QIZILTEPA TUMANIDAGI SUV FONDI OB'EKTLARI VA ULARNING MUHOFAZA ZONALARI YERLARI TAXLILI

61 UDK: 627.8:626.81:34:004(575.144) QIZILTEPA TUMANIDAGI SUV FONDI OB’EKTLARI VA ULARNING MUHOFAZA ZONALARI YERLARI TAXLILI Boboqulov Baxtiyor Kamol o‘g‘li “O‘ZDAVYERLOYIHA” DILI mustaqil tadqiqotchisi ORCID: 0009-0008-2140-924X. "Navvilyerloyiha" bo‘linmasi yetakchi muhandisi [email protected] DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17744861 Annotatsiya: Mazkur maqolada Navoiy viloyati Qiziltepa tumanida mavjud bo’lgan suv fondi yerlari, suv ob’ektlari va ularning muhofaza zonasi yerlari maydonlari taxlil qilingan. Kalit so‘zlar: sanitariya-muxofaza zonasi, soxil bo‘yi mintaqasi, suvni muxofaza qilish zonasi, suv ob’ekti, suv fondi yerlari. Аннотация: В данной статье проанализированы площади земель водного фонда, водных объектов и их охранных зон, существующих в Кызылтепинском районе Навоийской области. Ключевые слова: санитарно-защитная зона, прибрежная зона, водоохранная зона, водный объект, земли водного фонда. Abstract: This article analyzes the water fund lands, water bodies, and their protection zone areas located in the Kyzyltepa district of Navoi region. Keywords: sanitary protection zone, coastal zone, water protection zone, water body, water fund lands. Qiziltepa tumani Navoiy viloyati tarkibida Qizilqum sahrosi viloyatning kattagina qismini egallaydi. Uning maydoni 218 519 gektarga teng, Qiziltepa tumani. 1935-yil 9-fevralda tashqil etilgan. 1962-yil 24-dekabrda Gʻijduvon tumaniga qoʻshilgan. 1970-yil 7-dekabrda qaytadan tashqil etilgan. Shimoldan Konimex, Navbahor tumanlari, shimoli-sharqdan Karmana tumani, sharqdan Samarqand va Qashqadaryo viloyatlari, janubidan Buxoro viloyatining Kogon tumani, gʻarbdan Buxoro, Vobkent va Gʻijduvon tumanlari bilan chegaradosh (1-rasm). 62 1-rasm.Qiziltepa tumanida yerdan foydalanuvchilarning joulashuv sxemasi Qiziltepa tumani hududida joylashgan yer fondi toifalarining umumiy maydondagi salmog’i 1-jadvalda keltirilgan. 1-jadval Tuman yer fondining toifalar bo’yicha taqsimlanishi* T/r Yer fondi toifasi nomi Maydoni, ga Umumiy maydondagi ulushi,% 1 2 3 4 1 Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlar 180 875,0 82,77 2 Aholi punktlari yerlari 586,0 0,27 3 Sanoat, transport, aloqa mudofaa va boshqa maqsadlarga mo’ljallangan yerlar 2 933,0 1,34 63 4 Tabiatni muhofaza qilishga mo‘ljallangan yerlar 6,0 0 5 Tarixiy-madaniy ahamiyatga molik yerlar 340,0 0,16 6 O‘rmon fondi yerlari 4 670,0 2,14 7 Suv fondi yerlari 26 723,0 12,23 8 Zaxira yerlar 2386,0 1,09 Jami 218519,0 100,0 *jadval muallif tomonidan Navoyi viloyati davlat kadastrlari patalari viloyat boshqarmasining Qiziltepa tumani filiali ma’lumotlari asosida shakllantirilgan. 