STIV JOBS: INNOVATSIYALAR VA RAHBARLIKNING RAMZI

381 Vol. 5, No. 11 part 2 – Special Issue (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 MINWHPS International Scientific-Practice Conference on “Modern Interpretation of National and World History: Problems and Solutions” Denau, November 17, 2025 in-academy.uz/index.php/ejsspc STIV JOBS: INNOVATSIYALAR VA RAHBARLIKNING RAMZI Muxiddinov Sardorbek Faxriddin o’g’li Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti talabasi E-mail: [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17738714 Annotatsiya: Ushbu maqola Stiv Jobsning hayoti, Apple kompaniyasining asoschisi sifatidagi roli, innovatsion yondashuvi va texnologiya sohasidagi ta'sirini yoritadi. Jobsning bolaligi, karerasi, muvaffaqiyatlari va qiyinchiliklari haqida qisqacha ma'lumot berilgan bo'lib, uning rahbarlik uslubi va merosi tahlil qilinadi. Maqola Jobsning shaxsiy hayoti va o'limi bilan yakunlanadi, shu bilan birga uning bugungi kunda ham ilhom manbai ekanligini ta'kidlaydi. Kalit so‘zlar: Stiv Jobs, Apple Inc., innovatsiya, iPhone, Pixar, rahbarlik, texnologiya, NeXT, Macintosh, iPod, iPad, App Store, reality distortion field. Kirish: Stiv Jobs (1955–2011) – zamonaviy texnologiyalar olamining eng muhim shaxslaridan biri. U Apple kompaniyasining asoschilaridan biri bo'lib, shaxsiy kompyuterlar, smartfonlar va animatsiya sohasida inqilobiy o'zgarishlar kiritgan. Jobsning hayoti muvaffaqiyat, quvilish va qaytish hikoyasi bo'lib, u innovatsiyalarni oddiy foydalanuvchilar uchun qulay qilishga qaratilgan edi. Uning falsafasi: "Oddiy narsalarni mukammal qilish" – bugungi gadjetlar dizaynida aks etadi. Stiv Pol Jobs 1955-yil 24-fevralda San-Fransiskoda tug'ilgan. Biologik ota-onasi Abdulfattoh Jandali (suriyalik) va Joan Schieble (amerikalik) bo'lib, ular talaba edilar va farzandni asrab olishga qaror qilishgan. Jobsni Pol Reynold Jobs (mashinist) va Klara Jobs (buxgalter) asrab olishgan. Oilasi 1960-yillarda Mountain View (Silikon vodiysi) ga ko'chib o'tgan, bu yerda Hewlett-Packard kompaniyasi muhandislari bilan tanishgan. Yoshligida Jobs Hewlett-Packard Explorers Club a'zosi bo'lgan va 12 yoshida Bill Hewlettdan ehtiyot qismlar so'ragan. U Los Altos maktabida o'qigan, keyin Homestead High Schoolni tamomlagan. 1972-yilda Oregon shtatidagi Rid kollejiga o'qishga kirgan, ammo 6 oydan keyin o'qishni tashlab, kalligrafiya kurslarida qatnashgan. Bu tajribalar Macintosh kompyuterining chiroyli shriftlari (Multiple Master fonts) va dizaynida muhim rol o'ynagan. 1974-yilda Jobs Atari kompaniyasida texnik bo'lib ishlagan, u yerda Stiv Voznyak bilan yaqin do'st bo'lgan. 1975-yilda Homebrew Computer Club uchrashuvlarida qatnashgan, bu yerda shaxsiy kompyuterlar g'oyasi shakllangan. Apple Kompaniyasining Tashkil Topishi 1976-yil 1-aprelda Jobs (21 yosh), Stiv Voznyak (25 yosh) va Ron Ueyn Apple Computer Co. ni garajda tashkil qilishgan. Ron Ueyn 10 kun ichida 10% ulushini 800 dollarga sotgan. Apple I – 50 ta kompyuter Byte Shop do'koniga 666,66 dollardan sotilgan. 1977-yilda Apple II chiqarildi: rangli grafik, 4 KB RAM (keyin 48 KB gacha), BASIC dasturlash tili. Bu kompyuter 1977–1993 yillarda 5–6 million dona sotilgan va Apple'ni 1 milliard dollarlik kompaniyaga aylantirgan. 