xalqaro moliya institutlari (Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi, Jahon Savdo Tashkiloti kabi) ta'siri kuchayadi. Natijada, milliy davlatlar iqtisodiy, moliyaviy va hatto siyosiy qarorlarni qabul qilishda mustaqilligining bir qismini yo'qotadi. Oqibati: Davlatlar mahalliy iqtisodiy siyosat (masalan, soliq stavkalari, ishchi kuchi qoidalari)ni belgilashda TMK talablariga moslashishga majbur bo'ladi, bu esa milliy suverenitetning cheklanishiga olib keladi. Iqtisodiy sanksiyalar, valyuta manipulyatsiyalari kabi siyosiy maqsadlarda iqtisodiy vositalardan foydalanish esa davlatlarning uzoq muddatli ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishiga jiddiy salbiy ta'sir ko'rsatadi. 2. Iqtisodiy Tafovutning va Qaramlikning Kuchayishi 136 Vol. 5, No. 11 part 2 – Special Issue (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 MINWHPS International Scientific-Practice Conference on “Modern Interpretation of National and World History: Problems and Solutions” Denau, November 17, 2025 in-academy.uz/index.php/ejsspc Mohiyati: Globallashuv rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar o'rtasidagi iqtisodiy tafovutni kamaytirish o'rniga, ba'zi hollarda uni chuqurlashtiradi. Rivojlanayotgan mamlakatlar xomashyo va arzon ishchi kuchi manbai bo'lib qoladi, bu esa ularning texnologik va moliyaviy jihatdan yirik davlatlarga qaramligini oshiradi.Oqibati: Mamlakatlar o'rtasidagi iqtisodiy bog'liqlik tufayli bir mintaqada yuz bergan iqtisodiy inqiroz (masalan, moliyaviy bozorlardagi beqarorlik) butun dunyo bo'ylab zanjirsimon ta'sir ko'rsatib, global inqirozga aylanadi. Bundan tashqari, xalqaro korporatsiyalar bilan raqobatga dosh bera olmagan kichik va o'rta mahalliy bizneslar tanazzulga yuz tutishi mumkin. 3. Milliy Maʼnaviyat va Madaniy Oʻzlikka Tahdid Mohiyati: Globallashuv axborot va madaniy mahsulotlarning erkin harakatlanishini tezlashtiradi, bu esa kuchli iqtisodiy salohiyatga ega davlatlarga xos bo'lgan "ommaviy madaniyat" (mass culture) namunalarining butun dunyo bo'ylab tarqalishiga sharoit yaratadi.Oqibati: Boshqa mintaqalarga xos bo'lgan madaniyat standartlarining joriy etilishi natijasida mahalliy urf-odatlar, an'anaviy qadriyatlar va institutlarning ahamiyati pasayadi. Bu esa milliy o'ziga xoslikning yo'qolishi, yosh avlodning milliy ildizlardan uzoqlashishi va mafkuraviy bo'shliq paydo bo'lishiga olib kelishi mumkin. 4. Global Ekologik Muammolarning Keskinlashuvi Mohiyati: Globallashuv, ayniqsa, xalqaro iqtisodiy hamkorlikning kuchayishi va Transmilliy Korporatsiyalarning rivojlanayotgan mamlakatlardagi arzon resurslardan foydalanishga intilishi orqali atrof-muhitga salbiy ta'sirni keskin oshiradi.Oqibati: Tabiiy resurslardan haddan tashqari foydalanish: Xalqaro talabning ortishi o'rmonlarning kesilishi, suv resurslarining tanqisligi va yer sifatining yomonlashishiga olib keladi. Ififloslanish: Ishlab chiqarishning rivojlanayotgan mamlakatlarga ko'chirilishi ularda ekologik standartlar pastligi tufayli atrof-muhitning ifloslanishiga va elektron chiqindilar (e-chiqindilar) hajmining oshishiga sabab bo'ladi.5. Global tahdidlarning oson tarqalishi mohiyati: Kommunikatsiya va transport tizimlarining globallashuvi faqat tovarlar va ma'lumotlarni emas, balki salbiy va destruktiv hodisalarni ham tezkorlik bilan tarqatadi. Oqibati: Terrorizm va ekstremizm: Yot mafkura va diniy-ekstremistik gʻoyalar internet va ijtimoiy tarmoqlar orqali chegaralarni tan olmay, tez tarqalib, bevosita milliy xavfsizlikka tahdid soladi. Global Pandemiyalar: Xalqaro sayohat va transportning tezlashishi kasallik epidemiyalarining (masalan, COVID-19 