1-jadval ma’lumotlaridan ko’rinib turibdiki umumiy maydon tarkibidagi eng katta ulush suv fondi va qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yer fondi toifalariga taluqli (95,0 %) bo’lsa, eng kichik ulushga aholi punktlari va muhofaza etiladigan tabiiy hududlar yerlari (0,16%) egadirlar. Ushbu fikrni quyidagi 2-rasmda keltirilgan grafik ma’lumotlari xam tasdiqlaydi. 2-rasm. Yer fondi ob’ektlarining umumiy maydondagi ulushi Qiziltepa tumani hududida joylashgan melioratsiya ob’ektlarining uzunligi va o’zanlari kengligi tavsifi va belgilangan himoya mintaqalari uchun ajratilgan maydon tavsifi 2-jadvalda keltirilgan. 2-jadval Qiziltepa tumanida joylashgan melioratsiya ob’ektlarining uzunligi va o’zanlari kengligi tavsifi va belgilangan himoya mintaqalari uchun ajratilgan maydonlar tavsifi* 64 № Мелиорatsiya obekti nomi Uzunligi, Umumiy maydoni Shundan O‘zan eni, umumiy Himoya mintaqalari eni, umumiy km ga metr ga metr Ga 1 Chinor 12 36,25 20-22 12,13 20-28 24,12 2 O‘rtaobod 9,4 49,45 8-18 14,02 20-40 35,43 3 Toshrabot 4,9 8,62 8-12 5,04 12 3,58 4 Tashlama 8,3 21,34 6 4,96 20 16,38 5 Sohil 8,1 39,25 10 6,87 40-50 32,38 6 Sizot 7,5 41,55 20 11,77 40 29,78 7 Katta zovur irmoq-4 1,3 5,16 10 1,32 24-30 3,84 8 Katta zovur irmoq-7 7 20,14 12 8,34 20 11,8 9 Katta zovur irmoq-13 6,3 23,65 14 8,79 20-24 14,86 10 Katta zovur irmoq-6 7,7 23,72 16 12,46 20-24 11,26 11 Katta zovur irmoq-5 5,5 18,89 14 7,64 16-20 11,25 12 Katta zovur 37,6 187,31 20 68,19 40-60 119,12 13 Kar’er 1,9 2,98 4 0,75 12 2,23 14 Qarnab 35 178,85 24 76,69 30 102,16 15 Zarbdor 7,6 32,98 10 7,59 26 25,39 16 Zarafshon chap qirg‘oq 6,2 15,72 4-6 3,69 20-24 12,03 17 Zarafshon chap qirgoq irmoq-3 1,7 4,01 4-6 0,67 20-28 3,34 18 Zarafshon 2,4 5,29 6-10 2,43 10-12 2,86 19 Dul-dul irmoq-5 1,7 1,99 4 0,66 8-10 1,33 20 Dul dul 14,8 55,13 8 11,79 30 43,34 21 Gulbog‘ 4,1 16,85 12 4,83 30 12,02 22 G‘itti 3,5 7,55 12 4,15 16-20 3,4 23 G‘ardiyon-1 5,6 14,14 6-8 3,32 20 10,82 24 Bo‘ston irmoq-5-1-1 0,8 1,42 6 0,48 10-14 0,94 25 Bo‘ston irmoq-5-1 3,5 6,84 8-10 3,47 10-12 3,37 26 Bo‘ston irmoq-5 3,4 8,12 12 4,09 16 4,03 27 Buston irmoq-4 5,1 7,95 8 3,08 10 4,87 28 Asr 21 86,94 20-22 35,63 20-32 51,31 29 Amu-Buxoro o‘ng qirg‘oq 2,2 6,05 16 3,46 16-20 2,59 30 Bo‘ston irmoq-7 2,7 5,33 16 3,75 16 2,08 31 Bo‘ston irmoq-6 1,4 4,16 10 1,4 20 2,76 32 Bo‘ston irmoq-5-2 2,4 4,08 8-10 1,88 12 2,2 33 Bo‘ston irmoq-5-2-2 2,9 6,31 10 2,9 12 3,41 34 Bo‘ston irmoq-5-2-1 2,6 4,93 8 2,11 12 2,82 35 2-1D Irmoq-6 4,7 12,3 6 2,83 20 9,47 36 2-1D 7,7 27,13 6-16 11,83 20-28 15,3 37 1-7D 8,9 38,92 14 12,55 20-26 26,37 38 1-6D 12,6 45,36 20 24,2 26 21,16 39 1-5D 5,1 20,11 10-12 5,05 28-30 15,06 65 40 1-4D 8 25,94 8 6,44 24 19,5 41 1-3D 11,4 68,78 18 24,63 40 44,15 42 1-3-8D 1,7 5,78 14 2,37 20 3,41 43 1-3-7D 1,8 5,83 12 2,2 20 3,63 44 1-3-6D 1,8 8,55 16 2,95 44 5,6 45 1-1-3D 2,3 9,76 6-8 1,62 24-36 8,05 46 Sardoba 15,6 