OʻZBEKISTONDA DINIY BAGʻRIKENGLIK

391 Vol. 5, No. 11 part 2 – Special Issue (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 MINWHPS International Scientific-Practice Conference on “Modern Interpretation of National and World History: Problems and Solutions” Denau, November 17, 2025 in-academy.uz/index.php/ejsspc OʻZBEKISTONDA DINIY BAGʻRIKENGLIK Panjiyeva Aziza Nomoz qizi E-mail: aziza[email protected] Eshmirzayeva Dilbar Sharofiddin qizi E-mail: dilbareshmirzaye[email protected] Nurova Marhabo Abdullayevna E-mail: [email protected] Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti https://doi.org/10.5281/zenodo.17738955 Annotatsiya: Mazkur maqolada Oʻzbekistonda diniy bagʻrikenglikning tarixiy ildizlari, mustaqillik davrida shakllangan e’tiqod erkinligi siyosati hamda bu sohada amalga oshirilayotgan islohotlar haqida soʻz yuritiladi. Shuningdek, Prezident Shavkat Mirziyoyev siyosatida bagʻrikenglik gʻoyasining o‘rni, mamlakatda turli din vakillarining totuv hayoti va xalqaro miqyosda Oʻzbekistonning bagʻrikenglik borasidagi tashabbuslari yoritilgan. Maqola jamiyatda diniy bagʻrikenglikning tinchlik, millatlararo totuvlik va taraqqiyotdagi ahamiyatini ochib beradi Аннотация: В статье рассматриваются исторические корни религиозной толерантности в Узбекистане, политика свободы вероисповедания, сформированная в период независимости, и реформы, проводимые в этой сфере. Также рассматривается роль идеи толерантности в политике Президента Шавката Мирзиёева, гармоничное сосуществование представителей различных религий в стране, инициативы Узбекистана в области толерантности на международном уровне. В статье раскрывается значение религиозной толерантности в обществе для мира, межнационального согласия и развития. Abstract: This article discusses the historical roots of religious tolerance in Uzbekistan, the policy of freedom of religion formed during the period of independence, and the reforms being implemented in this area. It also discusses the role of the idea of tolerance in the policy of President Shavkat Mirziyoyev, the harmonious life of representatives of different religions in the country, and Uzbekistan's initiatives in the field of tolerance at the international level. The article reveals the importance of religious tolerance in society for peace, interethnic harmony, and development Kalit soʻzlar: Oʻzbekiston, diniy bagʻrikenglik, vijdon erkinligi, dinlararo totuvlik, islom, e’tiqod, Konstitutsiya, millatlararo hamjihatlik, Shavkat Mirziyoyev, dinlararo muloqot. Ключевые слова: Узбекистан, религиозная толерантность, свобода совести, межконфессиональное согласие, ислам, вера, Конституция, межнациональное согласие, Шавкат Мирзиёев, межконфессиональный диалог Keywords: Uzbekistan, religious tolerance, freedom of conscience, interfaith harmony, Islam, faith, Constitution, interethnic harmony, Shavkat Mirziyoyev, interfaith dialogue. Kirish; Har bir jamiyatning barqarorligi, tinchligi va taraqqiyoti — undagi fuqarolarning o‘zaro hurmat, mehr-oqibat va bagʻrikenglik tamoyillariga amal qilishiga bog‘liq. Diniy bagʻrikenglik shunday yuksak qadriyatki, u insonlarni dini, millati yoki e’tiqodidan qat’i nazar, yagona maqsad – tinch va farovon hayot sari birlashtiradi. Oʻzbekiston – qadimiy sivilizatsiya o‘chog‘i, turli madaniyat va dinlarning chorrahasida joylashgan yurt. Tarix davomida bu zaminda islom, nasroniylik, yahudiylik, buddizm, zardushtiylik kabi dinlar yonma-yon mavjud bo‘lib, ularning vakillari o‘zaro totuv yashab kelganlar. Shu bois, diniy bagʻrikenglik Oʻzbekiston xalqining qoniga singib ketgan, milliy ong va ma’naviyatning ajralmas