kabi) qisqa vaqt ichida butun dunyoga tarqalishiga va global sog'liqni saqlash inqiroziga olib kelishiga sharoit yaratadi. Siyosat, Maʼnaviyat, Xavfsizlik Globallashuvning mafkuraviy xavfi va "ommaviy madaniyat" xuruji. Uning fikricha, globallashuv yoshlar ongiga yot gʻoyalarni, axloqsizlikni singdirishga urinadi, milliy qadriyatlarni zaiflashtiradi. Bunga qarshi kurashish uchun mafkuraviy immunitetni shakllantirish shart. Iqtisodiyot, Nobel mukofoti laureati Globallashuvning iqtisodiy tengsizlikni kuchaytirishi. Uning tanqidiga koʻra, xalqaro moliya institutlari (XVF, Jahon banki) tomonidan oʻrnatilgan qoidalar asosan rivojlangan Gʻarb davlatlari manfaatlariga xizmat qiladi, natijada rivojlanayotgan mamlakatlar iqtisodiy qaramlikka tushib qoladi. Siyosatshunoslik, Sivilizatsiyalar Madaniyatlar toʻqnashuvi nazariyasi. Uning fikricha, globallashuv madaniyatlarning bir butunlashuviga emas, aksincha, milliy madaniyatlar va sivilizatsiyalar oʻrtasidagi raqobatning keskinlashishiga olib keladi, bu esa kelajakda geosiyosiy nizolarning manbai boʻlishi mumkin.Sotsiologiya, Faylasuf (Rossiya) Aksilglobalistik qarashlar. U globallashuvni yangi turdagi jahon urushi deb hisoblaydi, bu urushda 137 Vol. 5, No. 11 part 2 – Special Issue (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 MINWHPS International Scientific-Practice Conference on “Modern Interpretation of National and World History: Problems and Solutions” Denau, November 17, 2025 in-academy.uz/index.php/ejsspc gʻarb sivilizatsiyasi oʻz gʻoyaviy va iqtisodiy hukmronligini oʻrnatish uchun kurashadi. U faqatgina qarshilik qilish orqali tirik qolish mumkin, degan xulosani ilgari suradi.Sotsiologiya Globallashuvning eng avval hududiy chegaralarni yoʻqotishi. U olamdagi hududiy munosabatlar va milliy manfaatlardan mustaqil boʻlgan yagona dunyo jamiyati, yagona madaniyat shakllanadi, degan fikrni ilgari suradi (tanqidchilar buni milliy oʻzlikka tahdid deb baholashadi).Sotsiologiya Global xavflar jamiyati kontseptsiyasi. Uning taʼkidlashicha, globallashuv iqtisodiy foydadan tashqari, umumiy xavflarni (ekologik inqirozlar, terrorizm, pandemiyalar) ham yaratadi va bu xavflar milliy chegaralarni tan olmaydi, ularni birgalikda yechish zaruriyatini keltirib chiqaradi. Saramago Joze (José Saramago) Yozuvchi, Nobel mukofoti laureati (Portugaliya) Globallashuvga nisbatan qattiq aksilglobalistik pozitsiya. Uning fikricha: "Iqtisodiy globallashuv – bu totalitarizmning yangi shakli". U haqiqiy hokimiyat hukumatlar qo‘lida emas, balki yirik korporatsiyalar qo‘lida bo‘lgan davrda demokratiya haqida jiddiy gapirish mumkin emas deb hisoblaydi. Shu sababli, u aksilglobalistik harakatlarni qo'llab-quvvatlagan.Tilshunos, Faylasuf, Siyosiy tanqidchi (AQSH) Globallashuvni "Boylarning globallashuvi" (Globalization of the Rich) deb ataydi. U bu jarayon rivojlangan davlatlar (ayniqsa, AQSH) manfaatlari yo'lida, kambag'al mamlakatlar hisobiga amalga oshirilayotganini tanqid qiladi. U TMKning erkinligini oshirib, mehnatkashlar huquqlarini cheklashga** qaratilgan tuzum sifatida baholaydi.Investor, Faylasuf, Ochiq jamiyat himoyachisi Globallashuvning rashkchi tarafdori bo'lishiga qaramay, uning salbiy oqibatlari borligini ochiq tan oladi. U ayniqsa, rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar o'rtasidagi iqtisodiy tafovutlarning kuchayishi xavfini ta'kidlaydi va bu beqarorlikka olib kelishini aytadi.Siyosatshunos, Xalqaro munosabatlar Madaniy xilma-xillikning himoyasi. Xoffmanning fikricha, jahon madaniyatining globallashuvi milliy madaniyatlar, urf-odatlar va qadriyatlar me'yorlarini tiklashga qaratilgan madaniy plyuralistik