74,95 10-16 24,98 24-34 49,97 47 Tong 10,2 27,12 6-8 6,08 20-24 21,04 48 Manzarak 26,7 63,67 12 32,18 10-14 31,49 Tuman bo‘yicha jami. 366,6 1387,15 500,26 886,8 *jadval Qiziltepa tumani suv xo’jaligi bo’limi asosida muallif tomonidan shakllantirilgan 2-jadval ma’lumotlaridan ko’rinadiki, tuman hududida 48 ta meliorasiya ob’ekti mavjud bo’lib ularning umumiy uzunligi 366.6 kmni, egallagan madoni 1387.15 gektarni tashkil etadi.Ushbu meliorasiya ob’ektlari bo’lab O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasining 11.12.2019 yildagi “Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi suv obyektlarining suvni muhofaza qilish va sanitariya-muhofaza zonalarini belgilash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida” 981-sonli qarori asosida himoya mintaqalari belgilangan bo’lib ularga ajratilgan maydon 886,8 gektarni tashkil etadi. Qiziltepa tumanida Qiziltepa tuman SEBX davlat muassasasi ma’lumotiga ko’ra fermer xo‘jaliklari va MFY lar hududlaridagi mavjud sug‘orish tarmoqlari uzunligi, egallagan maydoniga oid ma’lumotlar 3-jadvalda keltirilgan. 3-jadval Qiziltepa tumanida Qiziltepa tuman SEBX davlat muassasasi ma’lumotiga ko’ra fermer xo‘jaliklari va MFY lar hududlaridagi mavjud sug‘orish tarmoqlari uzunligi, egallagan maydoni xamda muhofaza zonalari tavsifi* T/r Hududlar nomi Sug‘orish tarmoqlari uzunligi (km) Maydoni, ga Muhofaza zonasi kengligi, metr Maydoni, ga 1 Тoshrabot 44,8 134,4 537,6 268,8 2 Худоyor Sulaymonov 19,2 57,36 230,4 115,2 3 O‘rtacho‘l yulduzi 6,5 19,5 78 39 4 G‘oridevon 19,6 58,8 235,2 117,6 5 Vang‘ozi 42,0 126 504 252 6 Al-Buxoriy 19,1 57,3 229,2 114,6 7 Zarmetan 32,4 97,2 388,8 194,4 8 Arabon 26,5 79,5 318 159 9 Bo‘ston 23,4 70,2 280,8 140,4 10 Oq oltin 16,5 49,5 198 99 Jami 250,0 749,56 3000 1500 * jadval Qiziltepa tuman SEBX davlat muassasasi ma’lumotlari asosida shakllantirilgan 66 3-jadval ma’lumotlaridan ko’rinadiki, tumandagi 10 ta hududda mavjud sug‘orish tarmoqlari uzunligi 250 kmni, ularga biriktirilga maydon 749,56 gektarni tashkil etgani xolda ularni muhofaza zonalari 1500 gektarni tashkil etadi. Foydalanilgan manbalar va adabiyotlar ro‘yxati 1. O‘zbekiston Respublikasi konstitutsiyasi (yangi taxrir). Adolat, 2023 2. O‘zbekiston Respublikasi yer kodeksi. Adolat, 1998 3. O‘zbekiston Respublikasi suv kodeksi. Adolat, 2025 4. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasining 11.12.2019 yildagi “Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi suv obyektlarining suvni muhofaza qilish va sanitariya-muhofaza zonalarini belgilash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida” 981-sonli qarori. 5. Suv ob’ektlarining suvni muxofaza kilish va sanitariya-muxofaza zonalarini belgilash bo‘yicha loyiha hujjattlarini tayyorlash va ularni htirish bo‘yha yo‘riqnoma. “O’zdavyerloyiha” DILI, 2021 yil.