qismiga aylangan. Tarix ildizlari Oʻzbekiston hududi qadimda Buyuk Ipak yo‘li chorrahasida joylashgan bo‘lib, bu joylar Sharq va G‘arb madaniyatlarini, turli e’tiqod va falsafalarni birlashtirgan. Miloddan avvalgi asrlarda bu 392 Vol. 5, No. 11 part 2 – Special Issue (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 MINWHPS International Scientific-Practice Conference on “Modern Interpretation of National and World History: Problems and Solutions” Denau, November 17, 2025 in-academy.uz/index.php/ejsspc yerda zardushtiylik, keyinchalik esa buddizm keng tarqalgan. Arxeologik topilmalar, xususan, Termiz, Fayoztepa, Dalvarzintepa yodgorliklarida topilgan budda haykallari bu yurtda diniy xilmaxillik qadimdan mavjud bo‘lganini ko‘rsatadi. Shuningdek, qadimiy So‘g‘diyona va Xorazmda xristianlik va yahudiylik jamoalari ham faoliyat yuritgan. VIII asrda Markaziy Osiyoga islom dini kirib kelgach, xalqning dunyoqarashi, madaniyati va turmush tarzida katta o‘zgarishlar yuz berdi. Biroq bu davrda ham boshqa din vakillari bilan murosa va hurmat asosida yashash an’analari saqlanib qoldi. Masalan, Buxoro va Samarqandda yahudiy jamoalari asrlar davomida islom ahli bilan bir qatorda yashab, savdo-sotiq, ilm va hunarmandchilikda faol bo‘lgan Mustaqillik davrida diniy erkinlik siyosati 1991-yilda Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan so‘ng, vijdon va e’tiqod erkinligi masalasi davlat siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 31-moddasida: Har bir inson vijdon erkinligi huquqiga ega. Har kim xohlagan dinga e’tiqod qilish yoki hech bir dinga e’tiqod qilmaslik huquqiga ega.”deb belgilangan. Shuningdek, “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to‘g‘risida”gi Qonun diniy jamoalarning huquqiy maqomini belgilab berdi. Bu hujjatlar asosida barcha din vakillarining qonun oldida tengligi ta’minlandi. Bugungi kunda mamlakatda 2 mingdan ortiq masjid, 40 ga yaqin cherkov, 10 dan ortiq sinagoga faoliyat yuritmoqda. Islom, Pravoslav, Katolik, Protestant, Yahudiy va Buddist konfessiyalari qonun asosida erkin faoliyat olib bormoqda. Shuningdek, diniy ta’lim muassasalari – Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Mir Arab, Toshkent Islom instituti, shuningdek, pravoslav seminariyasi kabi o‘quv yurtlari yoshlarning chuqur bilim olishi uchun imkon yaratmoqda. Prezident siyosatida bagʻrikenglik gʻoyasi: Prezident Shavkat Mirziyoyev o‘z nutqlarida ko‘p bor diniy bagʻrikenglik masalasiga to‘xtalib, bu qadriyatni “xalqimizning ruhiy qudrati” deb ta’riflagan. U shunday degan: “O‘zbekiston – turli din va millat vakillari tinch-totuv, bir-biriga hurmat bilan yashaydigan yurt. Biz bag‘rikenglik, sabr-toqat va o‘zaro hurmat siyosatini davom ettiramiz.” Shu siyosat natijasida Oʻzbekiston xalqaro miqyosda ham e’tirof etilmoqda. Har yili mamlakatimizda “Bagʻrikenglik haftaligi”, “Dinlararo muloqot kuni”, “Millatlararo totuvlik forumi” kabi tadbirlar o‘tkaziladi.Oʻzbekiston 2021-yilda BMTning “Diniy bagʻrikenglik va o‘zaro hurmat” rezolyutsiyasini ilgari surib, uni BMT Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qildirdi. Bu tashabbus xalqaro hamjamiyat tomonidan yuqori baholandi. Jamiyatda diniy bagʻrikenglikning ahamiyati Diniy bagʻrikenglik — bu jamiyat barqarorligi va taraqqiyotining kafolati. U quyidagi jihatlar bilan muhimdir: • Tinchlikni ta’minlaydi. Diniy bagʻrikenglik mavjud bo‘lgan joyda zo‘ravonlik va radikalizm ildiz otmaydi. • Millatlararo totuvlikni kuchaytiradi. Turli din vakillari bir-birining e’tiqodini hurmat qilgan holda birgalikda yashaydi. • Yoshlarni tarbiyalaydi. Bagʻrikenglik orqali yosh avlod insonparvarlik, mehr-oqibat, sabr-toqat kabi fazilatlarni o‘rganadi. • Madaniyatlararo muloqotni kengaytiradi. Diniy bagʻrikenglik xalqaro do‘stlik aloqalariga ham xizmat qiladi. Shu sababli, Oʻzbekistonda diniy bagʻrikenglik faqat so‘zda emas, balki amalda ham o‘z ifodasini topgan. 