sintez (lokoglobalizatsiya)ni yaratadi. Ya'ni, global madaniyat mahalliy madaniyatlar bilan to'qnashib, ularni yo'q qilishi emas, balki ularning qayta tiklanishiga, himoyalanishiga sabab bo'lishi mumkin. Oʻzbek yozuvchilari va olimlaridan Oʻzbekiston Respublikasi birinchi Prezidenti Islom Karimov Abdugʻaniyevichning "Yuksak ma'naviyat yengilmas -kuch asarida Globalizimga berilgan ta'riflarni ham koʻrishimiz mumkin Maʼnaviyatning taʼrifi: "Maʼnaviyat deganda, avvalambor, odamni ruhan poklanishga, qalban ulgʻayishga chorlaydigan, inson ichki dunyosini, irodasini baquvvat, iymon-eʼtiqodini butun qiladigan, vijdonini uygʻotadigan beqiyos kuchni tasavvur qilaman." (Bu taʼrif maʼnaviyatning shaxs ichki dunyosini mustahkamlashdagi asosiy funksiyasini koʻrsatadi). 2. Maʼnaviyatning jamiyatdagi oʻrni (kuch-qudrat taʼrifi): "Maʼnaviyat – insonning, xalqning, jamiyatning, davlatning kuch-qudratidir." (Bu taʼrif maʼnaviyatning shaxsiy yoki individual tushuncha emas, balki butun millat va davlatning mustahkamligi, yengilmasligini taʼminlovchi asosiy omil ekanligini anglatadi). Maʼnaviy tahdidning taʼrifi: "Bugungi kunda jahonda yuz berayotgan shiddatli globallashuv jarayonlari maʼnaviy hayotimizga yangi tahdidlarni yuzaga keltirmoqda. Bularni biz maʼnaviy tahdidlar deb ataymiz." (Maʼnaviy tahdid deganda, turli yot gʻoyalar, "ommaviy madaniyat" koʻrinishidagi salbiy taʼsirlar orqali millatning anʼana va qadriyatlariga qilingan barcha xurujlar tushuniladi). Mafkuraviy boʻshliq (vakuum)ning xavfi: "Qayerda mafkuraviy boʻshliq vujudga kelsa, oʻsha yerda ezgulik va insonparvarlik "Hozirgi kunda oʻz taqdiriga, kelajagiga befarq boʻlmagan har bir inson uchun oʻz Vataniga sodiq qolish, oʻzligini anglash, oʻz mustaqil fikriga ega boʻlish – bu eng buyuk jasoratdir." (Bu taʼrif asar yakunida kelajak 138 Vol. 5, No. 11 part 2 – Special Issue (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 MINWHPS International Scientific-Practice Conference on “Modern Interpretation of National and World History: Problems and Solutions” Denau, November 17, 2025 in-academy.uz/index.php/ejsspc avlod oldida turgan eng muhim vazifani aks ettirib, iymon-eʼtiqod va milliy gʻurur yoʻlida turish, globallashuv bosimiga qarshi turishning ahamiyatini koʻrsatadi). "Ommaviy madaniyat"ning mohiyati va xavfi: "Ommaviy madaniyat" deganda, milliy ruh va oʻzlikni, tarixiy qadriyatlarni yemiruvchi, isteʼmolchilik, tuban instinktlar va buzuq axloqni targʻib qiluvchi gʻoyaviy xuruj tushuniladi. Uning asosiy maqsadi — insonni manqurtga aylantirishdir. (Asar bu tushunchani aynan maʼnaviy tahdidning asosiy vositasi sifatida koʻrsatadi va uning xalqqa yot boʻlgan jirkanch koʻrinishlarini ochib beradi.) Maʼnaviyatni shakllantiruvchi asosiy negizlar (tarkibiy qismlar): "Maʼnaviyatning tarkibiy qismlari sifatida tarixiy xotira, milliy oʻzlikni anglash, iymoneʼtiqod, axloqiy mezonlar, huquqiy ong va madaniyat kabi fundamental tushunchalar yotadi." (Bu maʼnaviyatning tor diniy yoki faqat axloqiy tushuncha emas, balki keng qamrovli tizim ekanligini anglatadi. U nafaqat ruhiy, balki ijtimoiy-huquqiy ongli boʻlishni ham talab qiladi.) Maʼnaviy tarbiyaning asosiy maqsadi (Komil inson taʼrifi): "Bugungi kunda bizning bosh maqsadimiz — ozod, oʻz haq-huquqlarini yaxshi taniydigan, boqimandalikning har qanday koʻrinishlarini oʻzi uchun or deb biladigan, oʻz kuchi va aqliga ishonib yashaydigan komil insonlarni tarbiyalashdan iborat." (Bu taʼrif maʼnaviy tarbiyaning yakuniy natijasi — mustaqil fikrlovchi, masʼuliyatli, yetuk shaxs ekanligini koʻrsatadi.) Maʼnaviy xavfsizlik (Himoyalanish yoʻli): "Maʼnaviy tahdidlarga qarshi