1980-yil 12-dekabrda Apple birjaga chiqqan – IPO 1,8 milliard dollar yig'gan, Jobs 26 yoshida 217 million dollar boylikka ega bo'lgan. 1983-yilda Jobs Jon Skallini PepsiCo'dan Apple rahbari qilib chaqirgan. 1984-yil 24-yanvarda Macintosh 128K taqdim etilgan: 9 dyuymli ekran, 128 KB RAM, grafík interfeys (GUI), sichqoncha, 2495 dollar narx. Super Bowl reklama ("1984") rejissyori Ridli Skott bo'lgan. Macintosh dastlab 100 000 dona sotilgan, ammo keyin savdo tushgan (ishlamay qolishlar, dasturiy ta'minot kamligi). 1985-yilda Apple ichki nizolar tufayli Jobs rahbarlikdan chetlatilgan. U 5 nafar xodim bilan birga ketgan. 1985-yil sentyabrda Jobs NeXT Computer Inc. ni 7 million dollar sarmoya bilan tashkil qilgan. 1988-yilda NeXT Cube chiqarilgan: 25 MHz Motorola 68030 protsessor, 8 MB RAM, 256 MB 382 Vol. 5, No. 11 part 2 – Special Issue (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 MINWHPS International Scientific-Practice Conference on “Modern Interpretation of National and World History: Problems and Solutions” Denau, November 17, 2025 in-academy.uz/index.php/ejsspc magneto-optik disk, NeXTSTEP operatsion tizimi (Unix asosida). Narxi 6500 dollar. Kompyuter yuqori sifatli bo'lgan, ammo qimmatligi sababli muvaffaqiyatsiz bo'lgan (50 000 dona sotilgan). 1986-yil fevralda Jobs Jorj Lukasdan The Graphics Group (keyin Pixar) ni 5 million dollar shaxsiy sarmoya + 5 million dollar kapital bilan sotib olgan. 1991-yilda Disney bilan 26 million dollarlik shartnoma imzolangan. 1995-yil 22-noyabrda "Toy Story" chiqdi – birinchi to'liq CGI animatsion film, byudjeti 30 million dollar, kassa 373 million dollar. Pixar 1995-yil 29-noyabrda birjaga chiqqan – IPO 1 milliard dollar baholagan. 2006-yil 24-yanvarda Disney Pixar'ni 7,4 milliard dollarga (har bir aksiya 59 dollar) sotib olgan. Jobs Disney'ning eng yirik aksiyadori (7%) bo'lgan. Apple'ga Qaytish va Inqilobiy Mahsulotlar 1996-yilda Apple NeXT'ni 429 million dollarga sotib olgan (Jobs 1,5 million Apple aksiyasi olgan). 1997-yil 9-iyulda Gil Amelio iste'foga chiqqan, Jobs vaqtinchalik rahbar (iCEO) bo'lgan. U Microsoft bilan 150 million dollarlik investitsiya shartnomasi imzolagan (1997-yil 6-avgust, Macworld Boston). - iMac G3 (1998-yil 15-avgust): bir korpusli dizayn, USB portlar, 233 MHz PowerPC, 4 GB HDD, narxi 1299 dollar. 1998-yilda 800 000 dona sotilgan, Apple'ni qutqargan. - iPod (2001-yil 23-oktyabr): 5 GB HDD, 1000 qo'shiq, FireWire, narxi 399 dollar. 2007-yilga kelib 100 million dona sotilgan. - iTunes Store (2003-yil 28-aprel): 99 sentlik qo'shiqlar, DRM himoyasi. - iPhone (2007-yil 29-iyun): multitouch ekran, iOS, App Store (2008-yil 10-iyul). Birinchi kunida 270 000 dona sotilgan. - iPad (2010-yil 3-aprel): 9,7 dyuymli ekran, 16–64 GB, narxi 499–829 dollar. Jobsning "reality distortion field" uslubi – xodimlarni muddatlardan oldin ishlatish, mukammallik talab qilish – muhim mahsulotlarni yaratgan. Shaxsiy Hayot va O'lim Jobs 1972-yilda Zen buddizmini qabul qilgan (Kobun Chino Otogawa ustozi). 1978-yilda Krisann Brennan bilan qizi Lisa Brennan-Jobs tug'ilgan (Jobs dastlab otalikni rad etgan, keyin tan olgan). 