393 Vol. 5, No. 11 part 2 – Special Issue (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 MINWHPS International Scientific-Practice Conference on “Modern Interpretation of National and World History: Problems and Solutions” Denau, November 17, 2025 in-academy.uz/index.php/ejsspc Mahalla, oila va yoshlar hayotida bagʻrikenglik qadriyatlari Oʻzbek xalqining milliy hayoti – bu o‘zaro hurmat, mehr-oqibat va bagʻrikenglikka asoslangan ijtimoiy muhitdir. Mahalla institutida turli millat va din vakillari bir oila kabi yashaydi. Ular bayramlarda bir-birini tabriklaydi, to‘y va motam marosimlarida ishtirok etadi, bu esa diniy totuvlikning eng tabiiy shaklidir.Ota-onalar farzandlarini bolalikdan boshqalarning e’tiqodiga hurmat bilan qarash, hech kimni dini yoki millati sababli kamsitmaslik ruhida tarbiyalaydi. Maktablarda esa “Vatanparvarlik”, “Millatlararo totuvlik” kabi mavzularda darslar, suhbatlar va tadbirlar o‘tkaziladi.Yoshlar tashkilotlari, xususan, “Yoshlar ittifoqi”, “Ma’naviyat markazlari” bagʻrikenglikni targ‘ib etuvchi loyihalarni amalga oshirmoqda. Bu orqali yoshlar ongida ekstremistik va radikal g‘oyalarga qarshi immunitet shakllanadi. Oʻzbekistonning xalqaro nufuzi Bugungi kunda Oʻzbekiston diniy bagʻrikenglik bo‘yicha xalqaro maydonda ham namunali davlat sifatida tan olingan. BMT, YUNESKO, Islom hamkorlik tashkiloti kabi tuzilmalar mamlakatimizda diniy erkinlik va totuvlik sohasida amalga oshirilayotgan siyosatni e’tirof etgan. Samarqandda o‘tkazilgan “Diniy bagʻrikenglik va millatlararo totuvlik – barqaror taraqqiyot garovi” mavzusidagi xalqaro konferensiyalar ham Oʻzbekistonning bu boradagi yetakchi tajribasini dunyoga namoyish etdi. Xulosa Diniy bagʻrikenglik — bu Oʻzbekiston xalqining eng yuksak ma’naviy qadriyatlaridan biridir. Bu qadriyat tarixdan, ota-bobolarimizning hayotiy tajribasidan, xalqimizning mehrli va insonparvar tabiatidan ildiz olgan. Bugungi kunda mamlakatimizda diniy erkinlik, e’tiqod hurmati va inson huquqlariga rioya qilish siyosati barqaror davom etmoqda. Barcha din vakillarining tinch-totuv hayot kechirayotgani, o‘z e’tiqodini erkin ado etayotgani – Oʻzbekistonning yuksak madaniyati va bagʻrikenglik siyosatining yorqin ifodasidir.Har birimiz bu qadriyatni asrab-avaylab, yosh avlodga bagʻrikenglik, sabr-toqat, insoniylik ruhida tarbiya berishimiz kerak. Chunki bagʻrikenglik bo‘lmagan joyda tinchlik bo‘lmaydi. Diniy totuvlik esa — Vatan ravnaqi, xalq farovonligi va kelajak avlod baxtining kafolatidir. Har birimiz bu qadriyatni asrab-avaylab, yosh avlodga bagʻrikenglik, sabr-toqat, insoniylik ruhida tarbiya berishimiz kerak. Chunki bagʻrikenglik bo‘lmagan joyda tinchlik bo‘lmaydi. Diniy totuvlik esa — Vatan ravnaqi, xalq farovonligi va kelajak avlod baxtining kafolatidir. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent, 2023 2. “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar toʻgʻrisida”gi Qonun. – OʻRQ–312-son, 1998-yil 1-may (so‘nggi tahrirlar bilan). 3. Mirziyoyev Sh.M. Yangi Oʻzbekiston strategiyasi. – Toshkent: Oʻzbekiston, 2021. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din ishlari boʻyicha qoʻmita rasmiy sayti: www.religions.uz 5. BMT Bosh Assambleyasi. “Diniy bagʻrikenglik va oʻzaro hurmat toʻgʻrisida” rezolyutsiyasi. – Nyu-York, 2021-yil. 6. Qosimov, A. Oʻzbekistonda dinlararo bagʻrikenglik siyosati. – Toshkent: Maʼnaviyat, 2020.