kurashning yagona va samarali yoʻli — fikrga qarshi fikr, gʻoyaga qarshi gʻoya, jaholatga qarshi maʼrifat bilan javob qaytarishdir." (Bu taʼrif har qanday vayronkor gʻoyaga qarshi kuch ishlatmasdan, balki ilm, maʼrifat va mustahkam eʼtiqod quroli bilan kurashish tamoyilini asoslaydi.) Tarixiy xotiraning maʼnaviyatdagi oʻrni: "Tarixiy xotirasiz – kelajak yoʻq. Buyuk ajdodlarimizning oʻgitlari va maʼnaviy merosi xalqimizning bugungi va ertangi hayoti uchun mustahkam poydevordir." (Asar maʼnaviyatning mustahkamligi bevosita millatning oʻz tarixiga boʻlgan munosabati va undan olinadigan saboqlar bilan bogʻliq ekanligini koʻrsatadi.) Xankeldiyeva G.Sh., Muminova E.A. va boshq. (Iqtisodiyot) "Global iqtisodiy rivojlanish" (darslik) (2021)bu asrda globallashuv haqida boʻlib alohida ta'riflar berilgan Global iqtisodiy rivojlanish Jahon xoʻjaligining sifat jihatidan yangi bosqichi boʻlib, u milliy iqtisodiyotlarning oʻzaro aloqasi va bogʻliqligi chuqurlashuvi, kapital, tovar, xizmat va ishchi kuchining erkin harakati natijasida yagona global iqtisodiy tizimning shakllanishi bilan tavsiflanadi. Globallashuv Iqtisodiy hayotning baynalmilallashuv jarayonidagi sifat jihatidan yangi bosqich boʻlib, u milliy iqtisodiy chegaralarning yemirilishi, xoʻjalik faoliyatining jahon miqyosida uygʻunlashuvi hamda turli mamlakatlarning iqtisodiy munosabatlari va oʻzaro bogʻliqligini mustahkamlashni anglatadi. Xalqaro iqtisodiy integratsiya Milliy iqtisodiyotlarning oʻzaro kelishilgan siyosat asosida oʻzaro yaqinlashishi va birlashishi, xususan, iqtisodiy aloqalarning mustahkamlanishi, savdo toʻsiqlarining olib tashlanishi va yagona bozor yaratilishini nazarda tutuvchi jarayon. Xulosa: Globallashuv va global iqtisodiy rivojlanish jarayoni milliy iqtisodiyotlar uchun ulkan imkoniyatlar ochib, dunyoni yagona makonga birlashtirsa-da, bu jarayon iqtisodiy tengsizlikning chuqurlashuvi, kichik davlatlarning iqtisodiy qaramlikka tushishi kabi moddiy ziddiyatlarni keltirib chiqaradi. Eng muhimi, axboriy va madaniy globallashuv natijasida kirib kelayotgan "ommaviy madaniyat" va yot mafkuraviy tahdidlar millatning maʼnaviy asosiga va oʻzlik tushunchasiga putur yetkazadi.Falsafiy dunyoqarash yordamida shakllangan milliy maʼnaviyat (Jumaniyozov va Karimov asarlari nazarda tutilgan) bu salbiy oqibatlarga qarshi turishning, yaʼni iqtisodiy integratsiyadan faqat ijobiy foydalanib, maʼnaviy qadriyatlarni himoya qilishning eng asosiy quroli hisoblanadi. 139 Vol. 5, No. 11 part 2 – Special Issue (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 MINWHPS International Scientific-Practice Conference on “Modern Interpretation of National and World History: Problems and Solutions” Denau, November 17, 2025 in-academy.uz/index.php/ejsspc Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Islom Karimov Abdugʻaniyevichning "Yuksak maʼnaviyat yengilmas-kuch 2. Joʻrayev Niyozqul (Falsafa, Siyosatshunoslik): Olim "Globallashuv va milliy manfaatlar" hamda "Globallashuv: ijtimoiy-siyosiy tahlil 3. Ergashev Ibrohim (Falsafa, Siyosatshunoslik): Uning ilmiy faoliyati, xususan, "Globallashuv va Oʻzbekiston: maʼnaviy-gʻoyaviy tahdidlar" 4. Alimov A.M. (Iqtisodiyot): Iqtisodchi olim sifatida u "Globallashuv va mintaqaviy iqtisodiy integratsiya jarayonlari" 5. Gʻapparov E. (Falsafa, Ijtimoiy fanlar): U "Globallashuv asoslari" 6. Mirzaqulov R. X. (Iqtisodiyot): Uning "Jahon iqtisodiyoti va xalqaro iqtisodiy munosabatlar" 7. Nishonova O. (Falsafa, Madaniyatshunoslik): Olimaning asarlari va ilmiy chiqishlari "Globallashuv va madaniyatlar uygʻunlashuvi 8. Axtamov A.A. (Iqtisodiyot): U "Global iqtisodiy rivojlanish".