1991-yil 18-martda Laurene Powell bilan turmush qurgan. Ularning uch farzandi: Reed (1991), Erin (1995), Eve (1998). 2003-yil oktyabrda oshqozon osti bezi neyroendokrin o'smasi aniqlangan. Jobs 9 oy davomida muqobil davolanish (vegetarian dieta, akupunktura) tanlagan. 2004-yil iyulda operatsiya o'tkazgan. 2009-yilda jigar transplantatsiyasi qilingan. 2011-yil 17-yanvarda kasallik ta'tiliga chiqqan, 24avgustda Apple rahbarligidan ketgan. 2011-yil 5-oktyabrda 56 yoshida Palo Alto uyida vafot etgan. So'nggi so'zlari: "Oh wow. Oh wow. Oh wow." Meros 2023-yil holatiga ko'ra Apple bozor kapitallashuvi 3 trillion dollardan oshgan. iPhone 2007yildan beri 2,3 milliard dona sotilgan. Jobsning dizayn falsafasi (Jony Ive bilan hamkorlik) bugungi mahsulotlarda davom etmoqda. Uning 2005-yil Stenford nutqi ("Stay Hungry. Stay Foolish") millionlab talabalar uchun ilhom manbai. Shaxsiy fikri Stiv Jobs – texnologiya tarixidagi eng ziddiyatli, lekin shubhasiz eng ta’sirli shaxs. Uning muvaffaqiyati faqat texnik bilimda emas, balki san’at, foydalanuvchi tajribasi va hikoya qilish san’atini birlashtirganligida. iPhone’ni yaratishdan oldin u “telefon” emas, “cho‘ntakdagi kompyuter” deb o‘ylagan – bu bugun hammamizga oddiy ko‘rinadi, lekin 2007-yilda bu fantastika edi. 383 Vol. 5, No. 11 part 2 – Special Issue (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 MINWHPS International Scientific-Practice Conference on “Modern Interpretation of National and World History: Problems and Solutions” Denau, November 17, 2025 in-academy.uz/index.php/ejsspc Jobsning rahbarlik uslubi (reality distortion field) ko‘pincha tanqid qilinadi: xodimlarni charchatish, muddatlarni qisqartirish, hissiy bosim. Lekin aynan shu uslub imkonsizni amalga oshirgan. Masalan, birinchi Macintosh’ni 18 oyda chiqarish – o‘sha paytda hech kim bunga ishongan emas. Shaxsiy hayotida u ko‘pincha qattiqqo‘l va sovuq edi. Qizi Lisani dastlab tan olmagani, do‘stlari bilan janjallari – bu uning mukammallik izlashining salbiy tomoni. Lekin aynan shu mukammallik talabi bizga bugungi Apple mahsulotlarini berdi. Eng muhimi: Jobs texnologiyani insoniyat uchun vosita qilib ko‘rdi, emas, maqsad sifatida. Uning so‘zlari: “Texnologiya yetarli emas. Texnologiya insoniyat bilan uchrashganda – sehr paydo bo‘ladi.” Bugun har bir smartfon, har bir planshet – bu Jobsning merosi. U dunyoni o‘zgartirdi, chunki u oddiy odamlar uchun murakkab narsalarni soddalashtira oldi. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Isaacson, Walter. Steve Jobs. New York: Simon & Schuster, 2011. ISBN 978-1-4516-4853-9. 2. Schlender, Brent va Tetzeli, Rick. Becoming Steve Jobs: The Evolution of a Reckless Upstart into a Visionary Leader. New York: Crown Business, 2015. ISBN 978-0-307-88631-3. 3. Young, Jeffrey S. va Simon, William L. iCon: Steve Jobs, the Greatest Second Act in the History of Business. Hoboken: John Wiley & Sons, 2005. ISBN 978-0-471-72083-6. 4. Apple Inc. rasmiy sayti – Steve Jobs sahifasi. https://www.apple.com/stevejobs/ 5. Pixar Animation Studios – Our Story. https://www.pixar.com/our-story-pixar 6. Britannica – Steve Jobs. https://www.britannica.com/biography/Steve-Jobs.